Кіріспе
Христиан шіркеуінің құрылуы – негізінен протестанттық ағымдарда қолданылатын, жаңа жергілікті христиан қауымын құруға бағытталған процесті білдіретін термин. Бұл, қалыптасқан қауым құрамына енгізілген жаңа қызмет, құдайға сыйынған орын немесе жаңа бағытты шіркеу құрудан ерекшеленеді. Жергілікті шіркеу құрылғаннан кейін, ол өз бетінше өмір сүріп, басқа шіркеуден тәуелсіз жұмыс істей алуы керек, тіпті деноминациялық байланыста немесе желіге мүше болып қалуы мүмкін.
Church planting is a term referring to the process (mostly in Protestant frameworks) that results in a new local Christian congregation being established. It should be distinguished from church development, where a new service, worship center or fresh expression is created that is integrated into an already established congregation. For a local church to be planted, it must eventually have a separate life of its own and be able to function without its parent body, even if it continues to stay in relationship denominationally or through being part of a network.
Ғимараттар орнату тарихы
Қасиетті діндар Майк Рулдың айтуынша, «Шіркеу құру ісі шамамен екі мың жылдан бері жалғасып келеді». Шіркеу Яһудеядан алғаш рет Самарияға тарады. Қуғын-сүргін христиандарды Иерусалимнен кетуге мәжбүр еткендіктен, христиандық басқа аймақтарға тарады. Көптеген елдерге христиандық діннің таралуына бұрын парызшыл және шіркеуді қудалаушы болған елші Пауылдың үлкен еңбегі сіңді. Киелі кітаптағы Елшілердің істері кітабында христиандық діннің жұрт алдында уағыздалу арқылы тарағаны баяндалған. Содан кейін христиандыққа сенушілердің үйлерде және, кемінде бастапқыда, Иерусалимдегі ғибадатханада үнемі жиналатыны сипатталған. Бұл кезең Апостолдық кезең деп аталады. Осы кезеңнен бастап екінші ғасырдың соңына дейін шіркеу ғимараттары туралы ешқандай мәлімет жоқ, керісінше, үй шіркеулері туралы айтылған. Бұл үй шіркеулерінің қалай көбейгені туралы көп мәлімет белгілі емес. Екінші ғасырдың соңынан бастап шіркеу ғимараттары қалыпты жағдайға айналды. Британдық колонияларда англикандық миссионерлік қызмет пен шіркеу құру британдық колониализммен бірге жүрді. Баптист миссионерлерінің миссионерлік моделі, мысалы, ХХ ғасырдың ортасында Бразилиядағы шіркеу құрудың бір түрі болды. Оңтүстік баптистер үшін шіркеу құру, жаңа және тәуелсіз қауымдастарды құруға бағытталғандықтан, олардың теологиясының логикалық салдары болып табылады. «Оңтүстік баптистердің миссионерлік қызметі шіркеу құру арқылы жүзеге асырылды. Еріктілік негізіндегі сенімге сүйене отырып, бұл қызмет жеке құтқарылуды діни өмірдің басты құндылығы ретінде анықтады; ал діни өмір жергілікті, тәуелсіз қауымдастарда өтті». Соңғы кезде шіркеу құруға ерекше назар аударылып келеді. Дегенмен, SBC/IMB мүшелерінің барлығы шіркеу құру қозғалысының жалпы теориясымен келіспейді және оның көп бөлігі, зиянды түрде, Құдайға емес, адам мен әдіске бағытталған деп санайды. Шіркеу құрудың өзі қиындық тудырмайды, бірақ теорияның «қозғалыстар» бөлігі қозғалыстардың өміршеңдігі туралы пікірталас тудырады. Шіркеу құру қозғалысының өміршеңдігі туралы талқылау үшін Линда Бергквист пен Майкл Крейн бұл ұғымды қолдайды және қарсы тұрады. Лондондағы Англия шіркеуі – Holy Trinity Brompton 1980 жылдан бері шіркеу құрумен айналысып келеді. Оның құрылған шіркеулері HTB желісін құрайды. 2015 жылдың мамыр айында Англия шіркеуі «шіркеу өсімдері үшін епископ» лауазымын құру мақсатында Ислингтон кафедрасын тоқтату туралы хабарлады. Епископ Лондон епархиясында орналасады, бірақ сонымен қатар бүкіл шіркеуге де көмектеседі. Келесі айда Рик Торп шіркеудің алғашқы епископы болып тағайындалды. 2018 жылдың мәліметі бойынша HTB желісінде 49 шіркеу бар.
Адвокаттар
С. Питер Вагнер шіркеулерді отырғызуды "көк астындағы ең тиімді евангелистік әдістеме" деп сипаттайды және оның жақтаушылары үшін бұл шіркеулерді отырғызудың ең маңызды себебі болып табылады. Голландиялық реформатор Гисберт Воэций христиан миссиясының мақсатын үш түрлі деп қарастырды: сенімге келтіру, шіркеулер құру және Құдайдың құдіретін дәріптеу. Георг Виседом өзінің "Құдайдың миссиясы" атты кітабында христиан миссиясының мақсаты – жаңалықты паш ету және адамдарды шіркеуге біріктіру екенін айтады.
Аумақтық қарсылықтар
Англикандықтар мен католиктер үшін "жаңа шіркеулер ашу" епархияның аумақтық ерекшелігіне байланысты қиындық тудыруы мүмкін. Католик және англикан шіркеулері үшін бұл тәжірибе жергілікті епископтың құқықтарын бұзу деп қарастырылуы мүмкін. Өйткені епархия епискобы шіркеулер қайда салынатынын шешуге құқылы, ал жаңа шіркеулер ашу кейде жергілікті епископқа деген құрмет пен бағынуды ескермейді. Дәстүр бойынша Католик шіркеуі бұл әдісті миссионерлік қызметінде жаңа епархия құру мақсатымен аймақтың немесе колонияның алғашқы шіркеуін құру үшін пайдаланған. Дегенмен, қазіргі заманда бұл әдістің қажеттілігі, әлемдік шіркеудің кең ауқымына байланысты азайды. Бұл мәселе әсіресе Австралиядағы Сидней англикандық епархиясына қатысты, онда көптеген евангелистік шіркеулер евангелистік емес епархияларда "құрылады". Англия шіркеуі "Жаңа бастамалар" жобасын іске қосты, ол епископтың рұқсатымен, миссионерлік мақсатта, тіпті приход шекарасынан тыс жерлерде жаңа қауымдастықтарды дамытуға ынталандыруға бағытталған. Жақында өткен Англикандық конференциясы (GAFCON) жергілікті епископтардың рұқсатысыз ашылған шіркеулерге қамқорлық жасау мүмкіндігін қарастыратынын айтты.
Шіркеулерді құру қозғалысы
Миссиологиялық контексте, шіркеулерді отырғызу – «әлемде Құдайдың патшалығын көрсететін, өрбуге қабілетті қауымдастықтарды құру» деп анықталуы мүмкін. Егер бұл процесс жылдам өсумен жүрсе, ол әдетте шіркеулерді отырғызу қозғалысы немесе шәкірттерді дайындау қозғалысы деп аталады. Шіркеулерді отырғызу қозғалысында, жергілікті шіркеулер бір этностың немесе географиялық аймақтың ішінде тағы көп шіркеулер ашады. Бір шіркеу бірнеше филиалдық шіркеулердің құрылуына демеушілік етеді, олар өз кезегінде жаңа шіркеулерді өте жылдам көбейтіп, көбінесе ортақ нанымдар мен доктриналарды ұстанады. Бұл дәстүрлі миссионерлік қызметтен өзгеше, себебі жаңа шіркеулерді әдетте сырттан келген миссионер емес, демеуші шіркеудің қарапайым мүшесі бастайды. Нағыз шіркеулерді отырғызу қозғалысының маңызды ерекшелігі – жаңа қауымның өзінің басқа ұқсас шіркеуді қаншалықты жылдам құруы.
Шіркеулерді құру қозғалыстарының тарихы
Қазіргі заманғы шіркеулерді отырғызу қозғалысының тамыры ХІХ ғасырдың ортасына дейін, Генри Венн мен Руфус Андерсон жергілікті миссионерлік саясаттың үш өзіндік принципін қалыптастырған кезде басталады: «Олар жас шіркеулер өз бастамасынан-ақ өзін-өзі таратуға, өзін-өзі қаржыландыруға және өзін-өзі басқаруға тиіс деп сенді». Үндістанда миссионер болған Дональд МакГаван, «Христосқа 'халықтардың қозғалысы' тұжырымын енгізгенімен» белгілі, ол шіркеулерді отырғызу қозғалысының негізін құрайтын миссионерлік жұмыстың ерте жақтасы болды, өйткені ол жеке адамдардың орнына адамдар тобын («топтар, тайпалар, ауылдар, этникалық топтар») дінге көшіруге баса назар аударды. One Magazine журналының мәліметінше, мұндай тактика 1940 жылдары Кубада Том мен Мейбл Уилли, 1950 жылдары Солтүстік Үндістанда Карлайл мен Мари Ханна, ал 1960 жылдары Кот-д'Ивуарда ЛаВерн Майли тарапынан сәтті қолданылған. Дэвид Л. Уотсон бастаған бхоjpuri шіркеулерді отырғызу қозғалысы 90-жылдардың басынан бері мыңдаған шіркеулерді құрды. Бұл әлемдегі ең ұзақ сақталған (жақсы дамыған) қозғалыс. Қазір ол Movementum деп аталады және әлі де мыңдаған шіркеулерді құруда. Шіркеулерді отырғызу қозғалысы осы қозғалыспен байланысты. Бұл қозғалыс көптеген елдерге әсер етті және Үндістанның басқа да аймақтарына әсерін тигізуде.
Шіркеулерді құру қозғалысының негізгі элементтері
Шіркеулерді құру қозғалысының үш маңызды ерекшелігі бар: ол өте жылдам көбейеді, шіркеулердің санын арттырады және олар жергілікті болып табылады. Жаңадан құрылған шіркеулер көп ұзамай сол үлгідегі жылдам көбейту арқылы жаңа шіркеулер аша бастайды. Бұл көрсеткіштің орналасқан жеріне қарай өзгеруі мүмкін болғанымен, шіркеулерді құру қозғалысы әрқашан халық санының өсу қарқынынан озады, соның салдарынан тұтас халық тобына жетеді. Басқа шіркеу құру әдістерінде бір шіркеуді құруға бес жыл уақыт кетсе, шіркеулерді құру қозғалысы арқылы бес айдың ішінде бірнеше буын шіркеулер құрылуы мүмкін. Қозғалыстың ортасындағы көптеген шіркеулер аймақты жаңа шіркеулермен толтыру мақсатында, мүмкіндігінше көп шіркеулер ашуға тырысады.
Әдістер
Шіркеулерді құру қозғалысын ояту үшін бір ғана әдіс қолданылмайды. Тренерлерді даярлау (T4T) әдісі Қытайда сәтті қолданылған. Ол, Insider қозғалысынан айырмашылығы, көшбасшылар өздерін жергілікті тұрғындар сияқты көрсетуге тырыспайды, тек өздерінің (немесе олармен тығыз байланысты) этностық топтарының ішінде басқаларды оқытатын жергілікті адамдарды дайындайды. T4T-мен байланысты кең таралған элемент – OBD (Іс-қимылға негізделген шәкірттік), бірақ ол кейбір шіркеу құрушылар тарапынан қабылданбады.