Кіріспе

Каприви жолағы, сонымен қатар Каприви деп те аталады, Намибияның солтүстік-шығыс бұрышынан сұғып шыққан географиялық аймақ. Оңтүстікке қарай Ботсванамен, солтүстікке қарай Анголамен және Замбиямен шектеседі. Намибия, Ботсвана және Замбия белдеудің шығыс ұшында бір нүктеде түйіседі, бұл Зимбабвеге де жақын орналасқандықтан, төрт елдің шекарасының қиылысуына жақын болады. Ботсвана мен Замбия Казунгула маңында шекара бөліседі. Бұл аумақ сол кездегі Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасына Замбези өзеніне және осы арқылы континенттің шығыс жағалауына, сондай-ақ Германияның Шығыс Африкасына қол жеткізу үшін қосылды. Бірақ, Виктория шарлауы – әлемдегі ең үлкен шарлауықтардың бірі, Каприви жолағынан шамамен 64 шақырым (40 миль) шығысқа қарай орналасқандықтан, бұл жол кеме жүруге қолайсыз болып шықты. Аймақта Мбукушу, Гцирику (немесе 'Дцирику'), Фве, Тотела және Субия тайпалары қоныстанған. Силози тілі Каприви жолағының лингва франкасы болып табылады, әсіресе Катима Мулило қаласында, ондағы кейбір тұрғындар Батыс Замбияның лози тілінде сөйлейді. Көптеген адамдар ағылшын тілінде де сөйлейді.

Табиғи ерекшеліктері

Бұл аймақ бай табиғи жануарлар дүниесімен және минералдық ресурстарға ие. Намибия үкіметі үшін ерекше қызығушылық тудыратыны – бұл Замбези өзеніне қол жеткізу мүмкіндігі және осы арқылы Африканың шығыс жағалауына сауда жолы болуы. Дегенмен, өзен деңгейінің болмауы, түрлі шағын сарқырамалар, төменде орналасқан Виктория сарқымасы және аймақтағы саяси жағдайдың тұрақсыздығы Каприви жолағын пайдалануды қиын жағдайға түсірді. Бірақ болашақта оны экологиялық туризм үшін қолдануға болады. Намибия ішінде Каприви жолағы құрып кету қаупі төнген африкалық жабайы иттің (Lycaon pictus) өмір сүруі үшін маңызды ортаны қамтамасыз етеді. Бұл Ботсвана мен Намибиядан Ангола, Замбия және Зимбабвеге Африка пілдерінің қозғалыс жолы болып табылады. Каприви жолағында орналасқан ұлттық парктері: Бвабавата ұлттық паркі, Мудуму ұлттық паркі және Нкаса Рупара ұлттық паркі. Жергілікті қауымдастықтар қоғамдық аумақтық консервациялар мен қоғамдық орманшалар құрып, ұйымдастырылған. Халық Намибия үкіметімен бірлесіп, Намибия үкіметі мен түрлі донорлар арасында құрылған бірнеше бағдарламалар арқылы табиғи ресурстарды бірлесіп басқаруда тығыз жұмыс істеп келеді.

Тарих

Каприви Германия канцлері Лео фон Капривидің (1890–1894 жылдары қызмет еткен) есімімен аталды, ол 1890 жылы Ұлыбританиямен осы жерді сатып алу туралы келіссөздер жүргізді. Каприви Каприви жолағын Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасына қосып, Германияға Замбези өзеніне және Африканың шығыс жағалауына, Германияның Шығыс Африка колониясына (қазіргі Танзанияның бөлігі) қол жеткізуді қамтамасыз етті. Аумақтың берілуі 1890 жылғы Гелиголанд-Занзибар шартының бір бөлігі болды, онда Германия Каприви жолағы мен Солтүстік теңіздегі Гелиголанд аралына алмасу шартымен Занзибардағы мүддесінен бас тартты. Кейіннен өзеннің қалың қабатты сарқырамаларға (Виктория сарқырамасы және басқалары) байланысты Үнді мұхитына қарай жүзбейтін және қол жетімсіз екені анықталды, бұл факті британдық тарапқа келіссөздер кезінде белгілі болған болуы мүмкін. Капривидің өзі де жаңбырлы маусымда шалқары алыс және қол жетімсіз болды, сондықтан немістер оны пайдаланбады. 1909 жылы өткізілген кен іздеу экспедициясы сәтсіз аяқталғаннан кейін Германия жолақты Уолвис-Бей сияқты басқа британдық аумаққа алмастыруды қарастырды. 1910 жылы британдықтар осы аумақты Кейп колониясына бергеннен кейін Германия өзінің отарлық тарихының соңына дейін Капривимен қалып қойды. 1980 жылға дейін ол Преториядағы Оңтүстік Африка үкіметінің де-факто тікелей бақылауында болды, содан кейін басқару құқығы Оңтүстік-Батыс Африканың Виндхуктегі басқармасына берілді. 20 ғасырдың соңында Каприви жолағы Намибия мен Ботсвананың оңтүстік шекарасы бойынша ұзақ жылдардан бері келіспеушілікке байланысты Халықаралық сотқа жүгінуіне байланысты назар аударды. Аумақтық даудың мәні Шобе өзенінің қай арнасының thalweg екендігінде, яғни нағыз халықаралық шекара болып табылатындығында жатты. Бұл маңызды болды, өйткені шешімге байланысты үлкен арал (Намибия мен Ботсвананың сәйкесінше Касикили немесе Седуду деп атаған) біреуінің немесе екіншісінің ұлттық аумағына кіруі мүмкін еді. Ботсвана үкіметі аралды Чобе ұлттық паркінің ажырамас бөлігі деп есептеді, ал Намибия үкіметі және шығыс Капривидің көптеген тұрғындары аралдың бастапқы неміс-британ келісіміне кіргені ғана емес, оны ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан тұрғындар маусымдық жайылым, қамыс жинау және зират ретінде пайдаланғанын айтты. 1999 жылдың желтоқсан айында Халықаралық сот аралдың солтүстігіндегі негізгі арнаның, демек халықаралық шекараның орналасқандығы туралы шешім шығарды, осылайша арал Ботсвананың құрамына кірді.

Саясат

Каприви жолағы саяси-стратегиялық және әскери маңызы бар. Родезия Буш соғысы (1964–1979) кезінде, Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымы мен Каприви Африка Ұлттық Одағының (CANU) Оңтүстік Африка оккупациясына (1965–1994) және Ангола Азамат соғысына (1975–2002) қарсы азаттық күресі барысында, жолақ үздіксіз әскери қимылдар мен түрлі қарулы күштердің көптеген шабуылдарына куә болды, олар жолақты басқа аумақтарға қол жеткізу үшін дәліз ретінде пайдаланды.

Каприви қақтығысы

Каприви қақтығысы – Каприви азат ету армиясы (CLA) және Намибия үкіметі арасындағы, Каприви аймағының бөлінуін мақсат тұтқан көтерілісшіл топтың қарулы қақтығысы. Оның басты шарықталуы 1999 жылғы 2 тамызда болды, сол күні CLA Катима Мулило қаласына шабуыл жасап, мемлекеттік радиостанцияны басып алды, сондай-ақ полиция бөліміне, Венeла шекара бекетіне және әскери базаға шабуылдады. Намибияның қарулы күштері бірнеше күн ішінде бөлінуге жасалған тырыстықтарды тоқтатты.