Кіріспе

Американдық жазушы және журналист

Уильям Каллен Брайант (3 қараша 1794 – 12 маусым 1878) – американдық романтикалық ақын, журналист және «New York Evening Post» газетінің көп жылдық редакторы. Массачусетс штатында дүниеге келген ол мансабын заңгер ретінде бастады, бірақ өмірінің басында поэзияға деген қызығушылық танытты. 1825 жылы Брайант Нью-Йорк қаласына көшіп, екі ірі газеттің редакторы болды. Ол сондай-ақ ерте американ әдебиетінің ең маңызды ақындарының бірі ретінде танылып, қолжетімді және танымал өлеңдері үшін «отқа жақын ақындар» тобына енді.

Ерте өмір және білім

Брайант 1794 жылғы 3 қарашада Массачусетс штатының Каммингтон қаласының жанындағы ағаш үйдің ішінде дүниеге келді. Ол Питер Брайанттың (1767 жылғы 12 тамыз – 1820 жылғы 20 наурыз), дәрігер және кейіннен штат заң шығарушысы, және Сара Снеллдің (1768 жылғы 4 желтоқсан – 1847 жылғы 6 мамыр) екінші ұлы болды. Оның анасының тегі Мейфлауэр кемесімен келген жолаушыларға жетеді, соның ішінде Джон Алден (1599–1687), оның әйелі Присцилла Муллинс және олардың ата-аналары Уильям мен Элис Муллинс. Джон мен Присцилла арасындағы махаббат оқиғасы Генри Уодсворт Лонгфеллоудың "Майлс Стендиштің құдалануы" атты танымал поэмасының тақырыбы болып табылады. Ол Вермонт штатындағы тігінші Чарти Брайанттың туысы болды, ол Рейчел Хоуп Кливстің 2014 жылғы "Charity and Sylvia: A Same Sex Marriage in Early America" кітабында баяндалған. Брайант олардың қарым-қатынасын былай сипаттады: "Егер маған жеке өмірдің құпиясын ашуға рұқсат берілсе, мен сізге осы аңғарда тұратын екі қыздың ерекше және маған қызықты оқиғасын айтар едім. Мен сіздерге олардың жастық шағында бір-бірін өмір бойы серік ретінде қабылдағанын және бұл одақ, некеден де қасиетті, қырық жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз келісімде қалай сақталғанын айтар едім". Чарти мен Сильвия Дрейк Вермонт штатының Вейбридж қаласындағы Вейбридж төбелі зиратында бірге жерленген. Брайант екі жасқа толғанда отбасымен жаңа үйге көшті. Брайанттың балалық шағында тұрған үйі, Уильям Каллен Брайанттың үйі, қазір мұражай болып табылады. Уильямс колледжінде бір жыл оқығаннан кейін, Брайант Йель университетіне ауысуды үміттенеді. Бірақ әкесімен болған әңгіме оған отбасының қаржылық жағдайының мұны көтере алмайтынын түсірді. Әкесі Брайантқа заңгерлік мансапты таңдауды кеңес берді, ал көңілі толмаған ақын Массачусетс штатындағы Уортингтон мен Бриджвотерде заң оқуын бастады. 1815 жылы Брайант заңгерлік практикасын бастады және Каммингтондан күнде жеті шақырым қашықтықтағы Плейнфилдте жұмыс істеді. Осындай серуеннің бірінде, 1815 жылғы желтоқсанда, ол көкжиекте ұшып бара жатқан жалғыз құсты байқады; бұл көрініс оны "Су құсына" өлеңін жазуға итермеледі. Брайант поэзияға деген қызығушылығын ерте жасында дамытты. Әкесінің жетекшілігімен ол Александр Поуп және басқа да неоклассикалық британ ақындарынан үлгі алды. 1808 жылы жарық көрген президент Томас Джефферсонға арналған сын тұжырымдамасы "Эмбарго" Брайанттың федералист саяси көзқарасын көрсетті. Бірінші басылым тез сатылып кетті, себебі оның жариялану кезінде Брайанттың жас екеніне байланысты қызығушылық болды. Екінші, кеңейтілген басылымда Брайанттың классикалық өлеңдерінің аудармасы да қамтылған. Колледжде оқып, заң оқу кезінде ол аз ғана поэзия жазды, бірақ "Қырымдық ақындармен" және содан кейін Уильям Вордсвортпен кездесуі Брайанттың "әннің сиқыры" деп атаған құштарлығын қайта жақтандырды.

Ертедегі поэзия

"Танатопсис" – Брайанттың ең танымал өлеңі, ол осы өлеңді 1811 жылдан бері жазып жүрген болуы мүмкін. 1817 жылы әкесі ұлының үстелінен бірнеше бетті алып, бұрын Брайанттан классикадан сабақ алған «North American Review» журналының редакторы Уиллард Филлипстің шақыруымен оларды өз жұмысымен бірге жіберді. Журнал редакторы Эдвард Тайрел Ченнинг өлеңді бас редактор Ричард Генри Дана ағаға оқыды, ол дереу: «Мұндай өлең бұл жақтан ешқашан жазылмаған!» – деп айқайлады. «North American Review» журналының бірі ұлының екі жекелеген фрагментін біріктіріп, грек тілінен аударылған «Танатопсис» («өлім туралы толғаныс») деген атау берді, оны әкесіне қате атрибуциялап, жариялады. Авторлығы нақтыланғаннан кейін, ұлының өлеңдері журналда тұрақты түрде жариялана бастады. Брайанттың «Танатопсис» өлеңінің бір бөлігі 1911 жылы ашылған Нью-Йорк қалалық кітапханасының артындағы Уильям Куллен Брайант ескерткішінің негізінде орналасқан. 1821 жылы жарық көрген «Су құсына» атты өлеңі ең танымал болды. 1821 жылдың 11 қаңтарында Брайант заңгерлік мансабын құруға тырысып, Фрэнсис Фэрчайлдқа үйленді. Одан кейін, Гарвард университетінің Фи Бета Каппа қоғамынан тамыз айындағы бітіру салтанатында сөз сөйлеуге шақырылды. Брайант «The Ages» («Заманалар») атты өлеңін жазуға бірнеше ай жұмсады, ол өркениет тарихының панорамасын өлең түрінде бейнелейді, соңында АҚШ құрылуымен аяқталады. Кейіннен ол «The Ages» жинағын шығарды, ол «Poems» («Өлеңдер») деп аталды және Гарвардқа сапары барысында оны жариялауды жоспарлады. Ол үшін ол «Танатопсис» өлеңінің басына және соңына өлеңнің мағынасын өзгертетін бірнеше жолдар қосты. «Танатопсис» Брайанттың ақындық мансабын қалыптастырды. 1816 жылдан 1825 жылға дейін Брайант отбасын қаржылық тұрғыдан қамтамасыз ету үшін Массачусетс штатының Грейт-Баррингтон қаласында заңгерлік практикасымен айналысты, бірақ ол пайдасыз мамандығын Нью-Йорк қаласымен және әдеби мансаптың үмітімен ауыстырды. Седжвиктер деген танымал әдеби отбасының қолдауымен ол Нью-Йорк қаласының жанды мәдени өміріне тез бейімделді. 1832 жылы АҚШ-та «Poems» жинағының кеңейтілген нұсқасын жариялағаннан кейін және Вашингтон Ирвингтің көмегімен Ұлыбританияда Брайант өзінің буынының ең ұлы ақындарының бірі ретінде таныла бастады.

Нью-Йорк шолу

1825 жылы Брайанттың алғашқы жұмысы «Нью-Йорк шолуы» редакторы болып жұмыс істеу болды, ол 1826 жылы «АҚШ шолуы және әдеби газетімен» бірікті. «Ревью» журналындағы қызметтен бастап, 1832 жылы «Глаубер Спаның әңгімелері» жарияланғанға дейінгі жеті жылдық кезеңде Брайанттың әңгімелері әртүрлі стратегияларды көрсетіп, оны осы жанрдың дамуының бастапқы кезеңіндегі ең шығармашыл жазушылардың біріне айналдырды.

Нью-Йорк кешкі поштасы

Жазылымдарды арттыру үшін күрестің сәтсіздікке ұшыраған кезінде, ол Уильям Коулмен басшылығымен «Нью-Йорк Эвининг Пост» газетінде жартылай штаттан жұмыс істеді; содан кейін, Коулменнің денсаулығының нашарлауына байланысты, дуэльдің және содан кейін инсульттың салдарынан, Брайанттың жауапкершілігі тез кеңейді. Ол редактордың көмекшісінен бастап, газеттің бас редакторына және Александр Гамильтон құрған газеттің тең иесіне дейін көтерілді. Келесі жарты ғасыр ішінде «Пост» қаладағы ең беделді газетке айналды және Эндрю Джексон сайланғаннан бастап Солтүстік-Шығыста Демократиялық партияның, содан кейін «Еркін Топырақ» және Республикалық партиялардың маңызды платформасы болды. Осы процесте «Евининг Пост» газеті айтарлықтай байлықтың тірегіне айналды. Федералисттік көзқарастарынан бастап, Брайант ғасырдың ең либералды дауыстарының біріне айналды. 1836 жылғы мақалаларында жұмысшылардың ереуілге шығу құқығын жақтаған Брайант ұйымдасқан еңбек қозғалысының ерте жақтаушысы болды, сонымен қатар діни азшылықтар мен иммигранттарды қорғады және құлдықты жоюды қолдады. Ол «адам құқықтары үшін күрестің алдыңғы қатарына шықты» және газетті құлатпақ болған кейбір банкирлердің сыбайласқан ықпалына қарсы сөйлеуді тоқтатпады. Газет тарихшысы Фрэнк Лютер Мотттың айтуынша, Брайант «қазіргі жазушылардың көбінесе дұрыс бағаламаған, ұлы либерал» болған. Ол 1855 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. Бір кезде Томас Джефферсон мен оның партиясына қарсы болғанына қарамастан, Брайант Джексон басшылығымен сол партияның Солтүстік-Шығыстағы маңызды қолдаушыларының біріне айналды. Брайанттың көзқарастары, әрқашан прогрессивті болғанымен, популисттік емес, оны 1856 жылы «Еркін Топырақ» партиясы жаңа Республикалық партияның ядросына айналғанда, «Еркін Топырақ» партиясына қосылуға итермеледі. Брайант Джон Фремонт үшін белсенді науқан жүргізді, бұл оның партиялық кеңестердегі беделін арттырды. 1860 жылы ол Авраам Линкольннің негізгі Шығыс жақтағы қолдаушыларының бірі болды және Брайант Линкольнді Купер Юниондағы сөйлемінен бұрын таныстырды, бұл Линкольннің номинацияға және содан кейін президенттікке ие болуына ықпал етті деп есептелді. 1860 жылғы президенттік сайлауда ол Линкольн мен Ханнибал Хамлинді президенттік сайлаушылар ретінде сайлады.

Суреткерлік Америка

Брайант 1872-1874 жылдар аралығында жарық көрген «Көркем Америка» атты кітапты редакциялады. Бұл екі томдық жинақ көркем суреттермен толықтырылып, Америка Құрама Штаттары мен Канаданың табиғатымен әдемі жерлерін сипаттады.

Гомердің аудармасы

Өмірінің соңғы жылдарында Брайант өзінің өлеңдерін жазудан Гомердің шығармаларын бос өлеңмен аударуға көшті. Ол 1871-1874 жылдары "Илиада" мен "Одиссея" эпостарын мұқият аударды. Ол сондай-ақ гомеопатия саласындағы маңызды мамандардың бірі ретінде және Унитариан шіркеуі үшін гимн жазған автор ретінде еске алынады, бұл екеуі де әкесінің оған тигізген әсерінің нәтижесі. 1843 жылы Брайант Лонг-Айлендтегі Рослин-Харборда үй сатып алды. Көлдің маңындағы самырсын ағаштарының құрметіне ол үйге "Седармер" деп ат қойды. 1865 жылы ол Каммингтондағы шаруашылық үйді сатып алды, онда өскен және өмірінің соңына дейін жыл сайын жазғы демалысын өткізді. Ол екі үйдің де жағдайын жақсартуға көп еңбек етті. Ол жеріндегі ағаштарға қатты мән беретін және кейінірек АҚШ-тағы орманды кесу американдық ауыл шаруашылығы үшін қатаң салдарға әкеледі деп алаңдаған адам ретінде танымал болды.

Өлім

Брайант 1878 жылы орталық саябақта итальян патриоты Джузеппе Мацциниді құрметтеу салтанатына қатысқаннан кейін болған жазабадан туындаған салдардан көз жұмды. Ол Нью-Йорк штатындағы Рослин зиратында жерленген.