Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай аңыздары мен фольклорындағы мақұлықтың түрі, әдеби жанр.
Type of creature from Chinese legend and folklore
the literary genre
Жангши, сондай-ақ қытайлық секіріп жүретін вампир деп те аталады, – қытай аңыздары мен фольклорындағы қайта тірілген мәйіт түрі. Ол әдетте Цинь династиясының ресми киімдерін киген қатаң дене ретінде бейнеленеді және қолдарын жайып секіріп жүріп қозғалады. Ол тірі жандарды өлтіріп, олардың циін, яғни "өмір күшін" сіңіреді, көбінесе түнде, ал күндіз табутта демалады немесе үңгірлер сияқты қараңғы жерлерде жасырынады. Жангши туралы аңыздар Гонконг пен Шығыс Азиядағы фильмдер мен әдебиет жанрына әсер етті. Жангшинің айтылуы Шығыс Азия елдеріне қарай өзгеретін болса да, барлығы қытайлық вампирлердің нұсқасын білдіреді.
A jiāngshī , also known as a Chinese hopping vampire, is a type of reanimated corpse in Chinese legends and folklore. It is typically depicted as a stiff corpse dressed in official garments from the Qing dynasty, and it moves around by hopping with its arms outstretched. It kills living creatures to absorb their qi, or "life force", usually at night, while during the day, it rests in a coffin or hides in dark places such as caves. Jiangshi legends have inspired a genre of jiangshi films and literature in Hong Kong and East Asia. Although the pronunciation of jiangshi varies in different East Asian countries, all of them refer to the Chinese version of vampires.
Шығу тегі
Цин династиясының ғалымы Цзи Сяолан өзінің "Юэвей Каотанг Биджи" (閱微草堂筆記) (1789 – 1798) (The Shadow Book of Ji Yun, Empress Wu Books, 2021) атты кітабында мәйіттің қайта тірілу себептерін екі категорияға бөлуге болады: жақында қайтыс болған адамның өмірге оралуы немесе ұзақ уақыт бойы жерленген, бірақ шірімейтін мәйіт. Кейбір себептері төменде келтірілген:
The Qing dynasty scholar Ji Xiaolan mentioned in his book Yuewei Caotang Biji (閱微草堂筆記) (c. 1789 – 1798) (The Shadow Book of Ji Yun, Empress Wu Books, 2021) that the causes for a corpse to be reanimated can be classified in either of two categories: a recently deceased person returning to life, or a corpse that has been buried for a long time but does not decompose. Some causes are described below:
Құдай күштерін пайдаланып өлгендерді қайта тірілту. Өлі денеге рухтың ие болуы. Мәйіт жандану үшін жеткілікті ян-ци сіңіреді. Адам денесі үш хун мен жеті по арқылы басқарылады. Цин династиясының ғалымы Юань Мей өзінің "Зи Бу Ю" кітабында: «Адамның хуны жақсы, ал по жаман, хуны ақылды, бірақ по соншалықты жақсы емес» деп жазған. Хун денесінен қайтыс болғаннан кейін кетеді, ал оның посы қалып, денеге билік етеді, сондықтан өлген адам джианшиге айналады. Өлген адамға жерлеу рәсімі өткізілгенімен, оны жерлемейді. Мәйіт найзағай шағып кеткеннен кейін немесе жүкті мысық (кейбір аңыздарда қара мысық) табуттың үстінен секірген кезде тіріледі. Адамның жаны дұрыс емес өлім, өзін-өзі өлтіру немесе әдейі қиындық туғызу салдарынан денесінен шыға алмай қалады. Джианшиден жарақат алған адам «джианши вирусына» ұғады және «Мистер Вампир» фильмдерінде көрсетілгендей, уақыт өте келе біртіндеп джианшиге айналады.
The use of supernatural arts to resurrect the dead. Spirit possession of a dead body. A corpse absorbs sufficient yang qi to return to life. A person's body is governed by three huns and seven pos. The Qing dynasty scholar Yuan Mei wrote in his book Zi Bu Yu that "A person's hun is good but the po is evil, the hun is intelligent but the po is not so good". The hun leaves his/her body after death but their po remains and takes control of the body, so the dead person becomes a jiangshi. The dead person is not buried even after a funeral has been held. The corpse comes to life after it is struck by a bolt of lightning, or when a pregnant cat (or a black cat in some tales) leaps across the coffin. When a person's soul fails to leave their deceased body, due to improper death, suicide, or just wanting to cause trouble. A person injured by a jiangshi is infected with the "jiangshi virus" and gradually changes into a jiangshi over time, as seen in the Mr. Vampire films.
Сыртқы келбеті
Жалпы алғанда, дзяншидің сыртқы түрі көзге түспейтіндей қарапайым (жақында қайтыс болған адам сияқты) немесе қорқынышты (еті шіріген, денесі қатаң, ұзақ уақыт шіріген мәйіттердегідей) болуы мүмкін. "Дзянши" сөзіндегі "цзян" (殭/僵) деген қытай таңбасы сөзбе-сөз "қатаң" немесе "қатты" дегенді білдіреді. Дзяншилердің денесі соншалықты қатаң болады дейді, олар қол-аяқтарын немесе денелерін ие алмайды, сондықтан олар қозғалу үшін қолдарын созып секіріп жүреді.
Generally, a jiangshi's appearance can range from unremarkable (as in the case of a recently deceased person) to horrifying (rotting flesh, rigor mortis, as with corpses that have been in a state of decay over a period). The Chinese character for "jiang" (殭/僵) in "jiangshi" literally means "hard" or "stiff". It is believed that the jiangshi are so stiff that they cannot bend their limbs or body, so they have to move around by hopping while keeping their arms stretched out for mobility.
Танымал мәдениет
Популярлы мәдениетте, мысалы, дзянши фильмдерінде дзяншилердің белгілі бір стандартты келбеті болады. Олардың маңдайларына портреттей тігілген және төмен қарай ілінген қағаз талисман (фулу, мөр басылған сиқырлы жазуы бар) жабыстырылады, сондай-ақ Цинь династиясы кезіндегі чиновниктерге (мандарин) тән біркелкі жамылғы мен дөңгелек қалпақ киеді. Олардың терісі жасылқай-ақ түсті болады. Бір теория бойынша, бұл мүрделердің үстінде өсетін саңырауқұлақ немесе зеңнің салдарынан пайда болады. Бастарының барлық бөлігінде ұзын ақ шаштары өседі және олар жануарлар сияқты мінез-құлық танытуы мүмкін. Батыс вампирлер туралы әңгімелердің ықпалымен қан сору қасиеті қытай мифологиясына көбірек енді, бұл аштықтан өлген рухтар тұжырымымен үйлеседі. Алайда, дәстүрлі түсінік бойынша, олар тірі адамның ци энергиясын ғана пайдаланып күш алады және тіршілік ету үшін соған тамашанады.
In popular culture, such as in jiangshi movies, jiangshi have a standard appearance. They have a paper talisman (fulu, with a sealing spell) attached onto and hanging off the forehead in portrait orientation, and wear a uniform coat like robe and round top tall rimmed hat characteristic of a mandarin (Chinese official from during the Qing dynasty). They have greenish white skin. One theory is that this is derived from fungus or mould growing on corpses. They have long white hair all over its head and may behave like animals. The influence of western vampire stories brought the blood sucking aspect to the Chinese myth in more modern times in combination with the concept of the hungry ghost, though traditionally they feed solely on the qi of a living individual for sustenance and in order to grow more powerful.
Ұқсас іс-әрекеттер
Археологтар Кипрде б.з.д. 4500-3800 жылдар аралығында қайта тірілгендердің және ерекше жерлеулердің іздерін тапты. Некесіз туған, кемістігі бар, немесе жаман күндері дүниеге келген, сондай-ақ кісі өлтіру, суға бату, өз-өзіне қолы жеткізу, қарғыс немесе қара өлімге ұшыраған адамдардың вампирге айналу қаупі бар деп есептелген. Күдікті вампирлердің қайта тірілуіне жол бермеу үшін оларды өртеу немесе денелерін бөлік-бөлік етіп кесіп тастау әрекеттері жасалған. Алдын алу шараларына тереңге жерлеу, басымен төмен қаратып жерлеу, мәйіттерді байлап, қазыққа шаншап немесе тастармен бастырып қою сияқты амалдар да кірген. Қайта тірілгендер туралы халық әңгімелері мен жерлеу салтының тамырларын скандинав мифологиясындағы джаугр немесе джаугрларға (s) дейін табуға болады, олар жиангшилер туралы әңгімелерге өте ұқсас. Бұл джаугрлар да қабірлерінен тіріліп, қайтадан көтерілген мәйіттер еді, және көптеген деректерде олардың алғашқы жерленген жерінен қашықта көрінетіні айтылады.
Archaeologists have found Revenant and what appear to be deviant burials dating back to 4500–3800 BC in Cyprus. Those born as illegitimate children, with abnormalities, or on inauspicious days, or who were victims of murder, drowning, suicide, curses, or the Black Death were thought to have had the potential to be a vampire. A suspected vampire would be incinerated or dismembered to prevent their return. Other preventive methods included deep buried burial, prone burials, and tying, staking, or pinning corpses with stones. Folklore and burial practices dealing with revenants can also be traced back to Norse mythology with draugr or draug(s) that closely resemble stories of jiangshis. These draugr were also re animated corpses that rose from their graves, and many of the various accounts report the draugr to be sighted far from its initial burial site.