Құбылыс – байқалатын оқиға. Кант философиясында ноуменмен қарама-қарсы қойылады. Грек философтары да осы терминдерді қолданған. Ерекше жағдайлар да құбылыс деп аталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Байқалатын құбылыс
Observable event
Феномен (феномендер), кейде фаеномен деп те жазылады, – байқалатын оқиға. Бұл термин қазіргі философиялық қолданысқа Иммануил Кант арқылы енді, ол оны тікелей байқауға болмайтын ноуменонмен салыстырды. Канттың философиясының осы бөлігіне Готфрид Вильгельм Лейбниц зор ықпал еткен, онда құбылыс және ноумен өзара байланысты техникалық терминдер болып табылады. Бұған дейін, ежелгі грек философы Секст Эмпирикус та феномен мен ноуменді өзара байланысты техникалық терминдер ретінде қолданған.
A phenomenon (: phenomena), sometimes spelled phaenomenon, is an observable event. The term came into its modern philosophical usage through Immanuel Kant, who contrasted it with the noumenon, which cannot be directly observed. Kant was heavily influenced by Gottfried Wilhelm Leibniz in this part of his philosophy, in which phenomenon and noumenon serve as interrelated technical terms. Far predating this, the ancient Greek Pyrrhonist philosopher Sextus Empiricus also used phenomenon and noumenon as interrelated technical terms.
Жалпы қолданылуы
Халық арасындағы қолданыста, құбылыс көбінесе ерекше, ең жақсы немесе көзге түсетін оқиғаны білдіреді. Визуалдық Дискурс сөздігінде былай делінген: Күнделікті тілде «феномен/феномендер» – назар аударуға және зерттеуге тұрарлық кез келген оқиға, әдетте ерекше маңызға ие немесе қандай да бір себеппен ерекше көзге түсетін оқиға, адам немесе факт.
In popular usage, a phenomenon often refers to an extraordinary, unusual or notable event. According to the Dictionary of Visual Discourse:In ordinary language 'phenomenon/phenomena' refer to any occurrence worthy of note and investigation, typically an untoward or unusual event, person or fact that is of special significance or otherwise notable.
Философия
Қазіргі философиялық қолданыста "құбылыс" термині сезімдер арқылы қабылданып, санамен өңделген нәрселерді, олардың өздерінің мәніндегі (ноумендер) нәрселерден ерекшелендіретін нәрселерді білдіреді. "Сезімтал және зиялы әлемнің формасы мен принциптері туралы" атты тұсаукесер диссертациясында Иммануил Кант (1770) адам санасы логикалық әлеммен шектеледі, сондықтан оқиғаларды тек олардың физикалық көрінісі арқылы ғана түсіндіріп, қабылдай алады деп теориялайды. Ол адамдардың сезімдерінің шегінде ғана қорытынды шығара алатынын, бірақ нақты нысанның өзін сезе алмайтынын жазды. Осылайша, "құбылыс" термині зерттеу мен талдауға лайық кез келген оқиғаны, әсіресе ерекше немесе маңызды процестер мен құбылыстарды білдіреді. Табиғаттану ғылымдарында құбылыс – байқалатын оқиға немесе жағдай. Көбінесе бұл термин нақты оқиғаның себептерін ескермей қолданылады. Физикалық құбылысқа мысал – Ай орбитасының байқалатын құбылысы немесе маятниктің тербеліс құбылысы. Мысалдарға Ньютонның доптары, қозғалтқыштар және қос маятниктер жатады.
In modern philosophical use, the term phenomena means things as they are experienced through the senses and processed by the mind as distinct from things in and of themselves (noumena). In his inaugural dissertation, titled On the Form and Principles of the Sensible and Intelligible World, Immanuel Kant (1770) theorizes that the human mind is restricted to the logical world and thus can only interpret and understand occurrences according to their physical appearances. He wrote that humans could infer only as much as their senses allowed, but not experience the actual object itself. Thus, the term phenomenon refers to any incident deserving of inquiry and investigation, especially processes and events which are particularly unusual or of distinctive importance. In natural sciences, a phenomenon is an observable happening or event. Often, this term is used without considering the causes of a particular event. Example of a physical phenomenon is an observable phenomenon of the lunar orbit or the phenomenon of oscillations of a pendulum. Some examples are Newton's cradle, engines, and double pendulums.
Әлеуметтану
Топтық құбылыстар – жеке тұлғалардың белгілі бір тобының, әдетте ағзалардың, ең әсіресе адамдардың мінез-құлқымен байланысты. Топ жағдайында жеке адамдардың мінез-құлқы әртүрлі тәсілдермен өзгеруі мүмкін, ал топтың жеке адамға қол жеткізе алмайтын өзіндік мінез-құлқы болуы мүмкін, себебі бұл отарлық сезімге байланысты. Әлеуметтік құбылыстар ағзалар мен адамдарға қатысты, олардың субъективті жағдайлары осы терминнің мағынасында жатыр. Топқа тән көзқарастар мен оқиғалар топтың шегінен тысқары әсер ете алады, сондай-ақ оларды үлкен қоғам қабылдап алуы немесе ауытқушылық деп санайды, оған жазалау немесе қанағаттанбау ілесуі мүмкін.
Group phenomena concern the behavior of a particular group of individual entities, usually organisms and most especially people. The behavior of individuals often changes in a group setting in various ways, and a group may have its own behaviors not possible for an individual because of the herd mentality. Social phenomena apply especially to organisms and people in that subjective states are implicit in the term. Attitudes and events particular to a group may have effects beyond the group, and either be adapted by the larger society, or seen as aberrant, being punished or shunned.