Жосиа Дуайт Уитни: Америка геологының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Джозиа Дуайт Уитни (1819-1896) – американдық геолог, Гарвард университетінің геология профессоры (1865 жылдан бастап) және Калифорния геологиялық қызметінің басшысы (1860-1874). АҚШ-тың маңызды кен өндіру аймақтарындағы саяхаттары мен зерттеулері арқасында Уитни сол кездегі АҚШ экономикалық геологиясы бойынша бірінші сарапшыға айналды. 48 континенттік АҚШ-тың ең биік нүктесі – Уитни тауы және Шэста тауындағы АҚШ-тағы алғашқы расталған мұздық – Уитни мұздығы, оның құрметіне қызметкерлермен аталды.

Алғашқы жылдар

Уитни 1819 жылғы 23 қарашада Массачусетс штатының Нортгемптон қаласында 12 баланың үлкені ретінде дүниеге келді. Оның әкесі – Джозиа Дуайт Уитни (1786–1869), Жаңа Англия Дуайт әулетінен шыққан. Анасы – Сара Уиллистон (1800–1833). Ол грамматик және лексикограф Уильям Дуайт Уитнидің (1827–1894) інісі болды. Нортгемптон, Плейнфилд, Раунд Хилл, Нью-Хейвен және Андовердегі бірнеше мектепте білім алды. 1836 жылы Йель университетіне түсіп, химия, минералогия және астрономияны оқыды. 1839 жылы бітірген соң Филадельфияда химияны оқуын жалғастырды, ал 1840 жылы Чарльз Т. Джексонның ақысыз көмекшісі ретінде Нью-Гэмпширдің геологиялық зерттеу тобына қосылды. 1841 жылы ол Гарвард құқық мектебіне түсуге дайындалып жатқанда, Чарльз Лайелльдің геология бойынша лекциясын тыңдады. Ол мансап жоспарларын өзгертуге шешім қабылдады және 1842 жылы ғылымдағы білімін арттыру үшін Еуропаға сапарлады. Келесі бес жыл бойы Еуропа елдерін аралап, Франция мен Германияда химия мен геологияны зерттеді. Уитни 1847 жылы туған жеріне оралғанда, Джон Уэллс Фостермен бірге Чарльз Т. Джексонға Мичиган штатының солтүстігіндегі Супериор көлі аймағының федералды зерттеуін жүргізуге көмектесті. Бұл аймақ ірі мыс және темір кенін өндіретін өңірге айналуға жақын еді. Джексон зерттеуден шеттетілгеннен кейін, Фостер мен Уитни оны 1850 жылы аяқтады және соңғы есеп олардың есімдерімен жарияланды. Осы тәжірибесінен пайдаланып, Уитни кен өндіру саласында кеңесші болып жұмыс істеді және ақыры «Америка Құрама Штаттарының металдық байлығы» (1854) атты кітабын жазды. Бұл кітап келесі 15 жыл бойы сала бойынша маңызды анықтамалық еңбек саналды. 1850-ші жылдары Уитни Айова, Иллинойс және Висконсин штаттарының геологиялық зерттеулеріне қатысты. 1855 жылы Айова штатының химия профессоры және мемлекеттік химигі болып тағайындалды. Джеймс Холлмен бірлесіп Айова штатының геологиялық зерттеулері бойынша есептер жариялады (1858–1859). 1858–1860 жылдары Жоғарғы Миссури өзенінің қорғасын кенін өндіру аймағын зерттеуге қатысып, 1862 жылы Холлмен бірге тағы да есеп жариялады. 1863 жылы Америка философиялық қоғамы оны мүшелігіне қабылдады.

Whitney was born November 23, 1819, in Northampton, Massachusetts, the oldest of 12 children. His father was Josiah Dwight Whitney (1786–1869) of the New England Dwight family. His mother was Sarah Williston (1800–1833). He was the brother of grammarian and lexicographer William Dwight Whitney (1827–1894). He was educated at a series of schools in Northampton, Plainfield, Round Hill, New Haven and Andover. In 1836, he entered Yale University where he studied chemistry, mineralogy and astronomy. After graduation in 1839, he continued to study chemistry in Philadelphia, and in 1840 he joined a geologic survey of New Hampshire as an unpaid assistant to Charles T. Jackson. In 1841, he was preparing to enter Harvard Law School, when he happened to hear a lecture on geology by Charles Lyell. He decided to change career plans and sailed to Europe in 1842 to continue his studies in science. For the next five years he traveled through Europe and studied chemistry and geology in France and Germany. When Whitney returned home in 1847, he and John Wells Foster were hired to assist Charles T. Jackson in making a federal survey of the Lake Superior land district of northern Michigan which was about to become a major copper and iron mining region. When Jackson was dismissed from the survey, Foster and Whitney completed it in 1850 and the final report was published under their names. Building on this experience, Whitney became a mining consultant, and eventually wrote the book, Metallic Wealth of the United States (1854). It was considered to be the standard reference for the next 15 years. During the 1850s, Whitney participated in geological surveys of Iowa, Illinois, and Wisconsin. He was appointed state chemist and professor in the Iowa State University in 1855, and together with James Hall, he issued reports on Iowa's geological survey (1858–1859). In 1858–1860, he took part in the survey of the lead region of the Upper Missouri River, publishing, again with Hall, a report in 1862. The American Philosophical Society elected him to membership in 1863.

Калифорния геологиялық зерттеу

1860 жылы ол Калифорния штатының мемлекеттік геологы болып тағайындалды және штаттың толыққанды геологиялық зерттеуін жүргізуді заң шығарушы орган тапсырды. Калифорния геологиялық зерттеуін жүргізу үшін ол Уильям Х. Брюер, Джеймс Грэм Купер, Уильям Мор Габб, Чарльз Ф. Хоффман, Уотсон Эндрюс Гудйер және Кларенс Кинг сияқты көрнекті, көп салалы команданы ұйымдастырды. Олар геология мен географияны ғана емес, сонымен қатар ботаника, зоология және палеонтологияны қамтитын зерттеуді бастады. Ол маңызды жетістіктерге қол жеткізгенмен, заң шығарушылар алтын туралы ақпарат күтіп отырғанда, Уитни палеонтология бойынша екі томдық еңбекті жариялап, тактикалық қателік жасады. Уитни зерттеудің жай ғана іздеу тобы ретінде емес, одан да артық қызмет етуі керек деп мәлімдеді. Заң шығарушы орган зерттеу жұмысының ауқымы мен қарқынына наразы болып, бюджетті біртіндеп қысқартты. Уитни заң шығарушыларға тікелей айтты:

"Біз су тасқыны мен даланың қауіп-қатерінен аман қалдық, боз аюдың достық құшағынан қашқанбыз, енді заң шығарушы органның құшағында отырмыз." 1867 жылы зерттеу бюджеттен алынып тасталды, ал жұмыс 1868 жылы тоқтатылды. Калифорния геологиялық зерттеуі қаржысы тоқтатылғаннан кейін жұмысын тоқтатса да, Уитни 1874 жылға дейін мемлекеттік геолог атағын сақтап қалды.

Кейінгі өмірі

1865 жылы Уитни Гарвард факультетіне тағайындалып, тау-кен мектебін құру үшін жіберілді. Оған Калифорниядағы жұмысын аяқтау үшін белгісіз мерзімге демалыс алуға рұқсат берілді. 1874 жылы зерттеу жұмыстары толығымен аяқталғаннан кейін Уитни Гарвардқа оралып, тау-кен мектебін ашты, ол бір жыл өткен соң Лоуренс ғылыми мектебімен біріктірілді. Ол өмірінің соңына дейін геология профессоры лауазымын атқарды. Уитни 1854 жылдың 5 шілдесінде Луиза Годдардқа (1819 жылдың 17 желтоқсанында Англияның Манчестер қаласында туған; 1882 жылдың 13 мамырында Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болған) үйленді. Ол "Конвенттің өртелуі: Шарльстаундағы Бенедикт тауындағы Урсулин мектебінің қирауы туралы куәлік" (Массачусетс штатының Кембридж қаласы, 1877) және "Пизидің бала кезі: өмірбаян" (1878) кітаптарын жазды. Олардың қызы Элеонора Годдард Уитни 1856 жылдың 29 қарашасында дүниеге келді. Уитни 1882 жылы қайтыс болған қызының құрметіне Йосемити ұлттық паркіндегі көлге Элеонор деп ат қойды. Жосия Уитни 1896 жылдың 18 тамызында Нью-Гэмпшир штатының Сунапи көлінде қайтыс болды.

Қосымша көздер

Бургойн, Сюзанна Мишель ред. (1998) "Джозиа Дуайт Уитни", Әлемдік өмірбаян энциклопедиясы. Фаркуар, Фрэнсис П. (1965) Сьерра-Невада тарихы. Джонсон, Аллен және Дюмас Малоун, ред. (1946) "Уитни, Джозиа Дуайт", Америкалық өмірбаян сөздігі (X том). Меррилл, Джордж П. (1924) Америка геологиясының алғашқы жүз жылы. Тру, Фредерик В. ред. (1913) "Джозиа Дуайт Уитни", Ұлттық ғылым академиясының алғашқы жарты ғасырының тарихы: 1863–1913.