Кіріспе

Мотилал Неру (1861 жылдың 6 мамыры – 1931 жылдың 6 ақпаны) – үнді заңгері, қоғамдық қайраткері және Үнді Ұлттық Конгресімен байланысты саясаткер. Ол 1919-1920 жылдары және 1928-1929 жылдары Конгресс төрағасы болып екі рет қызмет етті. Ол Неру-Ганди әулетінің батыры және Үндістанның тұңғыш премьер-министрі Жавахарлал Нерудің әкесі болды.

Ерте өмір және білім

Мотилал Неру 1861 жылғы 6 мамырда Гангадар Неру мен оның әйелі Индранидің қайтыс болғаннан кейінгі ұлы ретінде дүниеге келді. 1857 жылғы Сепой көтерілісі кезінде Гангадар Неру Дели қаласының котвалы немесе полиция қызметкері болды. Осылайша Мотилал балалық шағын Кхетриде өткізді, ол қазіргі Раджастхандағы Джайпур князьдік мемлекетіндегі екінші ірі тикана (феодалдық иелік) еді. Оның ағасы Нандлал Кхетридің Раджа Фатех Сингхінің құрметіне ие болды, ол одан бір жасқа кіші болды және Диван (бас министр; іс жүзінде басқарушы) лауазымына көтерілді. 1870 жылы Фатех Сингх баласыз қайтыс болды, ал оның орнына бұрынғы сенімді адамдарын қажет етпеген алыс туысы келді. Нандлал Кхетриден Аграға көшіп, бұрынғы тәжірибесінің арқасында соттағы даулы мәселелер бойынша кеңес беруге қабілетті екенін анықтады. Осыны түсінгеннен кейін ол британдық отарлық соттарда заңгерлік қызмет атқару үшін қажетті емтихандарға қайтадан еңбек етіп, тапсырды. Содан кейін ол Аградағы жоғары сотта заңгерлік практикасын бастады. Кейіннен Жоғарғы сот Аллахабадқа көшірілді, сондықтан отбасы да сол қалаға көшті. Нанданың сөзіне сәйкес, Мотилал және Гангадардың басқа ұлдары жасөспірім шағында ағылшын тілін үйренген. Тарихшы Сарвепалли Гопалдың айтуынша, Мотилал араб, парсы және урду тілдерін басқа үнді тілдерінен гөрі жақсы білген.

Мансап

Мотилал 1883 жылы заңгерлік емтиханды тапсырып, Канпур қаласында заңгерлікпен айналыса бастады. Үш жылдан кейін ол Аллахабадқа ағасы Нандлалдың құрылған табысты практикасына қосылу үшін көшті. Келесі жылы, 1887 жылдың сәуір айында, оның ағасы қырық екі жасында қайтыс болып, бес ұл және екі қызын қалдырды. Осылайша Мотилал 25 жасында Нехру отбасының жалғыз күнкөріс көзіне айналды. Оның Еуропаға жиі сапарлары Кашмир брахмандарының наразылығын тудырды, себебі ол мұхиттан өткен соң дәстүрлі "прайашчит" яки тазару рәсімін орындаудан бас тартты (қатаң индуизм бойынша, мұхиттан өткен адам кастасынан айырылып, оны қайтару үшін белгілі бір қасиетті амалдар жасауы керек еді). 1899 жылы ол осы қасиетті амалды орындамағандықтан кастадан қуылды. Ол Аллахабадтан шығатын жетекші күнделікті газет – "Лидер" директорлар кеңесінің алғашқы төрағасы болды. 1919 жылдың 5 ақпанында Мотилалдың ойынша "Лидер" газеті тым либералды болғандықтан, оған қарсы "The Independent" атты жаңа күнделікті газет шығарды.

Саяси мансап

Мотилал Неру екі рет Конгресс партиясының президенті болды, бір рет Амритсарда (1919) және екінші рет Калькуттада (1928). Сол жылдың желтоқсан айында ол Амритсар Конгресіне төрағалық етуге сайланды. Мотилал келесі жылы көптеген таныс нәрселерді құлатқан қызыл дауылдың ортасында болды. 1920 жылдың қыркүйегінде Калькуттада өткен арнайы съезде ынтымақтастыққа қарсы шыққан жалғыз жетекші ол болды. Мотилал төрағалық еткен Калькутта Конгресі (1928 жылдың желтоқсаны) Доминион мәртебесін қабылдауға дайын болғандар мен толық тәуелсіздікке ұмтылғандар арасындағы тікелей қақтығысқа айналды. Махатма Ганди ұсынған келісім бойынша, егер Ұлыбритания бір жыл ішінде Доминион мәртебесін бермесе, Конгресс толық тәуелсіздік талабын қойып, қажет болған жағдайда азаматтық наразылық акцияларын ұйымдастыруға дайын тұру керек еді. 1923 жылы Неру Британдық Үндістанның жаңа Орталық Заң шығару жиналысына сайланып, оппозиция жетекшісі болды. Осы қызметінде ол қаржы заңдарын және басқа да заңнамаларды жеңіліске ұшыратуға немесе кемінде кейінге қалдыруға қол жеткізді. Үндістан армиясына үнді офицерлерін тартуды мақсат еткен комитетке қосылуға келісті, бірақ бұл шешім басқаларды одан да әрі жылжытып, үкіметке қосылуына себепкер болды. 1926 жылдың наурыз айында Неру Үндістанға толық Доминион мәртебесін беруді көздейтін конституция жобасын жасау үшін өкілдік конференция шақыруды талап етті. Бұл талап жиналыс тарапынан қабылданбады, нәтижесінде Неру және оның әріптестері жиналыстағы мандаттарынан бас тартып, Конгресс партиясына қайта оралды. Ол көптеген сыйларға ие болды, ал адвокат ретінде өзінің мәселесін ең тартымды жағдайда ұсыну өнерін меңгерген еді. Оның әдемі дауысы мен тартымды мінез-құлқы оны тыңдауды ләззатқа айналдырды. Оның кең оқулары мен саяхаттан алған ләззаты оны өте жағымды серік етті, және ол отырған жерде әрқашан үстел басындағы бас және қызығушылық ортасы болатын. Ол осы сотта үлкен бедел қалдырды, және оның есімі әрқашан осы сотпен байланысты болады және осы соттың дәстүрінің бірі болып саналады.

Шығармалары

"Азаттық дауысы": Пандит Мотилал Нерудің таңдамалы сөздері. ред. Кавала Мадхава Паниккар, А. Першад. Азия баспасы, 1961. Мотилал Неру: Преет Чабланидің "Өмір мен заманы туралы эсселер мен ойлар". С. Чанд, 1961. Мотилал Нерудің таңдамалы еңбектері (1–6 томдар), ред. Равиндр Кумар, Д. Н. Паниграхи. "Викас" баспасы, 1995.