Кіріспе

XIX ғасырдағы ағылшын жазушысы, ақыны және философы Констанс Каролина Вудхилл Наден (24 қаңтар 1858 – 23 желтоқсан 1889) – ағылшын жазушысы, ақыны және философы. Ол философия мен ғылымды оқып, дәріс берді, сонымен қатар екі том өлең жинағын жариялады. Оның 31 жасында қайтыс болуынан кейін бірнеше жинақталған еңбектері жарық көрді. Оның құрметіне Роберт Левинс Констанс Наден медалін тағайындап, оның бюстін Мейсон ғылым колледжінде (қазіргі Бирмингем университеті) орнатты. Уильям Эварт Гладстон оны XIX ғасырдың ең көрнекті әйел ақындарының бірі деп есептеді.

Ерте өмір

Констанс Наден 1858 жылғы 24 қаңтарда Англияның Бирмингем қаласындағы Эджбастон ауданындағы 15 Фрэнсис Роуд мекенжайында дүниеге келді. Оның анасы – бала туғаннан кейін екі аптада қайтыс болған Каролина Энн Вудхилл Наден, ал әкесі – сәулетші Томас Наден, кейін Бирмингем сәулетшілер қауымдастығының президенті болған. Ол 12 күндік нәрестеден бастап, әжесі мен атасы қайтыс болғанға дейін Вудхиллдермен бірге тұрды. Әкесі біраз уақыт Вудхиллдермен бірге тұрғанмен, 1871 жылғы халық санағында ол жаңа әйелімен және Наденнің үштен жеті жасқа дейінгі төрт жартылай бауырымен бірге тұрғаны көрсетілген. Сегіз жасында Наден жергілікті унитариандық күндізгі мектепке жіберілді, онда ол сурет салуға бейімділігін дамытты. 1885 жылы ол аймақтың геологиясы туралы эссесі үшін «Пакстон сыйлығын» жеңіп алды. Наден осы көзқарасты қорғап, «Journal of Science», «Knowledge», «The Agnostic Annual» және басқа да мерзімді басылымдарда бірнеше эссе жариялады. Спенсер өзінің «Әлеуметтік организм» (1860) атты еңбегінде қоғамды тірі организммен салыстырып, биологиялық организмдер табиғи іріктеу арқылы эволюциядайды, солайша қоғам да дамиды және күрделенеді деген тұжырым жасады.

Поэзиялық жазу

1881 жылы Наден өзінің «Көктемнің әндері мен сонеттері» атты алғашқы өлеңдер жинағын жариялады.

Есте сақтау

Наденнің өлімінен кейін Роберт Левинс, М.Д. оның философиялық жазбалары, поэзияға қосқан үлесі, әйелдердің танымал журналдарында әйелдердің сайлау құқығын қолдауы және Уильям Эварт Гладстонның оның «Өлімсіздікке пантеистік көзқарасы» туралы пікірі, он тоғызыншы ғасырдың ең көрнекті әйел ақындарының қатарына қойғаны үшін оны жоғары бағалады. Оның еңбектеріне зор ықпал еткен Герберт Спенсер: «Мен 'Джордж Элиоттан' басқа, жоғары философиялық қабілет пен кең білімнің осы үйлесімін көрген әйелді еске түсіре алмаймын. Оның терең ой-қиялы рационалды ой-сананы дамытуға үлкен үлес қосатыны сөзсіз, ал оның қазасы зор шығын» деді. Левинс оның құрметіне Мейсон колледжінде Констанс Наден медалін тағайындады.

2009 жылдың 14 желтоқсанында Бирмингем азаматтық қоғамы Лорд-мэр ашқан ескерткіш тақтайшаны орнатты. Ол оның балалық шағының үйі, Пакенхам үйі, 20 Шарлотта көшесі, Эджбастон жерінде орналасқан. Тақтайшада: «Констанс С. В. Наден 1858–1889. Ақын, ғалым және философ өмірінің көп бөлігін осы жерде өткізді» деп жазылған. Наденнің Кей Хилл зиратындағы қабірін анасы және әже-шешесімен бөліседі. ХХ ғасырда қабір тасы бұзылып, қалалық кеңеспен бірге аймақтағы басқа да ескерткіштермен бірге жерленді; 2010 жылы «Зират достары» оны қазып шығарды, бірақ мәтіні оқылмайтын болып қалды. 2019 жылдың 11 мамырында, Констанс Наден қорының сәтті қаржы жинау науқанынан кейін, Констанс Наденнің жаңа қабір тасын орнатуға арналған қайта бағыштау рәсімі өтті. Жаңа тасқа түпнұсқа мәтін қайта жазылды, сонымен қатар Наденнің жетістіктеріне ерекше назар аударылды. Тастың үстіңгі жағына «Ақын, философ, суретші, ғалым» деген жаңа жазулар және оның 1881 жылғы «Пантеистің өлместік әні» өлеңінен алынған шумақ: «Дүние сен болмағандай емес» деп жазылды.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

Констанс Наденнің өмірінен кейін үш кітап жарық көрді: «Индукция және дедукция және басқа эсселер» (1890), «Констанс Наденнің тағы бір қалдықтары» (1891) және «Констанс Наденнің толық поэзиялық туындылары» (1894).

Сыни қабылдау

Наденнің поэзиясы 1980-жылдардан бері жоғалған әйелдердің дауыстарын қайта табуға ұмтылғандықтан, көбірек назар аударуда. Оның өмірі мен шығармаларына қатысты көптеген зерттеулер пайда болды, олардың ішінде шығармаларындағы әдебиет пен ғылымның өзара байланысы, бостандық ойлаумен қарым-қатынасы және оның протофеминистік идеялары ерекше аталып өтті. Клэр Стенторп Наден туралы сындық жазбалардың алғашқы үш онжылдығына шолу жасады, сонымен қатар болашақ зерттеулерге бағыттарды ұсынды. 2019 жылы Стенторптың «Констанс Наден: ғалым, философ, ақын» кітабы Наденнің өмірін тереңінен қарастырып, оның жарияланған және жарияланбаған өлеңдері мен эсселерінің маңыздылығын зерттеді.