Кіріспе

Австралиялық саясаткер Гарет Джон Эванс AC, KC (5 қыркүйек 1944 жылы туған) – австралиялық саясаткер, халықаралық саясатты қалыптастырушы, ғалым және адвокат. Ол 1978 жылдан 1999 жылға дейін Сенатта және Өкілдер палатасында Еңбек партиясынан өкіл болды, 1983 жылдан 1996 жылға дейін Хоук және Китинг үкіметтерінде министрлік лауазымдарда қызмет етті: Бас прокурор, Ресурстар және энергетика министрі, Көлік және байланыс министрі, ал ең ірі қызметі 1988 жылдан 1996 жылға дейін Сыртқы істер министрі болды. Ол 1993-1996 жылдары Сенаттағы Үкімет басшысы, 1996-1998 жылдары Оппозиция жетекшісінің орынбасары болды және Еңбек партиясы тарихында ең ұзақ қызмет еткен екі федералды министрдің бірі саналады. Саясаттан кеткеннен кейін 2000 жылдан 2009 жылға дейін Брюссельде орналасқан Халықаралық дағдарыс тобының президенті және бас атқарушы директоры болды. Австралияға оралғаннан кейін 2009 жылы Мельбурн университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды. Ол көптеген маңызды халықаралық комиссиялар мен кеңестерде жұмыс істеді, соның ішінде Араласу және мемлекеттік егемендік жөніндегі халықаралық комиссияның (2000–2001) және Ядролық қаруды таратпау және қарусыздандыру жөніндегі халықаралық комиссияның (2008–2010) тең төрағасы болды. Эванс халықаралық қатынастар, құқықтық, конституциялық және саяси мәселелер туралы көп жазды, сондай-ақ жаппай зұлмат пен қақтығыстарды алдын алу, қаруды бақылау және қарусыздандыру саласындағы теория мен практикаға қосқан үлесі үшін халықаралық деңгейде танылды. 2010 жылдан 2020 жылға дейін Эванс Австралия Ұлттық университетінің (ANU) канцлері болды. 2012 жылы АНУ университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды. Қазіргі уақытта ол "Атом ғалымдарының бюллетені" Бақылау кеңесінің мүшесі.

Ерте өмір және білім

Эванс Виктория штатының Мельбурн қаласында дүниеге келген. Оның әкесі трамвай жүргізушісі болса, анасы соғыс жылдары Woolworths дүкенінің менеджері қызметін атқарған, ал кейіннен үйде шағын балалар киімі бизнесін жүргізген. Ол 1950-1957 жылдары Хоторн Вест Орталық мектебінде, 1958-1961 жылдары Мельбурн орта мектебінде оқыды, онда мектеп капитаны болды. 1962-1967 жылдары Мельбурн университетін бітіріп, Бакалавр және Заң бакалавры атағын алып, жоғары сот сыйлығын бөлісті, Мельбурн университетінің құқық журналының мүшесі және 1964-1966 жылдары Студенттік өкілдер кеңесінің президенті болды. 1968-1970 жылдары Оксфордтағы Магдален колледжінде Шелл стипендиясы бойынша оқыды және философия, саясат және экономика (PPE) мамандығы бойынша бірінші сыныптық дипломмен өнер магистрі дәрежесін алды.

Мансап

2004 жылы ол Оксфордтағы альма-матері – Магдален колледжінің құрметті мүшесі болып сайланды. 1971 жылдан 1976 жылға дейін Мельбурн университетінде құқық ғылымының оқытушысы болып жұмыс істеді, қылмыстық құқық, деликт (құқық бұзушылықтар), азаматтық бостандықтар және федералдық конституциялық құқықтан сабақ берді. Сондай-ақ, құқықтық мәселелер бойынша белгілі комментатор атанды, әсіресе 1975 жылы Уитлэм үкіметінің қызметінен алынған кезде. 1977 жылы ол «Еңбек және Конституция 1972–75» атты еңбектер жинағын редакциялады, онда Уитлэм үкіметінің кезеңінде туындаған конституциялық мәселелер талданды. Кейіннен «Австралия Конституциясы» еңбегінің авторларының бірі болды, конституциялық реформалардың қажеттілігін қозғады. 1976 жылдан Парламентке сайланғанға дейін толық уақыт адвокат ретінде жұмыс істеді, еңбек құқығы және апелляциялық сотта сөйлеу өнері салаларында маманданған. 1983 жылы Виктория және АКТ-де Корольдік кеңесшісі атағын алды. Эванс студенттік кезінен бастап азаматтық бостандықтар мәселелерімен белсенді айналысты, цензура, өлім жазасы, «Ақ Австралия» саясаты, апартеид және аборт заңнамасын реформалау сияқты мәселелерді қозғады. Ұзақ жылдар бойы Азаматтық бостандықтар жөніндегі Виктория кеңесінің (қазіргі Liberty Victoria) вице-президенті және Виктория аборигендерінің құқықтық қызметінің белсенді мүшесі болды. Уитлэм лейбористік үкіметі кезінде аборигендер ісі жөніндегі министр Гордон Брайантқа кеңесші ретінде қызмет етті, жергілікті халықтардың құқықтары және құқықтық қызмет көрсету мәселелері бойынша кеңес берді. Сондай-ақ, бас прокурор Лионель Мерфимен тығыз байланыста болды, 1975 жылғы нәсілдік дискриминацияға қарсы заң мен (сәтті болмаған) 1973 жылғы Адам құқықтары туралы заң жобасын дайындауға қатысты. Мерфи оны Австралия заң реформасы комиссиясының негізін қалаушы мүшесі етіп тағайындады, комиссия төрағасы – судья Майкл Кирби болды. Эванс комиссияның 1975 жылғы қылмыстық тергеу жөніндегі есебіне жауапты болды. Эванс Мельбурн университетінде оқып жүргенде Австралияның Еңбек партиясына қосылды және 1975 жылы Оксфордтан оралғаннан кейін партияның орталықшыл «Еңбек бірлігі» фракциясына қосылып, Клайд Холдинг, Питер Редлих және Ян Тернер сияқты жетекшілерімен тығыз жұмыс істеді. Боб Хоуктің партияны жетекші ету амбициясын да ысырапты қолдады. 1975 жылы Сенатқа сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ 1977 жылы сайланды және 1978 жылы Парламенттегі өкілдігін бастады.

Қарсылық, 1978-1983 жылдар

Жас парламентарий ретінде Эванс, халықаралық сәулетшілер И. М. Пей және Джон Эндрюспен бірге, Парламент үйінің конкурсын бағалау тобына кіруге таңдалған екі депутаттың бірі болды. Осы топ 1979 жылы жаңа Австралия Парламенті үйінің жеңімпаз жобасын анықтады. Сенаттағы алғашқы жылдары Эванс заңдық және конституциялық реформаларға баса назар аударды. Ол сэр Гарфилд Барвикке жасаған бірнеше шабуылдары арқылы ертерек көзге түсті, себебі Барвик Жоғарғы сот төрағасы қызметін атқарумен қатар, отбасылық Mundroola компаниясымен байланысының мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін еді. 1980 жылғы қазан айындағы сайлаудан кейін ол 1980 жылы оппозицияның алдыңғы қатарына көтеріліп, көлеңкелі бас прокурор болды. Үкіметтің ұлттық қауіпсіздік мәселелерін шешудегі, соның ішінде Комб-Иванов ісіндегі және журналист Брайан Тухидің құпия құжаттарды жариялауын тоқтату әрекетіндегі, сондай-ақ Жоғарғы сот судьясы Лайонел Мерфиге қатысты сыбайлас жемқорлық айыптамаларындағы қиындықтар Эвансқа, азаматтық бостандық жақтасы ретінде, үлкен стресс тудырды. Ол бірқатар реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде Ұлттық қылмысқа қарсы күрес басқармасы мен мемлекеттік айыптаушының құрылуы, Отбасылық құқық және Ақпарат ашықтығы заңдарының күшейтілуі, сондай-ақ кейбір бизнес-регламенттердегі өзгерістер. Бірақ бірыңғай ұлттық қаралау заңын, құқықтық билль туралы заң жобасын және конституциялық реформаны қабылдауға қол жеткізе алмады. Осы ара-жіберілген нәтижелерден кейін Хоук 1984 жылғы сайлаудан кейін оны сезімтал емес Ресурстар және Энергия министрлігіне ауыстырды.

Ресурстар, энергетика, көлік және байланыс, 1984-1988 жылдар

Келесі бес жылда ол басқарған екі маңызды салалық портфельде Эванс үкіметтік бағытқа қайта оралып, беделді қайта жаңартқан деп есептелді. 1984 жылдан 1987 жылға дейін ол Ресурстар және энергетика министрі болды.

Сыртқы істер министрі, 1988-1996

Эванс 1988 жылдың қыркүйегінде Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Хоук және Китинг үкіметтері Австралияның АҚШ пен Ұлыбританиямен дәстүрлі қарым-қатынастарына басымдық бермей, Азиядағы көрші елдерімен, әсіресе Индонезия мен Қытаймен байланысты күшейтуге ұмтылды. Олар әлемдік және аймақтық деңгейде көпжақты дипломатияны қолдады. Эванс сыртқы саясатты қалыптастыруға жүйелі және талдамалық көзқараспен келді және орта қуатты держава және нишалық дипломатия, «жақсы халықаралық азаматтық» ұғымдарын ұлттық мүдде ретінде және ынтымақтастық қауіпсіздігі (төмендегі «Халықаралық қатынастар туралы ойлауға қосқан үлесі» бөлімін қараңыз) тұжырымдамаларын ұсыну арқылы инновациялық ой-пікірлерімен көзге түсті. Сыртқы істер министрі ретінде оның ең танымал жетістіктері – Камбоджа үшін БҰҰ бейбітшілік жоспарын бастауы, Химиялық қаруды тыйым салу жөніндегі халықаралық конвенцияны жүзеге асырудағы және Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) форумын және АСЕАН аймақтық форумын (АРФ) құрудағы рөлі болды. Халықаралық күн тәртібін белгілеуге үлкен үлес қосса да, дереу нәтиже бермеген еңбегі – 1993 жылы Нью-Йоркте жарияланған БҰҰ реформасы туралы кітабы және ядролық қаруды жою жөніндегі Канберра комиссиясын Пол Китингпен бірге құруы. Эванс Австралия парламентінде «f» сөзін қолданған алғашқы адам болып тарихта қалды, сенатор Роберт Хилл сөйлеген сөзіне «қалай болсын» деп сөзге араласты. Оның келіссөзші ретінде танымал болғанына қарамастан, Австралиялық жасылдардың сайланған өкілдеріне төзімсіздікпен қарайтын, тез ашуланатын адам ретінде де танылды. Эванс екі маңызды мәселе бойынша күрделі дауларға қатысты: Шығыс Тимор мәселесінде Индонезиямен және Тынық мұхитындағы француз ядролық сынақтары. Эванс көптеген сарапшылар тарапынан, соның ішінде Ноам Чомски мен Джон Пилгер тарапынан қатты сынға ұшырады. Олар Австралияның 1975 жылы Шығыс Тиморға жасаған әскери шабуылдан кейін Индонезияның егемендігін мойындауына, сол кездегі Индонезияның сыртқы істер министрі Али Алатаспен келіссөздер жүргізуіне (және «шампанмен тойлауына») және 1991 жылғы Дилидегі қырғынды «мемлекеттік саясат емес, жаңбыр» деп сипаттауына қарсы болды. Эванс әртүрлі платформаларда осы айыптауларға толыққанды жауап берді, Индонезия әскерінің мінез-құлқы қорқынышты екенін мойындады және Австралияның оларды түзетуге қабілеті туралы тым оптимистік болғанын мойындады, бірақ Австралияның (және басқа) үкіметтерінің де-юре мойындауы Шығыс Тимордың өзін-өзі анықтау құқығын жоққа шығармағанын, ал ол жеке өзі 1997 жылғы оқиғалардан бұрын Шығыс Тимордың нақты автономиясын қамтамасыз ету үшін көп жұмыс істегенін (кейін Хосе Рамос Хорта мойындағандай) және тәуелсіз Шығыс Тимор Гэп-Тимор шартының барлық артықшылықтарын мұра еткенін атап өтті. Тимор теңізі шарты 2002 жылы Шығыс Тимор тәуелсіздік алғаннан кейін Тимор теңізі шартымен алмастырылды. Алайда, Австралияның Шығыс Тимордағы тыңшылық ісіне қатысты мәліметтер жарияланғаннан кейін Шығыс Тимор Австралияға тиімді келісімдерді бұзды. 2018 жылы Шығыс Тимор үшін әлдеқайда тиімді болатын, қазіргі күшінде жүрген келісімшартқа қол қойылды. 1995 жылдың маусым айында Моруроа атоллінде француздық жер асты ядролық сынақтардың қайта басталатыны туралы хабарламадан кейін Эванс «Австралия бұл шешімді өкінішпен қабылдады, бірақ жағдай одан да нашар болуы мүмкін еді» деген пікірін білдіргені үшін баспасөз бен қоғамдық пікірдің қызығын қоздырды. Бұл сынақ сериясының саны шектеулі болғандықтан және Франция сынақ алаңын тұрақты түрде жабуға және Ядролық сынақтарды толық тыйым салу туралы келісімге келіссөздерге қатысуға уәде бергендіктен бұл сөз рас болды, бірақ бұл Эванс пен оның партиясына саяси зиян келтірді.

Сенаттағы үкімет басшысы, 1993-1996

1993 жылы Китинг үкіметінің мүшесі ретінде сенатор Эванс Сенаттағы үкімет жетекшісі болды және Австралия Жоғарғы Сотының Mabo v Queensland ісі бойынша шешімінен кейін Парламент тарихындағы ең ұзақ пікірсайыстардың бірінен өткен Үкіметтің 1993 жылғы «Туған жер құқығы» заңының Сенатта қабылдануына жетекшілік етті.

Оппозицияға қайта оралу, 19961999

Эванс Сенаттан Өкілдер палатасына ауысуды ұзақтан армандаған, онда ол көшбасшылық амбицияларын іске асырмақшы еді. Оның 1984 жылы жасаған алғашқы тырысы Социалистік Солшыл фракциясының кедергісіне тапқан, бірақ 1996 жылы ол Мельбурнның шығыс жақ сыртындағы Холт округіне қолдау тапты және 1996 жылғы сайлауда сайланды. Ол Саймон Кринді жеңіп, Еңбек партиясының вице-лидері болып сайланды және партия жетекшісі Ким Бизли тарапынан көлеңкелі қазынашылыққа тағайындалды. Вице-лидер ретінде Эванс барлық көлеңкелі портфельдер бойынша маңызды саясатты қайта қарауға жетекшілік етті, ал 1997 жылы Австралия демократтарының танымал көшбасшысы, сенатор Шерил Кернотты Еңбек партиясына ауыстыруды құпия ұйымдастырды. Ол қазан айында Сенаттан кетіп, 1998 жылғы сайлауда Өкілдер палатасына Еңбек партиясынан кандидат болды. Алайда, осы ауысудың саяси табысы кейін Лори Оукс The Bulletin газетінде 2002 жылы жариялаған Эванс пен Керноттың сол кезде қарым-қатынаста болғандары туралы мәлімдемемен көлеңкеленді. Сенатта он сегіз жыл қызмет еткен Эванс төменгі палатаның өзгеше ортасына бейімделуді қиын тапты, сондай-ақ Австралия 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан сәтті өткел өткендіктен, өзінің экономикалық саясаты бойынша қолдау табу да қиын болды. Ол сондай-ақ он үш жыл үкіметте болғаннан кейін оппозицияға көшуден ләззат алмады, соның нәтижесінде «маңыздылықтан айырылу синдромы» деген сөз тіркесін ойлап тапты, ол кезде оның шыншылдығы үшін мақтағандардан гөрі сынағандар көп болғанымен, қазір ұлттық лексикаға енді. Оның өмірбаяуын жазған Кит Скотт: «1996 жылдың наурызынан 1998 жылдың қазанына дейінгі Эванстың вице-лидер және көлеңкелі қазынашы ретіндегі кезеңі – федералды парламенттегі ең сәтсіз кезеңі болды» деді. 1998 жылғы сайлауда Еңбек партиясының жеңілісі Эванстың оппозициялық төңкерістен кетуіне әкелді, ал 1999 жылдың қыркүйегінде ол парламенттен кетіп, қосымша сайлауға себеп болды, оны кейіннен Еңбек партиясының үміткері Энтони Бёрн жеңіп алды. Парламенттің екі палатасында мүше болған кезінде Эванс төрт басшылық лауазымның үшеуінде қызмет етті: Сенаттың вице-лидері, Сенаттың лидері және Өкілдер палатасының вице-лидері. Брюссельде орналасқан қақтығыстарды алдын алу және шешу ұйымы – Халықаралық дағдарыс тобы (ICG) үшін. 2000–2009 жылдар аралығында Эванс ICG президенті және бас директоры болды, оның басшылығымен ұйымның штаты 25-тен 130-ға дейін, бюджеті 2 миллион доллардан 15 миллион доллардан астамға дейін өсті, Балқан және Орталық Африкадағы бірнеше елден төрт континенттегі 60-тан астам елге дейін кеңейді, сондай-ақ 784 дүниежүзілік есеп жариялады. Осы кезеңде ICG Дарфур, Эфиопия және Эритрея сияқты жағдайларда ерте ескерту жүйесін іске қосу, Оңтүстік Судан, Косово және Ачех сияқты жағдайларда жанжалды тараптар арасында келісімге келуге көмектесу, Израиль-Палестина, Иран және Мьянма бойынша жаңа ұсыныстар жасау, исламизмнің әртүрлі ағымдарын талдау және жалпы алғанда жүздеген жанжалға байланысты мәселелер бойынша саясаткерлерге уақтылы және толыққанды талдау мен ұсыныстар беру арқылы маңызды үлес қосты. ICG өз ұстанымдары үшін кейде сынға ұшырағанымен, Эванстың кеткен кезде ұйым нық орнықты және қақтығыстардың алдын алу және оларды шешу саласындағы ең беделді халықаралық үкіметтік емес ұйым болып қала берді, оны Кондолиза Райстан Хиллари Клинтонға дейінгі көшбасшылар мақтады және әлемдегі ең ықпалды сарапшылық орталықтардың бірі ретінде танылды.

Қорғау жауапкершілігі

2000-2001 жылдары Эванс Мохамед Сахнунмен бірге Канада үкіметі тарапынан геноцид және басқа да жаппай зұлымдық қылмыстары мәселесін қарастыру үшін тағайындалған Интервенция және мемлекеттік егемендік жөніндегі халықаралық комиссияның (ICISS) тең төрағасы болды. Комиссия 2001 жылдың желтоқсанында «Қорғауға жауапкершілік» атты есебін жариялады. Тең төрағалар осы мәселе бойынша мақала жазды: жаппай қырғын кезінде мемлекеттің егемендігі заңдылық тұрғысынан сұраққа түседі. Егемендік мемлекеттің өз халқына деген жауапкершілігіне байланысты; егер бұл жауапкершілік орындалмаса, үкімет пен азаматтары арасындағы әлеуметтік келісім бұзылады, демек егемендік заңды болып табылмайды. Осы қиын жағдайда «Қорғауға жауапкершілік» (R2P) доктринасының бастауы жатыр. 2005 жылғы Дүниежүзілік саммитте БҰҰ Бас Ассамблеясы қолдаған R2P доктринасының негізгі идеясы – әрбір мемлекеттің өз халқын геноцид пен басқа да жаппай зұлымдық қылмыстарынан қорғауға жауапкершілігі бар; халықаралық қауымдастық мемлекет өз халқын өздігінен қорғай алмаса, оған көмек көрсетуге міндетті; мемлекет азаматтарын жаппай зұлымдықтардан қорғамаса және бейбіт шаралар нәтиже бермесе, халықаралық қауымдастық тиісті шаралармен араласуға жауапкершілігі бар, соның ішінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі бекіткен мәжбүрлеу шаралары, әскери араласу соңғы құрал ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл тұжырымдама 1990 жылдардағы Руанда, Босния және Косово апаттарына жауап берудің жолдары туралы халықаралық консенсусқа келуге мүмкіндік бермеген «гуманитарлық араласу» идеясын ескірген деп есептеу үшін жасалды. Эванс бұл тұжырымдаманы қалыптастыруға және оның халықаралық деңгейде қабылдануын ілгерілетуде маңызды рөл атқарғаны баршаға мәлім. Ол алдымен Интервенция және мемлекеттік егемендік жөніндегі халықаралық комиссияның тең төрағасы ретінде, 2001 жылғы осы аттас есебінде бұл терминді енгізді, содан кейін БҰҰ Бас хатшысының қауіптерге, қиындықтарға және өзгерістерге қатысты жоғары деңгейдегі тобының мүшесі, «Қорғауға жауапкершілік» жөніндегі жаһандық орталықтың кеңесші кеңесінің тең төрағасы және «Қорғауға жауапкершілік: жаппай қатыгездік қылмыстарын тоқтату» (The Responsibility to Protect: Ending Mass Atrocity Crimes Once and For All) және басқа да көптеген жарияланған еңбектердің авторы болды. Ол осы мәселе бойынша көптеген сөздер айтып, презентациялар жасады, соның ішінде 2009 жылдың шілдесінде БҰҰ Бас Ассамблеясында Ноам Чомскиймен өзара әрекеттесуге қатысты.

Басқа халықаралық комиссиялар мен комиссиялар

Ол БҰҰ Бас хатшысының қауіп-қатерлер, қиындықтар және өзгерістер жөніндегі жоғары деңгейдегі тобының мүшесі болды, оның «Қауіпсіз әлем: Біздің ортақ жауапкершілігіміз» атты есебі, жаппай қатыгездік қылмыстары және БҰҰ реформасының көптеген мәселелерін қарастырып, 2004 жылдың желтоқсанында жарияланды. Эванс БҰҰ Бас хатшысының геноцидтің алдын алу жөніндегі консультативтік комитетінде де қызмет етті. Бұрын Эванс Сайрус Вэнс пен Дэвид Гамбургтың тең төрағалық еткен Карнеги комиссиясының (1994–1997) өлімге әкелетін қақтығыстарды болдырмау жөніндегі мүшесі болды. Ол сондай-ақ Швеция мен Францияның қолдауымен және Эрнесто Зедильоның төрағалық етуімен 2006 жылдың қыркүйегінде есеп берген жаһандық қоғамдық игіліктер жөніндегі халықаралық жұмыс тобының мүшесі болды. Ол сонымен қатар Вашингтон университетінің Санкт-Луистегі құқық мектебіндегі Уитни Р. Харрис әлемдік заң институтының адамзатқа қарсы қылмыстардың алдын алу және жазалау туралы әлемдегі алғашқы шартты құру жобасы – Адамзатқа қарсы қылмыстар бастамасы кеңесінің мүшесі.

Ядролық мәселелер

Ядролық мәселелер бойынша ол Швецияның қолдауымен құрылған және Ханс Бликс төрағалық еткен, жаппай қырып-жою қаруы жөніндегі комиссияның мүшесі болды, ол 2006 жылдың маусым айында есеп берді; сондай-ақ, Эрнесто Зедильо төрағалық еткен, МАГАТЭ-нің 2020 жылға дейін және одан кейінгі рөлі туралы Ең беделді тұлғалар комиссиясының құрамында болды, оның «Бейбітшілік және өркендеу үшін жаһандық ядролық тәртіпті нығайту» атты есебі 2008 жылдың маусым айында жарияланды. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол (бұрынғы Жапония сыртқы істер министрі Йорико Кавагучимен бірге) Австралия мен Жапонияның демеушілігімен құрылған Ядролық қаруды таратпау және қарусыздандыру жөніндегі халықаралық комиссияға тең төрағалық етті: оның «Ядролық қауіптерді жою: жаһандық саясаткерлерге арналған практикалық күн тәртібі» атты есебі 2009 жылдың желтоқсанында жарияланды.

Академиялық мансап және жарияланымдар

Австралия саясатына кірмес бұрын Эванс 1971 жылдан 1976 жылға дейін Мельбурн университетінде заң саласында лекторы, содан кейін аға лекторы болды, конституциялық және азаматтық құқықтар, қылмыстық құқық және делдалдық құқықтан сабақ берді. 2009 жылы саясаттан кеткеннен кейін және Халықаралық дағдарыс тобының басшысы қызметін атқарғаннан соң, ол Мельбурн университетінің Әлеуметтік және саяси ғылымдар мектебінде құрметті профессор (кейін профессор) ретінде академиялық қызметке оралды. 2011 және 2012 жылдары халықаралық саясатты жүзеге асыру практикасы бойынша аспирантура курсын оқытты. 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап Австралия Ұлттық университетінің канцлері болып сайланды, Ким Бизли АҚШ-тағы Австралия елшісі болып тағайындалғаннан кейін оны алмастырды. Эвансты 2010 жылдың 18 ақпанында Канберрадағы салтанатты шарада генерал-губернатор Квентин Брайс қызметке орнатты. Ол сондай-ақ Оксфордтағы Магдален колледжінің құрметті мүшесі, Австралия-Үндістан институтының ерекше мүшесі, Ядролық қаруды таратпау және қарусыздандыру орталығының Халықаралық кеңесші кеңесінің төрағасы, АҰУ Кроуфорд мемлекеттік саясат мектебінің, Азия-Тынық мұхиты дипломатиялық колледжінің және Араб және Ислам зерттеулер орталығының кеңесші кеңестерінің мүшесі. Эванс 13 кітап жазған немесе редакциялаған, соңғысы – «Өзгермейтін оптимист: Саяси естеліктер» (Мельбурн университетінің баспасы, 2017). Оның басқа маңызды еңбектері: «Қорғау міндеті: Жаппай қылмыстарды біржола тоқтату» (Brookings Institution Press, 2008 жылғы қыркүйек, 2009 жылғы қағазды мұқабасы), ол 2009 жылы АҚШ Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңесінің Артур Росс кітап сыйлығында өткен жылғы халықаралық қатынастар бойынша жарық көрген үш үздік кітаптың бірі деп танылды, сондай-ақ «Австралияның сыртқы қатынастары» (Брюс Грантпен бірлесіп, Мельбурн университетінің баспасы, 1991, 2-басылымы 1995), «Бейбітшілік үшін ынтымақтастық: 1990-шы жылдарға арналған жаһандық күн тәртібі» (Allen & Unwin, 1993), «Австралияның Конституциясы» (Джон Макмиллан және Хэддон Сторимен бірлесіп, Allen & Unwin, 1983) және «Еңбек және Конституция, 1972–1975» (Heinemann, 1977) жинағы. 1980 жылдан 1982 жылға дейін «Еңбек очерктері» жылдық сериясын бірлесіп редакциялады. Эванс сонымен қатар кітаптарда, монографияларда және рецензияланған және басқа да журналдардағы мақалаларда 150-ге жуық тарау, сондай-ақ сыртқы қатынастар, саясат, адам құқықтары және құқықтық реформалар туралы көптеген газет және журналдарда мақалалар жариялаған.

Жақсы халықаралық азаматтық

Эванс өзінің Австралияның сыртқы істер министрі ретінде алғашқы маңызды сөздерінде "жақсы халықаралық азаматтық" идеясын ұсынды және оны кейінгі жазбаларында қайталап, жетілдірді. Негізгі түсінік – "жақсы халықаралық азамат болу және солай көріну" әрбір елдің ұлттық мүддесінің ерекше құрамдас бөлігі ретінде қарастырылуы керек, бұл "балалар лагеріндегі жақсылыққа тең сыртқы саясат" емес, "қауіпсіздік және экономикалық мүдделердің әдеттегі екілігінен" мүлдем өзгеше:

Мұндағы мүдде тек мақтауға бөленудің ләззатынан артық. Ешбір ел өзінің барлық мәселелерін жеке шеше алмайтын әлемде көптеген тікелей өзара пайдалар бар: бүгін сіздің есірткі және терроризм мәселесін шешуге көмектесуім, ертең сіздің менің экологиялық мәселемімді шешуге көмектесуге дайын болуыңызға ықпал етуі мүмкін. Бірақ бедел де маңызды. Өз мүддесінен бұрын принципті ұстанымдарды қабылдауға дайын ел ретінде танылу ешқандай зиян келтірмейді – скандинавиялық елдер, әсіресе, осыны өздерінің коммерциялық немесе саяси жоспарларын ілгерілетуде жақсы түсінгендей. "Жақсы халықаралық азаматтық" тұжырымы академиялық еңбектерде Эвансқа тиесілі деп көрсетілген; оның "идеалистік прагматизмі" халықаралық қатынастар теориясындағы реализм мен идеализмнің бәсекелес доктриналарын байланыстыру немесе олардан жоғары тұру жолы ретінде қарастырылды; сондай-ақ, бұл идея "британдық сыртқы саясаттың үшінші жолы" ретінде ұсынылды.

Нишалық дипломатия

"Нишалық дипломатия" Эванс тарапынан Канаданың (әсіресе Пирсон жылдары) және Австралияның (әсіресе Хоук, Китинг және Раддтың Еңбек үкіметтері кезінде) халықаралық қатынастарға қатысты дәстүрлі тәсілін сипаттайтын, кең таралған орта қуат дипломатиясының ерекше әдістерінің бірі ретінде белгіленді. Ол оны "барлық мәселелерді қамтуға тырысудың орнына, пайдалы нәтижелер бере алатын нақты салаларға ресурстарды шоғырландыру" деп түсіндірді. Орта қуат мемлекеттер көп жағдайда өз ықпалын тануға жеткілікті күшті болмаса да, өз пікірін ұқсас көзқарастағы басқаларға жеткізе алады және оларды тиісті әрекеттерге итермелей алады. Бұл тұжырым қазіргі кезде ғылыми әдебиетте кеңінен танымал және Эванс есімімен байланыстырылады.

Кооперативтік қауіпсіздік

Эванс 1995 жылы әлемдік тәртіпті жақсарту идеялары үшін «Граумейер» сыйлығын жеңіп алды (бір жыл бұрынғы Михаил Горбачевтің ізінен еліп), бұл сыйлық 1994 жылғы күзгі «Шеткі саясат» журналындағы «Ынтымақтастық қауіпсіздігі және мемлекет ішіндегі қақтығыстар» атты мақаласы үшін табысталды. Мақалада «Суық соғыс аяқталғаннан кейін жаңа әлемдік тәртіпті сақтау процесін жеделдетуге көмектесетін идеялар» ұсынылған. Ол «ынтымақтастық қауіпсіздігін» халықаралық қауіпсіздік саласындағы үш белгілі ұғымның мәнін толық қамтитын бірыңғай тұжырымдамалық тақырып ретінде сипаттады: жан-жақты қауіпсіздік, ортақ қауіпсіздік және ұжымдық қауіпсіздік. Оның ерекше және тартымды ерекшеліктері – «бұл термин қарама-қарсылық емес, кеңес беруді, қорқыту емес, сенімділікті, құпиялылық емес, ашықтықты, түзету емес, алдын алуды және біржақтылық емес, өзара тәуелділікті білдіреді».

Құрметтер мен марапаттар

2012 жылдың 11 маусымында Эванс «халықаралық қатынастарға, әсіресе Азия-Тынық мұхиты аймағында үкіметтерге әртүрлі жаһандық саясат мәселелері бойынша кеңес беруі, қақтығыстарды алдын алу және шешу, қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру саласындағы еңбегі» үшін Австралия орденінің серігі (Companion of the Order of Australia) атанды. Ол бұрын 2001 жылы «Австралия Парламентіне қызметі, әсіресе Австралияның сыртқы саясаты мен сауда мүдделерін ілгерілетуі, әсіресе Азияда және Біріккен Ұлттар Ұйымы арқылы» үшін Австралия орденінің офицері (AO) болған. Сондай-ақ, ол 2002 жылы Мельбурн университетінің, 2005 жылы Карлтон университетінің, 2008 жылы Сидней университетінің және 2010 жылы Онтариодағы Королева университетінің құрметті заң ғылымдарының докторы (Honorary Doctorates of Laws) атағын алды. 2005 жылдың қазан айында ол және Халықаралық дағдарыс тобы (International Crisis Group) Еуропа мен Азиядағы «2005 жылдың батырлары» (Heroes of 2005) деп танылды. 2008 жылдың шілдесінде ол «Австралияның халықаралық қатынастарына қосқан үлкен үлесі» үшін Австралия халықаралық істер институтының (Australian Institute of International Affairs) тұңғыш мүшесі болып сайланды. 2010 жылдың мамырында ол «қорқыныштан бостандық» (Freedom from Fear) үшін 2010 жылғы Рузвельт институтының (Roosevelt Institute) төрт бостандық сыйлығын (Four Freedoms Award) «қорғауға жауапкершілік» (responsibility to protect) тұжырымдамасын қалыптастырудағы алғашқы қадамы мен қақтығыстарды алдын алу және шешуге, қару-жарақтарды бақылауға және қарусыздандыруға қосқан үлесі үшін алды. 2011 жылдың қазан айында Сэм Нанн мен Тед Тернер басқаратын Ядролық қауіп бастамасы (Nuclear Threat Initiative) оған «ядролық қарусыз әлем құруға серпін берген батыл және шығармашылық көшбасшылығы» үшін Амартия Сен сыйлығын (Amartya Sen Award) табыс етті. 2011 жылдың желтоқсанында Foreign Policy журналы оны Фрэнсис Денгпен бірге «қорғауға жауапкершілік» (responsibility to protect) тұжырымдамасын ғылыми-теориялық деңгейден асырып, практикалық маңызы бар деңгейге көтергені үшін 2011 жылғы 100 үздік жаһандық ойшылдардың (Top 100 Global Thinkers) бірі деп атады. Карьерасының басында ол 1990 жылы Австралия гуманистік қоғамдар кеңесі (Council of Australian Humanist Societies) тарапынан «Жылдың австралиялық гуманисті» (Australian Humanist of the Year) атанды, 1994 жылы «Камбоджадағы бейбітшілік процесіндегі көшбасшылық рөлі» үшін ANZAC бейбітшілік сыйлығын (ANZAC Peace Prize) жеңіп алды, 1995 жылы Луисвилл университетінің (University of Louisville) «Көмекшілдік қауіпсіздік және мемлекетішілік қақтығыс» (Cooperative Security and Intrastate Conflict) атты сыртқы саясатқа арналған мақаласы үшін әлемдік тәртіпті жақсарту идеяларына арналған 150 000 долларлық Граумейер сыйлығын (Grawemeyer Prize) алды, ал 1999 жылы АТЭЫ (APEC) бастамасын қолға алғаны үшін Чилидің «Құрмет орденінің» (Order of Merit) Ұлы офицері (Grand Officer) атанды. 2007 жылдың сәуірінде Эванс Сан-Диего университетінің (University of San Diego) Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice Distinguished Lecture Series аясында «Көпшілік зұлымдықтардың алдын алу: «Ешқашан қайталанбасын» (Preventing Mass Atrocities: Making 'Never Again' a Reality) жасау» тақырыбында лекция оқыды. 2012 жылы Эванс Австралиядағы Әлеуметтік ғылымдар академиясының (Academy of the Social Sciences in Australia) құрметті мүшесі болып сайланды.

Жеке өмір

Эванс 1969 жылдан бері Монаш университетінің профессоры Мерран Эвансқа үйленген, олардың екі ересек баласы бар. Олардың төрт немересі бар. 2002 жылы Эванс Шерил Кернотпен заңнан тыс қарым-қатынаста болғанын мойындады. Ол өмір бойы Хоторн футбол клубының жанкүйері және Австралия үкіметінде қызмет еткен кезінде оның арнайы демеушісі болды. Оның басқа да бос уақытты өткізуге арналған қызығушылықтары – оқу және жазу, саяхаттау, сәулет, опера және гольф.