Кіріспе

Соғыста қаза тапқандарды еске алу күні (мақ тағы да соғыста қаза тапқандарды еске алу күні) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері Ұлттар Достастығына мүше мемлекеттерде әскери қызметте қаза тапқандарды құрметтеу үшін салтанатты түрде аталып өтілетін күн. Бұл күнді бірқатар Ұлттар Достастығына кірмейтін елдерде де соғыс қазаларын еске алумен белгілейді. Көптеген елдерде Соғыста қаза тапқандарды еске алу күні 11 қарашада Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын еске алу үшін аталады. 1918 жылдың 11-ші айының 11-ші күні сағат 11-де Германия мен Антанта елдерінің өкілдері сол таңғы сағат 5:12 мен 5:20 аралығында қол қойған қару тоқтату туралы келісімге сәйкес жаушылық аяқталды. ("Сағат 11" – сағат 11:00-ге дейінгі уақытты білдіреді.) Бірінші дүниежүзілік соғыс 1919 жылғы 28 маусымда Версаль келісімшартына қол қою арқылы ресми түрде аяқталды. Соғыста қаза тапқандарды еске алу күнінің дәстүрі Атыс тоқтату күнінен пайда болды. Алғашқы Атыс тоқтату күні Бэкингем сарайында аталып өтті, онда король Георг V 1919 жылғы 10 қарашаның кешкі сағаттарында «Француз Республикасының президентіне арналған банкет» ұйымдастырды. Алғашқы ресми Атыс тоқтату күні келесі күні таңертең Бэкингем сарайында өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген елдер мереке атауын өзгертті. Ұлттар Достастығының мүше елдері Соғыста қаза тапқандарды еске алу күнін қабылдады, ал АҚШ Ардагерлер күнін таңдады.

Еліміздің Құрметіне

Британдық, канадалық, Оңтүстік Африка және АНЗАК дәстүріне сәйкес, он бірінші айдың он бірінші күнінің он бірінші сағатында (11:00, 11 қараша) бір немесе екі минуттық үнсіздік сақталады, себебі бұл (Ұлыбританияда) соғыс тоқтату келісімінің күшіне енген сәтін көрсетеді. Көптеген Ұлт Достастығы елдеріндегі естелік шаралары әдетте "Соңғы сигнал" дыбысын, одан кейін үнсіздік кезеңін, сосын "Reveille" немесе кейде "The Rouse" дыбыстарын қамтиды. Естелік шарасы "Еске алу жырларын" оқумен аяқталады. "Ормандағы гүлдер", "О, батыл жүректер", "Мен Саған ант етемін, менің елім" және "Иерусалим" әндері шара барысында жиі орындалады. Сондай-ақ, қаза тапқандарды құрметтеу үшін гүл шоқтары қойылады, бата беріледі және ұлттық әнұран орындалады. Ұлт Достастығының барлық аймандарындағы ескерткіштердегі (cenotaphs) орталық рәсім – стильденген түнгі күзет. "Соңғы сигнал" әскери күннің аяқталуын білдіретін керней шақыруы болса, "Жарқ" таңғы алғашқы шақыру еді. Әскери мақсаттар үшін, өлгендерге түнгі күзет тұру тек олардың өлімін нақтылау үшін ғана емес, сонымен қатар оларды жаудың талқандауынан, тонауынан немесе майыт жеушілердің сүйреп әкетуінен қорғау үшін де қажет болды. Осылайша, бұл рәсім тек естелік емес, соғыста қаза тапқандардың ар-намысын сақтауға берілген уәде де болып табылады. Бұл рәсім арнайы ескерткіштер (cenotaphs – грекше "бос қабір") мен гүл шоқтарын қою арқылы күшейеді, бұл ежегітекті Греция және Римде жоғары құрметтің дәстүрлі белгісі болған.

Австралия

Австралияда Еске алу күні әрдайым 11 қарашада, апта күніне қарамастан, тойланбайды; бұл соғыста қаза болған көптеген сарбаздарға құрмет көрсету үшін арналған уақыт. Кейбір мекемелер сағат 11-де "Оқып, есте сақта" бағдарламасы арқылы екі минуттық үнсіздік сақтайды, оқушылар Руперт МакКоллдың "Еске алу сертін" оқиды, ал мұғалімдер балаларға осы күннің маңыздылығын және елдері үшін күрескендердің қайсарлығын түсінуге көмектесетін арнайы материалдар ұсынады, сондай-ақ оларды қиын жағдайларға да төзімді болуға шақырады. Елдің барлық аймақтарындағы қалалар мен елді мекендердегі соғыс ескерткіштерінде және мектептерде сағат 11-де қызметтер өтеді, онда кернейші "Соңғы шақыруды" орындайды және бір минуттық үнсіздік сақталады. Кейбір мекемелер бұл қадірлі күнді сағат 11:11-де тойлайды, қатарға екі сарбазды қосады. Егер Еске алу күні Мельбурн және басқа да ірі қалаларда жұмыс күніне сәйкес келсе, Австралия қорғаныс күштерінің кернейшілері көбінесе қала орталығындағы маңызды көшелердің қиылысында "Соңғы шақыруды" орындайды. Осы кезде көптеген жаяу жүргіншілер тоқтап, кернейшінің орындауын аяқтауын күтіп, бір сәт үнсіздік сақтайды.

Австралия тарихы

Аустралияда соғыстар аралығында Еске алу күні (сол кезде көбінесе Атысты тоқтату күні деп аталатын) халық арасында кең таралған мереке болды. Бірақ 1946 жылдан 1970 жылдарға дейін австралиялықтар Ұлыбритания үлгісімен Еске алу жексенбісін сақтады. Тек 1980 және 1990 жылдары ғана Еске алу күні 11 қарашада жүйелі түрде қайтадан атап өтілді. Еске алу күнінің жаңаруы 1997 жылдың 30 қазанында ресми мәртебе алды, сол кезде Говард үкіметінің басшылығымен генерал-губернатор «(а) әр жылдың 11 қарашасы Еске алу күні ретінде белгілі болып, сақталады; және (б) барлық австралиялықтар, мүмкін болмаса, Еске алу күні сағат 11:00-де бір минут үнсіздік сақтауға шақырылады» деп жариялады. Соңғы онжылдықтарда Еске алу күнінің маңызы барлық штаттарда мемлекеттік мереке болып табылатын ANZAC күнімен (25 сәуір) салыстырғанда едәуір төмендеді, ол соғысты еске алудың ұлттық күні ретінде танылды. ANZAC күніне қатысушылардың саны артып, ал Еске алу күніне қатысушылардың саны азайды. Тарихшы Ромен Фати былай түсіндіреді: «Австралияда ANZAC күні соғыстың мәнін анықтау мәселесін Еске алу күніне немесе Еске алу жексенбісіне қарағанда жақсырақ шешті. Ол қасиеттілікке сілтеме жасап, жоғалту мен азапты мойындай алады, сонымен бірге дос, лаконикалық юмор және стойкость сияқты ұлттық құндылықтарды көрсетеді. Ұлттық қоғамдастықты рухани байланысқа жеткізу қабілеті ANZAC күнінің Еске алу күнінен басымдығын түсіндіреді». Бұл күн Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза тапқан Барбадос сарбаздарын еске алу үшін арналған. Парад Ұлттық Батырлар алаңында өтеді, онда конфессияаралық қызмет өткізіледі. Барбадос генерал-губернаторы және премьер-министрі, сондай-ақ үкіметтің басқа да өкілдері, полиция және әскери күштердің басшылары қатысады. Негізгі салтанат кезінде Бриджтаун қаласының Батырлар алаңының ортасында орналасқан соғыс ескерткіші – Ценотафқа (Cenotaph) қарумен салют беріліп, гүл шоқтары қойылып, дұға оқылады.

Белиз

Белизде 11 қарашада естелік күні тойланады. Бұл мемлекеттік мереке емес.

Бермуд аралдары

Британдық теңізден тыс аумақ және бұрынғы императорлық бекініс Бермуда, 1915 жылы Батыс майданға алғашқы отарлық еріктілер жасағын жіберген және Екінші дүниежүзілік соғыста Империяның кез келген бөлігінен қарағанда бір тұрғынға шаққанда көбірек әскери қызметкерлері болған елде, Еске алу күні әлі де маңызды мереке болып саналады. Гамильтон қаласындағы шеру тарихи тұрғыдан үлкен әрі әсем болған, себебі Бермуда гарнизонының Корольдік теңіз күштері, Ұлыбританияның тұрақты армиясы және аумақтық армия бөлімдері, Канада қарулы күштері, АҚШ армиясы, Әуе күштері және Теңіз күштері, сондай-ақ түрлі кадет корпустары мен басқа да әскери құрылымдардың өкілдері әр кезде ветерандармен бірге қатысқан. 1995 жылы британдық, канадалық және американдық базалар жабылғаннан бері шерудің масштабы айтарлықтай өспеді. Еске алу күнінде Гамильтон қаласында өткізілетін ресми шарадан бөлек, гүл шоқтарын қойып, құттықтау сөздер айтылатын Кенотафқа (Лондондағыдан кіші көшірме) қарай жүріс ұйымдастырылады. Корольдік теңіз күштері мен Бермуд теңіз кадет корпусы сол күні Гамильтон қаласындағы ескерткіште шеру өткізеді, ал Еске алу күніне ең жақын болатын жексенбіде Сент-Джордж қаласында Корольдік гарнизон артиллериясының ескерткіші алдында кішкентай әскери шеру ұйымдастырылады.

Канада

Ветерандар істері Канада Еске алу күнін (Jour du Souvenir) «соғыс, қақтығыс және бейбітшілік кезеңдерінде елімізге қызмет еткен және әлі де қызмет ететін ерлер мен әйелдерді еске алу» үшін арналған күн деп мәлімдейді; әсіресе Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар, Корея соғысы және одан бері Канада Қарулы Күштерінің мүшелері қатысқан барлық қақтығыстар. Департамент «Канада еске алады» атты бағдарламаны жүргізеді, оның мақсаты – соғысты ешқашан көрмеген көптеген жас және жаңадан келген канадалықтарға «соғыс, қарулы қақтығыс және бейбітшілік кезінде Канадаға қызмет еткендердің не үшін тұрғанын және елдері үшін қандай құрбандықтарға барғанын түсінуге және бағалауға көмектесу». Еске алу күні – федералдық реттеудегі қызметкерлер үшін міндетті демалыс күні, сондай-ақ 10 провинцияның алтысында және барлық үш аумақта провинциялық және аумақтық міндетті демалыс күні. Жаңа Шотландия бұл күнді жеке заңнамамен мойындайды. Манитоба, Онтарио және Квебек – бұл күні міндетті демалыс күні емес үш провинция. Канада Корольдік легионы бұл күнді ұлттық мереке етуге ресми түрде қарсы, себебі оның жетекшілері жұмыстан немесе оқудан босатылған уақыттың соңында естелік мақсатының орнын басады деп санайды, ал мектептер сол күні жұмыс істесе, балаларға осы күннің нағыз мағынасын міндетті түрде үйретуге мүмкіндік болар еді. Көбінесе Рождествоға асығу тенденциясына қарсы пікірлер білдірілді, сондықтан Еске алу күнінің аяқталуы Рождество мерекелерін бастау үшін ең ерте қабылданған уақыт болуы керек.

Канада тарихы

Канадалықтар өздерінің ардагерлерін және соғыста қаза тапқандарды 1890 жылдан бастап еске алуды қолға алды, сол кезде 2 маусымда, 1866 жылы фениандарға қарсы Риджвей шайқасының мерейтойында, Декорация күні тойлана бастады. 1900 жылдан 1918 жылға дейін тағы бір еске алу шарасы 27 ақпанда Паардеберг шайқасында бурларға қарсы Канаданың жеңісін атап өту үшін ұйымдастырылды. Алғашқы Атыс тоқтату күні 1919 жылы тойланды, сол кезде король V Георг Ұлыбритания империясының барлық елдерін оны сақтауға шақырды. Кейіннен 1921 жылы ол заңдық күшке енді, Канада Парламенті 11 қарашаға сәйкес келетін аптаның дүйсенбісінде Алғыс айту күні мен Атыс тоқтату күнін бірге атап өтуді бекіткеннен кейін. Нанаймо округінен консервативті парламент депутаты Чарльз Дикки Атыс тоқтату күні атауын Еске алу күніне өзгерту үшін күш-жігер жұмсады, бұл 1931 жылы Парламент заңға түзетулер енгізген кезде мақұлданды, осымен оның сақталуы 11 қарашаға бекітілді. Ардагерлерді еске алуға арналған тағы бірнеше күндер құрылды, соның ішінде 1994 жылы аборигендердің әскери қызметкерлерінің үлесін мойындау мақсатында құрылған Ұлттық аборигендер күні. 2001 жылы Канада Парламенті 3 қыркүйекті Канаданың сауда флоты теңізшілерінің еңбегі мен құрбандықтарын мойындау күні ретінде белгілеп, Сауда флоты теңізшілерін еске алу күнін жариялады.

Салтанаттар

Федералды үкімет ұйымдастырған ұлттық рәсімдер Оттавадағы Ұлттық соғыс мемориалында өткізіледі. Оларға Канаданың генерал-губернаторы (монархтың атынан бас қолбасшы ретінде әрекет етеді) төрағалық етеді және оған премьер-министр, басқа да беделді тұлғалар, күміс крест анасы және қоғамдық бақылаушылар қатысады. Кейде Канада корольдік отбасының мүшесі де қатыса алады (мысалы, 2009 жылы Принц Чарльз және 2014 жылы Принцесса Анна). Церемония барысында ағылшын және француз тілдері қолданылады, өйткені Оттава ресми түрде екі тілді, ал Оттава-Гатинеу санақ метрополитен аймағында ағылшын және франкофондар өмір сүреді. Іс-шара басталғанға дейін төрт күзетші мен үш күзетші (екі жалау күзетшісі мен бір мейірбике) ескерткіштің (cenotaph) табанында орналасады. Еске алу рәсімі әдетте Бейбітшілік мұнарасындағы каррилонның соғуымен басталады, оның барысында Қарулы Күштердің қазіргі мүшелері Конфедерация алаңына келеді, содан кейін Оттава дипломатиялық корпусы, Корольдік министрлер, арнайы қонақтар, RCL, патшалық делегациясы (бар болса) және вице-корольдік делегациясы келеді. Генерал-губернатордың келуі туралы "Альтерт" дыбысын соққан кернейші хабарлайды, содан кейін вице-корольді RCL доминион президенті қарсы алады және "Вице-корольдік салют" алу үшін трибунаға алып барады, содан кейін "О Канада" ұлттық әнұраны ағылшын және француз тілдерінде ойналады және әнделеді. Еске алу сәті "Соңғы пост" кернейін соғумен басталады, сағат 11:00-ден сәл бұрын, 21 оқ атылып, Бейбітшілік мұнарасының қоңырауы сағатты соғады. Оқ атудың бірінші және екінші залпы арасында екі минут үнсіздік сақталады, бұл дәстүр Комонуэлт бойынша король Джордж V-тің бұйрығымен орнатылған. Екі минуттық үнсіздіктің аяқталуы жыр, "The Rouse" күйі және Еске алу туралы заңның оқылуымен белгіленеді. Содан кейін Канада Корольдік әуе күштерінің ұшақтарынан жасалған әуе парады өтеді, одан кейін хор "Фландрия далаларында" әнін орындайды. Содан кейін түрлі делегациялар ескерткіштің басына гүл шоқтарын қояды; біреуін күміс крест анасы (жақында Ескерткіш крестін алған) Канада қатысқан қақтығыстарда балалары қаза тапқан барлық аналардың атынан қояды. Вице-король мен корольдік делегациясы сахнаға оралып, "God Save the King" Канаданың корольдік әнұранын француз және ағылшын тілдерінде орындауға қатысады, содан кейін қарулы күштердің қызметкерлері мен ардагерлері вице-король мен кез келген корольдік қонақтың алдынан шерумен өтеді, осымен ресми рәсімдер аяқталады. 2000 жылы Канаданың Ұлттық соғыс мемориалына Белгісіз сарбаздың қабірі орнатылғаннан бері, жеке құрмет көрсету дәстүрі қалыптасты: ресми рәсімнен кейін көпшілік қабірдің үстіне мак гүлдерін қояды. Осындай рәсімдер бүкіл елдегі провинциялық астаналарда, тиісті губернатордың орынбасарымен, сондай-ақ басқа қалаларда, қалашықтарда және тіпті қонақ үйлерде немесе корпоративтік кеңселерде өткізіледі. Мектептерде әдетте күннің бірінші жартысында немесе мектеп күнінің алдында арнайы жиналыстар өткізіледі, онда соғыста қаза тапқандарды еске алу туралы түрлі баяндамалар оқылады. Салтанатты рәсімге қатысушыларға ардагерлер, Канада әскерлерінің қазіргі мүшелері, теңіз, әскери және әуе кадеттері кіреді. Солтүстік-шығыс Үндістанның шалғайдағы тау беткейлеріндегі Кохима мен Имфалда Үндістан армиясы қолдаған еске алу рәсімдері Кохима мен Имфал соғыс зираттарында (Коммунуэлт соғыс қабірлері комиссиясымен күтімделген) өткізіледі. Бұл күнді Делидегі соғыс зиратында да атап өтеді. Үндістанның басқа жерлерінде бұл оқиға тойланбайды. 2013 жылы Принц Чарльз және Корнуолл герцогинясы Камилла Мумбайдағы Сент-Джон Евангелист шіркеуінде бұл күнді атап өтті.

Қырғызстан

Кенияда 1945 жылы Кения қарулы күштерінің ескі әріптестер қауымдастығы (KAFOCA) Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың қатысушыларының әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін құрылды. KAFOCA және Кения үкіметі Еске алу күнін танып, құрметтейді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Атыс тоқтату күні тойланды, бірақ ол әрқашан Анзак күнінен кейін тұрды. Басқа елдердегідей, Жаңа Зеландияда да Атыс тоқтату күні Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еске алу күніне айналды. Дегенмен, 1950 жылдардың ортасына қарай бұл күнді тіпті шіркеулер мен ардагерлер ұйымдары да назардан тыс қалдырды. Осының салдарынан, Жаңа Зеландияның ұлттық еске алу күні – 25 сәуірдегі Анзак күні. "Қызыл гүл күні" әдетте Анзак күніне дейінгі жұма күні өткізіледі. Жаңа Зеландияда естелік шаралар Анзак күнінде өткізілуінің себебі 1921 жылға дейін барып жетеді. Сол жылы 11 қарашада кемемен келген "Атыс тоқтату күніне арналған гүлдер" газеті кешігіп келді, сондықтан RSA бөлімшесі оларды келесі естелік күнінде (1922 жылғы 25 сәуірде, ол Анзак күніне тап келді) таратты, және осы күн Жаңа Зеландияда жаңа Қызыл гүл күні ретінде қалыптасты.

Сент-Люсия

Барбадос сияқты, Сент-Люсия да Еске алу күнін мемлекеттік мереке ретінде танымайды. Оның орнына, салтанатты шаралар, мысалы шерулер мен басқа да іс-шаралар Еске алу жексенбісінде өткізіледі. Шеру орталық алаңда, атап айтқанда, Кенотаф орналасқан Дерек Уолкотт алаңында ұйымдастырылады. Онда Корольдік Сент-Люсия полициясының қызметкерлері және басқа да униформа киген ұйымдар, мысалы Сент-Люсия кадеттер корпусы, соғыстағы қаһармандық ерліктерімен көзге түскен Сент-Люсия азаматтары мен азаматшаларын еске алу арқылы құрмет көрсетеді.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада Еске алу күні мемлекеттік мереке емес. Еске алу шаралары әдетте ең жақын жексенбіде өтіп, олар барысында сыбызғымен "Соңғы шақыру" орындалады, содан кейін екі минуттық үнсіздік сақталады. Оңтүстік Африкада осы оқиғаға арналған шаралар Кейптаун қаласындағы ескерткіш, Преториядағы Voortrekker монументінің ескерткіші және Ұлттық ғимараттар алаңындағы Соғыс ескерткішінде өткізіледі. Көптеген жоғары мектептер екі дүниежүзілік соғыста және Шек аралық соғыста қаза болған түлектерін құрметтеу үшін Еске алу күні шараларын өткізеді. Бұған қоса, Оңтүстік Африка әскери ардагерлер лигасы ең жақын сенбі күні әскери ардагерлерге көмек көрсету үшін қаражат жинау мақсатында көшеде ақша жинайды.

Еске алу жексенбісі

Ұлыбританияда ең маңызды мереке – Еске алу күні, ол 11 қарашаға ең жақын жексенбіде өтеді. Лондонда Ұлттық Еске алу қызметі, сондай-ақ өңірлерде басқа да қызметтер мен рәсімдер ұйымдастырылады. Әдетте, мак гүлдерін Корольдік өкілдері, қарулы күштер және жергілікті азаматтық лидерлер, сондай-ақ бұрынғы әскери қызметшілер ұйымдары, кадеттер, скауттар, гайдтар, жігіттер бригадасы, Сент-Джон жедел жәрдем және құтқару армиясы сияқты жергілікті ұйымдар салады. Бір немесе екі минуттық үнсіздік көбінесе шіркеу қызметтеріне енгізіледі. Ұлыбританияның дипломатиялық миссиялары да Еске алу күнінде қызметтер ұйымдастырады. Израильдегі британдық миссиялар ұйымдастырған шаралардың бірі – Иерусалимдегі британдық соғыс қабірістанындағы, оны Иерусалимдегі британ консулы ұйымдастырды; екіншісі – Тель-Авивтегі британ елшілігі ұйымдастырған Рамлех Достас мемлекеттерінің соғыс қабірлері комиссиясы қабірістанындағы. Рамлехтегі шара ауқымдырақ болып табылады және оған Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагерлері де қатысады.

Еске алу монеталары мен көрмелер

2014 жылы Корольдік монета жасау зауыты Еске алу күнін еске алу үшін гравер Лора Клэнси салған түсті басылған 5 фунт стерлинг монетасын шығарды. Сондай-ақ 2014 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын еске алу мақсатында, Лондон мұнарасының орналасқан жерінде 888 246 керамикалық құмырсқадан тұратын "Қанға батқан жерлер мен қызыл теңіздер" атты үлкен көрме орнатылды, әр құмырсқа Британ империясының қаза тапқан әскери қызметкерін білдірді. 2018 жылдың 5 қарашасында және одан кейінгі 4 ай бойы Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 100 жылдығын белгілеу үшін мұнара қабырғаларының түбінде, құрғақ ордасында шамамен 10 000 шам жағылды.

Солтүстік Ирландия

Еске алу күні Солтүстік Ирландияда Ұлыбританияның қалған бөлігімен бірдей ресми түрде тойланады, бірақ көбінесе одақтастық қауыммен байланысты. Көптеген ирландиялық ұлтшылдар мен республикашылар Британдық Корольдік легионы ұйымдастырған британдық әскерлерді еске алуға арналған іс-шараларға қатыспайды. Бұл негізінен «Қауіпті кезеңде» британ әскерінің жасаған әрекеттеріне байланысты. Дегенмен, кейбір орташа ұлтшылдар одақтастық қауыммен байланыс құру мақсатымен Еске алу күні шараларына қатыса бастады. 1987 жылы Энискилленде Еске алу жексенбілігіне арналған рәсімге дейін Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) бомба жарып, он бір адам қаза тапты. Бұл жарылыс кеңінен айыпталып, келесі жылдары ұлтшылдар мен одақтастардың Еске алу шараларына қатысуы арта түсті. Ирландия Республикасында шілде айында соғыста қаза тапқан барлық ирландтарды еске алуға арналған ұлттық күн бар.

Басқа жерлерде тиісті мерекені сақтау

Коммонвелл елдерімен қатар, тағы да бірнеше ел 11 қарашада, Компьен қарулесім шартының жылдығында, соғыста қаза тапқандарды еске алады. Көптеген елдер Бірінші дүниежүзілік соғыстағы басқа да маңызды оқиғалардың жылдығын сақтап, сол соғыста қаза тапқандарды құрметтейді, мысалы, 4 қарашада күшіне енген Вилла Жусти қарулесім шартының күнін.

Бельгия мен Франция

Еске алу күні (11 қараша) Франция мен Бельгиядағы ұлттық мереке. Ол Одақтастар мен Германия арасында Франциядағы Компиеньде қол қойылған, Батыс майданындағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтату туралы келісімді еске түсіреді, ол сағат 11:00-де, "желтоқсан айының он бірінші күнінің он бірінші сағатында" күшіне енді. Атыс тоқтату күні Франциядағы ең маңызды әскери еске алу күндерінің бірі, себебі бұл француз халқының маңызды жеңісі болды және оны жеңіп алу үшін олар қаншама құрбандық берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс Францияда "Ұлы Отан соғысы" деп есептелді. Франциядағы дерлік барлық ауылдарда осы соғыста қаза болғандарға арналған ескерткіштер орнатылған. Францияда мак гүлінің орнына көк сүйсін гүлі (Bleuet de France) символдық мағынада қолданылады.

Гонконг

Еске алу күні бұрын Британдық Гонконгта тойланды, бірақ 1997 жылдың шілдесінде Гонконгтың Ұлыбританиядан Қытайға өткеннен кейін ол мемлекеттік мереке болып табылмайды. Дегенмен, Гонконгтың бұрынғы әскери қызметшілер қауымдастығының мүшелері Гонконгтың Орталық ауданындағы Кенотафтағы Еске алу жексенбілігіндегі көп дінді еске алу рәсімін ұйымдастыруды жалғастыруда. Рәсімге түрлі үкімет шенеуніктері мен діни ұйымдардың өкілдері қатысады. Бұл еске алу рәсімі басқа да Ұлт Достастығы елдеріндегі рәсімдерге ұқсас. Рәсімге "Соңғы шақыру" дауысы, екі минуттық үнсіздік, "Reveille" дауысы, гүл шоқтарын қою және дұғалар кіреді, содан кейін "Еске алу өлеңі" оқылады. Гонконг полициясының оркестрі бұл рәсімдегі рәсімдік міндеттерін орындауды жалғастыруда. Гонконг Әуе Кадеттер корпусының (оның ішінде Салтанатты эскадрильясы), Гонконг Саяхатшылар корпусының, Гонконг Теңіз Кадеттер корпусының және скаут ұйымдарының мүшелері де қатысады.

Италия

Италияда Ұлттық бірлік және қарулы күштер күні 4 қарашада елдің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңісін және Италияның толық бірігуін еске алу үшін тойланады. Бұл дата 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар мен Австрия-Мажарстан арасындағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтатқан Вилла-Джиусти шартының жылдығы болып табылады. 1977 жылдан бері бұл күн мемлекеттік мереке емес; қазір көптеген шаралар қарашаның бірінші жексенбісінде өткізіледі.

Ресей

Ресейде Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрбандарын еске алу күні 1 тамызда сол қақтығыста қаза тапқан ресейлік әскерлерді құрметтеу үшін тойланады. Бұл дата 1914 жылы Германияның Ресейге соғыс жариялау күнімен сәйкес келеді, осының нәтижесінде Ресей Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты.

Сербия

Сербия 2012 жылдан бері 11 қарашадағы Тыныш бітім күнін тойлайды. Мемлекеттік мереке Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрбандарын еске алу мақсатында жасалды. Сербиядағы адамдар құрбандарды еске алу үшін Наталидің рамонда гүлін тағады.

Америка Құрама Штаттары

Ветерандар күні АҚШ-та 11 қарашада тойланады және ол барлық штаттардағы федералдық және мемлекеттік мереке болып табылады. АҚШ-та және басқа да достық елдерде 11 қараша бұрынғыда Атыс тоқтату күні деп белгіленген; АҚШ-та 1954 жылы Корея соғысы аяқталғаннан кейін барлық ардагерлерді құрметтеу мақсатында жаңа атау берілді. Ветерандар күні еске алу рәсімдерімен, әскери бейіттерде салют берумен және шерулермен тойланады. Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде Югославия Халық Армиясы және серб жартылай әскери жасақтары Хорватиядағы ең ауыр екі қылмысты Вуковар және Шкабрья қалаларында жасады. Бұл оқиғалар Вуковар және Шкабрья трагедиялары деп танылады. Осы оқиғаларды еске алу үшін 2019 жылы Хорватия Парламенті Хорватия Тәуелсіздік соғысының барлық құрбандарын еске алу күнін белгілейтін жаңа заң қабылдады.

Дания

2009 жылы Дания үкіметі 5 қыркүйекте Ардагерлер күнін белгіледі, онда қарулы қақтығыстарда қызмет атқарған қарулы күштердің бұрынғы және қазіргі әскери қызметшілері еске алынады.

Германия

Германияның ұлттық аза тұту күні – 1952 жылдан бері Адвенттің бірінші жексенбісіне дейінгі екі жексенбіде тойланатын Волкстрауертаг мерекесі, бұл зайырлы мемлекеттік мереке. Нақтырақ айтқанда, бұл күн 16 қарашаға ең жақын келетін жексенбі. Германияда соғыс тоқтатылған күнді еске алу рәсімі өткізілмейді.

Ирландия

Ирландия Республикасы шілде айында соғыста қаза болған ирланд ерлер мен әйелдерді еске алуға арналған ұлттық күнді өткізеді. Ұлттық күн әдетте 1921 жылы Ирландия Тәуелсіздік соғысы үшін қабылдаған келісім күшіне енген жылдығына жақын уақытта өткізіледі. Еске алу күні Дублиндегі Сент-Патрик соборында өтетін рәсіммен белгіленеді, оған Ирландия Президенті қатысады, бірақ бұл Ирландияда мемлекеттік мереке емес. Бірінші дүниежүзілік соғыста шамамен 200 мың ирланд сарбазы британдық жақта соғысып, олардың 35 мыңынан астамы қаза тапқан. Бұдан өзге, сол кездегі тәуелсіз Ирландия мемлекетінің 70 мыңға жуық азаматы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания қарулы күштерінде қызмет еткен, ал Дублиндегі Тринити колледжінің Құрмет кітабында белсенді қызметте қаза тапқан 3617 адамның есімі тіркелген.

Нидерланды

Нидерландыда қайтыс болғандарды еске алу күні жыл сайын 4 мамырда аталып өтеді. Бұл мемлекеттік мереке емес. Елдің барлық аймақтарында Екінші дүниежүзілік соғыстан бері түрлі қақтығыстарда қаза тапқан әскери қызметшілер мен бейбіт азаматтар еске алынады. Басты салтанаттар Гаага қаласына жақын орналасқан Ваальсдорперфлакте, Вагенингенге жақын Греббебергте және Амстердамдағы Дам алаңында өтеді. Кешкі сағат 8-де екі минуттық үнсіздік сақталады. Еске алу күнінен кейін 5 мамырда Азаттық күні тойланады.

Норвегия

Норвегияда Норвегия қарулы күштері Ардагерлер күнін еске алады. Норвегия Парламенті, Стортинг, Ардагерлер күнінің Еуропадағы Жеңіс күнімен, Норвегияда "Frigjøringsdagen" немесе Азаттық күні деп белгілі күнімен бірге тойлануын қабылдады. Салтанатты шаралар жыл сайын Акершюс бекінісінде Норвегия Королі Харальд V қатысуымен өтеді. Мұндай шаралардың алғашқысы 2011 жылдың 8 мамырында өтті, онда екі норвегиялық арнайы күштер операторы Ауғанстандағы соңғы соғыстағы қызметтері үшін Соғыс айбарымен марапатталды. Салтанатты шаралар естелік шаралармен және әскери салюттермен өткізіледі.

Польша

Польшаның Тәуелсіздік күні 11 қарашада тойланады және ол мемлекеттік мереке болып табылады. Бұл мереке Ұлтастық Достастықтағы Еске алу күнімен бір күніне түскенмен, Польшаның тәуелсіздігін және Польша халқының 123 жылдық бөліністен кейін қайта қол жеткізген азаттығы мен бірлігін атап өтуге арналған. Дегенмен, Польшаның тәуелсіздігі Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен байланысты болғандықтан, Польша Тәуелсіздік күнінде соғыста қаза болғандарды еске алу шаралары да өткізіледі. Басты шараларға үкімет мүшелері мен жоғары лауазымды тұлғалардың белгісіз сарбаздың мазарына гүл шашу, сондай-ақ басқа да қоғамдық салтанаттар, шіркеу қызметтері мен мектептегі еске алу іс-шаралары кіреді.

Румыния

2007 жылдан бері Румынияда 29 сәуірде Соғыс ардагерлері күні тойланады. Бұл күн 29 сәуір 1902 жылы Король Карол I Тәуелсіздік соғысындағы әскерилерге "соғыс ардагері" атағын берген күні ретінде таңдалды. 2014 жылдан бастап Румыния 11 қарашада Ардагерлер күнін де тойлайды, ол Компиеньдегі келісім және Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын, сондай-ақ Ауғанстандағы соғыста румындық әскеридің алғаш рет қаза табу күнін – 11 қараша 2003 жылды еске түсіреді. 2015 жылдан бері еске алу гүлшаңы сияқты, екі күні де румын пионымен белгіленеді.

Оңтүстік Корея

"Бусанға бұрылу" еске алу рәсімі 2007 жылдан бері жыл сайын 11 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының естелік зиратында өтіп келеді. Бұл рәсім Корея соғысында Біріккен Ұлттар Ұйымының басшылығымен күрескен 22 елдің ветерандары мен қаза тапқан жауынгерлерін құрметтеу үшін ұйымдастырылады. Рәсімді канадалық ветеран Винсент Куртенэй ойластырған.

Шри-Ланка

Шри-Ланкадағы еске алу күні, сондай-ақ Ұлттық соғыс батырларын еске алу күні ретінде де белгілі, 2009 жылдың 18 мамырында Тамил Иламның азат ету жолбарыстарының (ТИҰ) капитуляциясымен және Шри-Ланка азамат соғысының аяқталуымен байланысты. Бұл күн соғыс батырларын еске алу күні болып табылады, сонымен қатар соғыста екі тараптан да қаза болған бейбіт азаматтарды еске алу күні. Салтанатты шаралар сөздермен және бір минуттық үнсіздікпен аталады. Президент Махинда Раджапаксаның бастамасымен 2010 жылдан бастап бұл күн Жеңіс күні деп белгіленді және бастапқыда әскери шеруді қамтыды, бірақ 2015 жылы Президент Майтрипала Сирисена бұл күнді Еске алу күні деп қайта атады.

Маршалл аралдары

Маршалл аралдарында 1 наурыз Ядролық құрбандар күні және Ядролық апаттан аман қалғандар күні болып саналады, бұл - ұлттық мереке. Бұл күні 1950 жылдары аймақта жүргізілген ядролық сынақтардың құрбандары мен аман қалғандары құрметтеледі.