Кіріспе

Польша саяси партиясы

Тарих

Партия 2003 жылы бірнеше әлеуметтік қозғалыстың белсенділері тарапынан құрылды. Оның негізгі құрылтайшыларының арасында экологиялық қорғаушылар, феминистер, ЛГБТ өкілдері және соғысқа қарсы белсенділер болды. Жаңадан құрылған партияның алғашқы саяси науқаны Польшаның Еуропалық Одаққа қатысуы жөніндегі референдумға қатысты, онда «Жасылдар» «жақсылыққа» дауыс беруді қолдады. 2004 жылғы «Жасылдар» 2003 жылы Ирак соғысына қарсы қозғалысқа қатысып, «Төртінші Республика» (2005–2007) кезеңінде Теңдік шерулеріне және басқа да әлеуметтік наразылықтарға қатысты. 2013 жылдың 3 наурызынан бастап партияның ресми атауы – Partia Zieloni («Жасылдар»), ал 2004 жылғы «Жасылдар» – тарихи атау болып саналады және оны пайдалануға болады. 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдардың басында партия сайлауларда түрлі социалистік партиялармен ынтымақтастық етті. Партия 2014 және 2015 жылдар аралығында Анна Гродзканың Сеймдегі өкілдігімен танылды (ол 2011 жылы Паликоттың қозғалысынан сайланды). 2010 жылдардың ортасына қарай партия көптеген мүшелерін жоғалтты (мысалы, Марселина Завиша), ол «Разем» («Бірге») атты жаңа партия құрды. 2018 жылдан бастап партия «Азаматтық платформа» және «Заманауи» партияларымен ынтымақтастыққа түсті. 2019 жылы «Азаматтық коалиция» құрамында Сеймде үш мандат жеңіп алды. Осы өкілдер «Азаматтық коалиция» парламенттік тобының құрамына кірді. 2023 жылдың 8 наурызында бұрын «Азаматтық платформа» ішінде тәуелсіз өкіл болған Клаудия Яхира «Жасылдар» партиясына қосылды.

Сейім

Сайлау жылы Лидер # дауыс саны % дауыс саны # жеңіп алған орын саны +/– Үкімет2005 Магдалена Мосевич, Дариус Швед 459,380 3.9 Жаңа2011 1,184,303 8.2 2015 Малгожата Трач, Адам Остольский 1,147,102 7.6 2019 Малгожата Трач, Марек Косаковский 5,060,355 27.4 32023 Урсула Зиелинская, Пржемислав Словик 6,629,402 30.7

2004 жылғы Еуропа Парламенті сайлауы

2004 жылғы Еуропалық парламент сайлауында жасылдар 0,27% дауыс алды.

2005 жылғы Польша президенттігін сайлау

2005 жылғы президенттік сайлауда «Жасылдар» партиясы SDPL төрағасы Марек Боровскийді қолдады, ол сайлаушылардың 10,33 пайызын құрады.

2006 жылғы Польшадағы жергілікті сайлау

2006 жылғы жергілікті сайлауда жасылдар өздерін ұйымдастырып, сайлауды бастау жолын анықтады (өйткені партияның ұлттық органдары солшылдар мен демократтар одағына қатысу шақыруын қабылдамады). Варшавадағы жасылдардың тәуелсіз тізімі 11 210 дауыс (1.68%) алып, 14 тізімнің арасында 7-орынға ие болды. Вроцлав және Гданьск қалаларында жасылдар мен жас социалистер бірлесіп құрған жергілікті комитеттер 1% -дан аз қолдауға ие болды. Басқа қалаларда партиямен байланысы бар адамдар жергілікті, көбінесе партиялық емес тізімдерден немесе солшылдар мен демократтар коалициясынан үміткер болып тіркелді.

2007 жылғы Польша парламенті сайлауы

2007 жылғы парламент сайлауында «Жасылдар» партиясы Сенаттағы бір округке қатысты.

2009 жылғы Еуропа Парламенті сайлауы

2009 жылдың ақпан айында Жасылдар партиясы әлеуметтік либералдық Демократиялық партия және әлеуметтік демократиялық SDPL партияларымен бірлесіп, «Болашақ үшін одақ» (Porozumienie dla Przyszłości CentroLewica) коалициясын құрды. Олар 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауына ортақ тізіммен қатысты.

2010 жылғы Польша президенттік сайлауы

2010 жылғы президенттік сайлауда жасылдар ең маңызды кандидаттардың бағдарламаларын талдау негізінде Грегорц Напиеральскиді қолдады. SLD кандидаты «Жасыл индекс» рейтингінде ең жоғары ұпал жинады: 200-ден +200 балға дейінгі шкалада 78 ұпай. Екінші турда партия мүшелері дауыс беруге шақырды, бірақ кандидаттардың ешқайсысын қолдамады, олардың консервативтілігі мен экономикалық неолиберализміне назар салды.

Польшадағы 2010 жылғы жергілікті сайлау

2010 жылғы жергілікті сайлауда «Жасылдар» партиясының өкілдері көбінесе «Демократиялық солшылдар» альянсының тізімі бойынша сайлауға түсті. Осы сайлауда «Жасылдар» партиясы жергілікті кеңестер мен облыстық мәслихаттарда бес мандат жеңіп алды.

2011 жылғы Польша парламенті сайлауы

2011 жылғы парламенттік сайлауда партия өкілдері қайтадан Демократиялық солшыл Альянс тізімінде болды, бірақ Сеймде мандат алған жоқ. Жасылдардың үміткерлері 23 421 дауыс жинады, бұл дауыстардың 0,16% құрады. Жасылдардың ішіндегі жалғыз өкілі – төрағасы Дариуш Швед, ол Хранов сайлау округінде тізімді бастап, 3 842 дауыс алды.

2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Жасылдар партиясы өздерінің сайлау комитетін құрды. Әйелдер партиясының, Польша социалистік партиясының және Жас социалистердің өкілдері Жасылдар комитетінің тізімдері басталатынын жариялады. Комитет бес округте тізімдерді тіркеді. Жасылдар комитеті сайлауда 22 221 дауыс (0,32%) алып, 10-шы орынға ие болды (Тікелей демократия комитетінен озып, оның тізімдері алты округте тіркелген).

Польшадағы 2014 жылғы жергілікті сайлау

2014 жылғы жергілікті сайлауда Жасылдар Варшава мен Вроцлав қалаларының қалалық кеңестеріне өз үміткерлерін ұсынып, Варшавада Жоанна Эрбелді қала әкімдігіне өз кандидаттары ретінде жариялады, ал Вроцлавта SLD кандидаттарын қолдады. Краковта олар кәсіподақтар мен қалалық қозғалыстармен бірлесіп, Олимпиада комитетіне қарсы «Краков» комитетін құрды. Ополеде қазіргі Жасылдар кеңесінің мүшесі Беата Кубица (2010 жылы SLD тізімі бойынша сайланған) қала кеңесіне неміс азшылықтарының тізімінен түсті. Любуски воеводиясында Жасылдар әлеуметтік әділет қозғалысы, кәсіподақтар және азаматтық қозғалыстармен бірлесіп, облыстық кеңеске сайлауда «Жаңа келісім» комитетін құрды. Жасылдар Польшадағы Біртұтас ұлттық сайлау округінде оншақты кандидатты тіркеді. Сайлау қорытындысы бойынша Варшавадағы Жасыл партияның тәуелсіз тізімі қалалық кеңеске 2,55% дауыс жинады. Қала әкімдігіне кандидат Жоанна Эрбель де ұқсас нәтиже көрсетті (2,48%). Вроцлавтағы Жасылдар тізімі қалалық кеңеске берілген дауыстардың 1,97% -ын алды. Краковта Жасылдардың бірлесіп құрған «Олимпиада комитетіне қарсы Краков» комитеті 6,7% дауыс алды, бірақ ол мандатқа жеткізбеді, ал қала әкімдігіне кандидат Томаш Лесняк 4,84% дауыс жинады. Жасылдардың бірлесіп құрған «Жаңа келісім» сайлау комитеті Любуш облыстық мәжілісіне сайлауда 0,62% қолдау тапты (бұл 11 комитет ішінде 10-шы орын). Бір мандаттық округте Жасыл партиядан бірде-бір кандидат кеңеске өте алмады.

2015 жылғы Польша президенттік сайлауы

2015 жылғы президенттік сайлауда партияның үміткері депутат Анна Гродзка болды, алайда ол қажетті 100 000 қол жинақтауға қол жеткізбеді.

2015 жылғы Польша парламенті сайлауы

2015 жылғы шілдеде өткен парламент сайлауына қатысу үшін Жасылдар Zjednoczona Lewica (Бірлескен солшылдар) сайлау альянсына қосылды. Сайлауда альянс дауыстардың 7,6%-ын алды, бұл 8% сайлау шегінен төмен болғандықтан альянс парламентте өкілдіксіз қалды. Ол 2016 жылдың ақпан айында ресми түрде таратылды.

Польшадағы 2018 жылғы жергілікті сайлау

2018 жылғы жергілікті сайлауда Жасылдар ешқандай сайлау одағын құрмаған күйінде партия тарихындағы ең жоғары нәтижеге – дауыстардың 1,15%-ына қол жеткізді. Олардың ең жоғары көрсеткіші Любуш воеводшалығында (2,62%) тіркелді, ал ең жоғары жергілікті Gmina көрсеткіші Gmina Żary-да (10,0%) болды. Бұл Жасылдардың Германия шекарасына жақын Польшаның батыс аймақтарында жалпы алғанда жақсы нәтижелер көрсеткенін көрсетеді.

2019 жылғы Сейм және Еуропалық Парламент сайлауы

2018 жылдың 6 қарашасында өткен баспасөз конференциясында «Жасылдар» партиясы 2019 жылғы сайлауға ұлттық және еуропалық деңгейде дайындық жүргізіліп жатыр екенін ресми түрде жариялады. 2019 жылдың шілдесінің соңында хабарланғандай, партия 2019 жылғы Польша парламент сайлауына «Азаматтық коалиция» бірлестігінің құрамында қатысады.

Принциптер мен саясат

Жасыл саясаттың «Жасыл манифест» деп аталатын құрылтай негізі партияның 2003 жылғы 6 және 7 қыркүйекте өткен құрылтай съезінде қабылданды. «Жасыл манифест» жасыл саясаттың жеті саласы бойынша принциптерін баяндады: әлеуметтік әділдік және ынтымақтастық, азаматтық қоғам және мемлекетті азаматтардың иелігіне қайтару, қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму, гендерлік теңдік, ұлттық, мәдени және діни алуан түрлілікті құрметтеу, азшылықтардың құқықтарын қорғау және зорлықсыз дауды шешу. 2011 жылғы сәуірде өткен 4-ші съезде «Жасылдар 2004» әлеуметтік саясат, білім беру саясаты және денсаулық сақтау саясатының принциптеріне қатысты толыққанды саяси құжаттарды қабылдады.

Ынтымақтасқан субъектілер

Жасылдармен байланысты немесе олар басқаратын ұйымдар. "Жасыл аймақ" қоры тұрақты экономикалық, әлеуметтік және экологиялық дамуды қолдайды. Ол жасылдардың идеологиясы мен бағдарламасына сәйкес келетін іс-шараларды, сондай-ақ саяси партиялар мен үкіметтік емес ұйымдарды қаржылық және мазмұндық тұрғыдан қолдайды. "Acute Green" қауымдастығы адам құқықтарын, тұрақты дамуды, демократияны, қоршаған ортаны қорғауды насихаттаумен айналысады. Бұл партияның жастар қанаты және ол негізінен жас, экологиялық белсенділік танытатын жастарға бағытталған. "Green News" журналы экология, тұрақты даму, демократия, адам құқықтары, азшылықтар құқықтары және үстем әлеуметтік-экономикалық жүйеге баламалар туралы мәселелерді талқылайды.

Атақты мүшелер

Партияның басқа да көрнекті мүшелері: Кинга Дунин (жазушы, феминист, Krytyka Polityczna редакторы), Радослав Гавлик (экологиялық белсенді, бұрынғы қоршаған ортаны қорғау вице-министрі), Збигнев Марек Хасс, Томаш Китлинский (философ, ЛГБТ құқықтары жөніндегі белсенді), Войцех Коронькевич (ақын, журналист, кинорежиссер), Изабела Ковальчик (сурет сыншысы), Бартломей Козек, Александра Кретьковская, Бартош Лех (ФЕГ-тің бұрынғы тең төрағасы), Пауэль Лескович (көркем өнер кураторы және өнер тарихшысы), Джерзи Масловски, Магдалена Масни, Адам Остольский (әлеуметтанушы, Krytyka Polityczna мүшесі), Моника Пака, Казимера Счука (жазушы, феминист, «Әлсіз буын» бағдарламасының поляк нұсқасын жүргізген), Ольга Токарчук (жазушы), Людвик Томялойч (орнитолог), Эва Суфин Жакемар (2007–2011 жылдары Люксембургтегі Польша консулы).

Құрылтай съезі, 2003 жылғы 6-7 қыркүйек, Варшава

Конгресс партияның негізгі саяси құжаты – "Жасыл манифест" қабылдады.

III конгресс, 2008 жылғы 1-2 наурыз, Варшава

Конгресс заңға енгізілген түзетулерді қабылдады, "қосымша төраға" (еркек) және "қосымша төраға" (әйел) терминдерін олардың қысқартылған нұсқаларымен алмастырды. Жасылдар партиясы да шетелдік саясат бойынша бірнеше ұстаным қабылдады, оның ішінде Ирак және Ауғанстаннан әскерлерді шығару, сондай-ақ зымыранға қарсы қорғаныс жүйелеріне қарсылық таныту.

IV конгресс, 2010 жылғы 16-18 сәуір, Варшава

Конгресс төрт бағдарламалық қаулы қабылдады: сайлау заңнамасы, әлеуметтік саясат басымдықтары, денсаулық сақтау саясаты және білім беру саясаты.

V конгресс (бағдарлама), 2011 жылғы 2-3 қыркүйек, Варшава

Конгресс жасыл экономика, қызметкерлердің құқықтарын қорғау, энергетика және климат саясаты, зайырлы мемлекет және мәдени саясат мәселелеріне қатысты бес бағдарламалық қаулы қабылдады.

VI конгресс, 2011 жылғы 2-4 желтоқсан, Варшава

Конгресс жаңа партия басшыларын сайлады.

VII конгресс, 2013 жылдың 2-3 наурызы, Варшава

Конгресс жаңа партия басшыларын сайлады және еуропалық саясатқа және жаңартылатын энергия көздерін қолдау саясатына қатысты екі бағдарламалық қаулы қабылдады. Партияның атауы "Zieloni 2004" (Жасылдар 2004) дегеннен "Partia Zieloni" (Жасылдар партиясы) деп өзгертілді.

VIII конгресс, 2014 жылдың 12-13 шілдесі, Варшава

Конгресс тағы да Агнешка Грызыбек пен Адам Остольскийді партия төрағалары етіп сайлады және жергілікті өкімет сайлаулары, президенттік және парламенттік сайлаулар туралы қаулылар қабылдады.

IX конгресс, 2015 жылғы 30-31 мамыр, Варшава

Конгресс бағдарламалық мәселелерді талқылады және жаңа партия басшыларын сайлады.

X конгресс, 2016 жылдың 20-21 ақпаны, Варшава

Конгресс жаңа партия органдарын сайлап, "Жасыл манифест 2.0" қабылдады.

ХІ конгресс (бағдарлама), 30 қыркүйек 1 қазан 2017 жыл, Варшава

Конгресс "Жасыл хабарлама" бағдарламасын қабылдады.

XII конгресс, 2018 жылдың 17-18 ақпаны, Варшава

Конгресс партияның басшылық органдарын сайлап, 2018 жылғы жергілікті сайлауларда өңірлік мәслихаттарға өздік күшпен түсуге шешім қабылдады, сондай-ақ 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында кең коалиция құру қажеттігі туралы қаулы қабылдады.