Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канада мен АҚШ-тағы өзен
River in Canada and the United States
Скагит өзені (айтылуы: /ˈskædʒɪt/) – Канаданың оңтүстік-батысындағы Британ Колумбиясы және АҚШ-тың солтүстік-батысындағы Вашингтон штатында орналасқан, шамамен 240 км ұзындығы бар өзен. Өзен және оның салалары Пьюгет шығанасының солтүстік жағындағы Каскад тауларының 1,7 миллион акр (690 000 гектар) аумағын сумен жабады және шығанаға құяды. Скагит бассейні орташа ендіктегі, теңіздік климатпен сипатталады. Бассейн бойында температура кең ауқымда өзгереді. Ньюхалемде тіркелген температура -6 °F (-21 °C) ең төмен температурадан 109 °F (43 °C) ең жоғары температураға дейін, ал тауларда одан да экстремалды температуралар болуы мүмкін. Ең жоғары температуралар көбінесе шілде айында, ең төмен температуралар қаңтар айында тіркеледі.
The Skagit River ('/s//k//æ//dʒ//ᵻ//t/ SKAJit) is a river in southwestern British Columbia in Canada and northwestern Washington in the United States, approximately 150 mi (240 km) long. The river and its tributaries drain an area of 1.7 million acres (690,000 hectares) of the Cascade Range along the northern end of Puget Sound and flows into the sound. The Skagit watershed is characterized by a temperate, mid latitude, maritime climate. Temperatures range widely throughout the watershed. Recorded temperatures at Newhalem range from a low of −6 °F (−21 °C) to a high of 109 °F (43 °C), with greater extremes likely in the mountains. The highest temperatures are commonly recorded in July; the lowest are in January.
Курс
Скагит өзені Канада Каскадтарындағы Британдық Колумбияда орналасқан Эллисон өткелінен басталады. Одан ол солтүстік-батысқа қарай Кроуснест тас жолымен ағып, өзенді Манинг провинциялық паркіне дейін жалғастырады. Оң жақтан Снасс Крик суы қосылғанда ол кенеттен оңтүстікке бұрылады, содан кейін Скагит аңғары провинциялық паркіне кіреді. Ол оң жақтан Клесилква өзенін қабылдайды және оңтүстік-шығысқа бұрылып, Росс көліне құяды, онда Канада-АҚШ шекарасын өтіп, Вашингтон штатына ағып кіреді. Росс көлі Росс бөгетінің арқасында пайда болған және шамамен 24 миль (39 км) ұзындықты құрайды, Росс көлі ұлттық демалыс аймағы арқылы оңтүстікке қарай иіліп жатыр. Бұл жерде өзен оң жақтан Бивер және сол жақтан Руби өзендерін қабылдайды. Бөгеттен ағып шыққан су Диабло бөгеті құрған Диабло көліне құяды және сол жақтан Сандер және Колониалдық арналарын қабылдап, үшінші және соңғы су қоймасы – Горж бөгеті құрған Горж көліне кіреді. Бұл үш бөгет те Скагит өзенінің гидроэлектрлік жобасының бөлігі болып табылады. Горж бөгетінен кейін өзен көбінесе құрғап қалады, себебі оның суы гидроэлектр энергиясын өндіру үшін басқа бағытқа бұрылады. Су Сиэтл қалалық жарық компаниясының Ньюхалем қаласынан өтетін кезде өзенге қайтарылады. Солтүстік Каскадтар ұлттық паркінен ағып жатқан Мыс және Бейкон арналары Скагитке оң жақтан қосылады, ол ауыл шаруашылығы аңғары арқылы баяу ағып, Марблмонттан өтеді, онда Каскад өзені сол жақтан қосылады, ал Рокпортта оның ірі саласы – Саук өзені сол жақтан құяды. Саук өзенін қабылдағаннан кейін Скагит батысқа бұрылып, Бетон қаласынан өтеді және оң жақтан екінші ірі саласы Бейкер өзенін қабылдайды. Өзен батысқа қарай Седро-Вулли, Берлингтон және содан кейін Маунт-Вернон қалаларынан ағып өтеді. Оның үстінен Бурлингтон мен Маунт-Вернон арасындағы маңызды ұлттық тас жол – 5-ші мемлекетаралық тас жолы өтеді; 2013 жылдың мамыр айында Скагит өзенінің үстіндегі төрт жолақты көпір құлап, бір айдан кейін қайта ашылды. Скагит қаласының бұрынғы орнында Скагит өзені екі салаға – солтүстік және оңтүстік салаға бөлінеді. Фир аралы су тасқыны жағдайында екі саланың арасындағы жазықта орналасқан. Бұл екі сала да Пьюджет Саундтың бір тармағы – Скагит шығанағына құяды.
The Skagit River rises at Allison Pass in the Canadian Cascades of British Columbia. From there it flows northwest along the Crowsnest Highway, which follows the river into Manning Provincial Park. It turns abruptly south where it receives Snass Creek from the right, then enters Skagit Valley Provincial Park at the point where it receives the Sumallo River from the right. It receives the Klesilkwa River from the right, and turns southeast to flow into Ross Lake, where it crosses the Canada–United States border and into Washington state. Ross Lake is formed by Ross Dam and is approximately 24 mile (39 km) long, winding south through Ross Lake National Recreation Area. Here the river receives Beaver Creek from the right and Ruby Creek from the left. Spilling out of the dam the river enters Diablo Lake, formed by Diablo Dam, and receives Thunder and Colonial creeks from the left, before it enters the third and final reservoir, Gorge Lake, formed by Gorge Dam. All three dams are part of the Skagit River Hydroelectric Project. Past Gorge Dam, the river is often dry, as its waters have been diverted to generate hydroelectricity. Water is returned to the river as it passes Newhalem, a company town for Seattle City Light. Copper and Bacon creeks, both flowing from North Cascades National Park, merge into the Skagit from the right as it meanders slowly through an agricultural valley, past Marblemount, where the Cascade River joins from the left, and Rockport, where it receives its major tributary, the Sauk River, from the left. After receiving the Sauk River, the Skagit turns west, flowing past Concrete and receiving the Baker River, its second largest tributary, from the right. The river continues to flow west, past Sedro Woolley, Burlington and then Mount Vernon. It is crossed by Interstate 5, a major national highway, between Burlington and Mount Vernon; the four lane bridge over the Skagit River collapsed in May 2013 and was reopened a month later. At the former site of Skagit City, the Skagit River diverges into two forks, a north and south fork. Fir Island lies between the forks in the floodplain. These two forks both empty into Skagit Bay, a branch of Puget Sound.
Табиғат тарихы
Скагит ласось шағыласы үшін мекенжай қамтамасыз етеді. Бұл Вашингтон штатындағы бес туаған ласось түрі – чинук, кохо, чум, розовый және соки – және форельдің екі түрі: стальной балық және жағалау кесігі бар жалғыз ірі өзен жүйесі. Өзенде континенттік АҚШ-тағы ең ірі қысқы ақбас бүркіт популяциясы қоныстанған. Бүркіттер Скагит және оның салаларында шағыласуға оралған чум және кохо ласосімен қоректенеді. Бүркіттер қазан айының соңында немесе қараша айының басында келіп, ақпан айына дейін қалады. Бүркіттердің ең көп саны әдетте қаңтар айында байқалады. Бұл бүркіттер Канаданың ішкі аймақтарынан, сондай-ақ Аляска мен Монтанадан келеді. Ласось көп болған кезде, өзенге 600-800 бүркітке дейін тартылады. Мыңдаған қар қаздары Скагит өзенінің сағасында қыстайды. Бұл қаздар қамыс сияқты сулы-батпақты өсімдіктермен қоректенеді және олар жақын жердегі егістіктерге тартылады, онда далада қалған картопты табады. Тромпеттер аққуы да сағалық жерге тартылады. Қазаннан ақпанға дейін Скагит аңғарында жүзден астам аққу болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, Скагит сағасында мирт аймағында бобёр бөгеттері болған. Бұл бөгеттер тасқын кезінде асып, бірақ су деңгейі төмендегенде олардың тоғандарында жас лосось өсіп-өнімді болған. Скагит өзенінің бассейні әртүрлі жануарларға мекенжай қамтамасыз етеді. Бұл жануарлар туралы толық ақпаратты Скагит өзені бассейніндегі жабайы жануарлар тізімінен қараңыз.
The Skagit provides spawning habitat for salmon. It is the only large river system in Washington that contains healthy populations of all five native salmon species – chinook, coho, chum, pink, and sockeye – and two species of trout: steelhead and coastal cutthroat. The river supports one of the largest wintering bald eagle populations in the contiguous United States. The eagles feed on Chum and Coho salmon that have returned to spawn in the Skagit and its tributaries. The eagles arrive in late October or early November and stay into February. The highest number of eagles is usually seen in January. These eagles come from inland Canada and as far away as Alaska and Montana. When the salmon run is plentiful, as many as 600 to 800 eagles are attracted to the river. Thousands of snow geese winter in the Skagit River estuary. These geese feed on intertidal marsh plants such as bulrush and they are drawn to nearby farmlands where they find leftover potatoes in the fields. Trumpeter swans are drawn to the estuary habitat as well. There can be several hundred swans in the Skagit valley from October to February. Historically, the Skagit tidal estuary had beaver dams in the myrtle zone. These were overtopped at high tide, but at low tide their ponds nurtured juvenile salmon. The Skagit River basin provides habitat for a diverse set of animals. For more information about these animals, see List of Wildlife of the Skagit River Basin.
Геология
Скагит өзеніне Кордилер мұздықтарының Пуджет-Лобісінің қайта-қайта жылжуы және шегінуі зор әсер етті. Мұз бен құм-қиыршық тас мореналары Скагит өзенін бірнеше рет бөгеп, көлдердің пайда болуына себеп болды және оны болашақтағы Солтүстік Стиллагамиш өзеніне оңтүстікке қарай ағызуға мәжбүр етті. Мұз шегінгеннен кейін Скагит Вашингтон штатының Конкрет қаласы маңындағы мореналық бөгетті бұзып, қазіргі арнасын тапты. Саук және Суиатл өзендері болашақтағы Солтүстік Стиллагамиш өзеніне құйып келді, бірақ Глейшер Пик жанартауының атқылаулары өзендерді құм-қиыршық таспен толтырып, қазіргі Даррингтон қаласының жанында аллювиалды жайылманың пайда болуына әкелді. Бұл құм-қиыршық тас екі өзенді солтүстікке қарай Скагит өзенімен қосылуға мәжбүр етті. Ньюхалем қаласынан жоғары Скагит өзені терең шатқал арқылы ағып өтеді, бұл Ньюхалемнің төменгі ағысындағы мұздық аңғарынан күрт өзгеше. Бұл ерекшелікке қатысты бірнеше теориялардың бірі – жоғарғы Скагит өзені бұрын Канадаға қарай солтүстікке ағып, Кордилер мұздықтарының кезекті жылжулары мен шегінуі арнаның өзгеруіне себеп болды. Әрбір жылжу өзенді бөгеп, оңтүстікке қарай жаңа арна іздеуге мәжбүр етті, нәтижесінде терең шатқалдар қазылды. Соңында Скагит шатқалы соншалықты терең болды, тіпті Кордилер мұздықтары толығымен шегінгеннен кейін де өзен солтүстікке емес, оңтүстікке қарай ағып өте берді. Екі тайпа да дәстүрлі түрде салишандық тілдер отбасының бір тармағы – лушутсид тілінің диалектілерін қолданды. Жоғарғы Скагит тайпасы Скагит өзені бойындағы жерді, қазіргі Ньюхалемнен бастап Пьюджет саундтағы өзен сағасына дейін мекендеген. Төменгі Скагит тайпасы Уидби аралының солтүстігінде тұрды және Уидби аралының Скагит тайпасы деп те белгілі. Археологиялық дәлелдер осы халықтардың балық аулау, аң аулау және жинау арқылы табиғи ресурстардан азық-түлік алғанын көрсетеді. Жоғарғы Скагит аймағын алғаш рет 1859 жылы АҚШ Шекара комиссиясының американдық топографы Генри Кастер жазбаша түрде сипаттады. Ол екі американдық үкімет өкілімен және Ноуксак және Чиливак тайпаларынан он шақты адаммен бірге Канада-АҚШ шекарасынан Скагит өзенінің жоғарғы ағысы Руби өзеніне дейін каноэмен және жүк көлікпен саяхаттады. Бұл топ сол кезде жоғарғы Скагит аймағында тұратын жергілікті халықты таппады. 1800-жылдардың соңында еуропалық американдықтардың өзен бойында қоныстануына екі ежелгі тосқауыл кедерілді, олар өзеннің жоғары ағысына кеме жүргізуге мүмкіндік бермеді. Қоныс аударушылар алғаш рет дельтаның ұшында Скагит қаласы деп аталатын ауылды құрды. Үлкен тосқауыл өзен сағасынан 16 шақырым жоғарыда табылды. Оны 1874 жылы ағаш кесушілер тобы алып тастауға тырысты. Үш жылдық жұмыстан кейін тосқауылдың бір бөлігі жарылып, өзеннің төменгі ағысына тарады. Осыдан кейін өзен кеме жүруге қолайлы болды. Маунт-Вернон осы тосқауылдың орнында салынды. 1897 жылдың қараша айында Скагит өзенінің суы күрт көтеріліп, су тасқыны болды. Су шегінгеннен кейін екі жаңа тосқауыл пайда болып, кеме қатынасын бұғаттады. Ең үлкені сағаға жақын орналасқан, өзеннің жағалауын толығымен жабады. Жылдам құрылған тосқауылды алып тастауға арналған "Скагит" атты кеме көмегімен жұмысшылар бұл тосқауылды шамамен бір айда тазартты. 2017 жылдың қараша айында Маунт-Вернон және Лайман қалаларында өзеннің төменгі ағысында су тасқыны болды.
The Skagit River was highly influenced by the repeated advance and retreat of the Puget Lobe of the Cordilleran Ice Sheet. Ice and gravel moraines repeatedly blocked the Skagit, causing it to pool into lakes and forcing it to drain south into the future North Fork Stillaguamish River. After the ice retreated the Skagit breached the moraine dam near Concrete, Washington, finding its present course. The Sauk River and Suiattle River continued to drain into the future North Fork Stillaguamish River until eruptions of Glacier Peak choked the rivers with debris, causing the formation of an alluvial fan near present day Darrington, Washington. The debris forced the two rivers north to join the Skagit. Above Newhalem, Washington, the Skagit flows through a deep gorge, contrasting strongly with the glacial valley below Newhalem. One of the several theories about this anomaly is that the upper Skagit once drained northward into Canada and the growth and retreat of successive Cordilleran ice flows brought about the reversal. Each advance blocked the river, forcing it to find new routes to the south, in the process carving deep gorges. Eventually, the Skagit gorge was so deep that even after the Cordilleran ice retreated for good, the river continued flowing south instead of north into Canada. Both tribes traditionally spoke dialects of the Lushootseed language, a branch of the Salishan family. The Upper Skagit tribe occupied the land along the Skagit from what is now Newhalem to the mouth of the river at Puget Sound. The Lower Skagit tribe lived on northern Whidbey Island and have come to be known also as the Whidbey Island Skagit. Archaeological evidence reveals that these peoples collected their food from the natural resources, through fishing, hunting, and gathering. The upper Skagit area was first described in writing in 1859 by Henry Custer, the American topographer for the US Boundary Commission. With two other American government men and ten locals from the Nooksack and Chilliwack bands, he canoed and portaged from the Canada–United States border down to Ruby Creek, a tributary of the upper Skagit River. The party found no native people inhabiting the Upper Skagit area at the time. Settlement along the river by European Americans in the late 1800s was inhibited by two ancient logjams that blocked navigation upriver. The settlers first established a village at the tip of the delta which they called Skagit City. The massive logjam was found about 10 mile (16 km) upstream from the mouth of the river. Attempts to remove it began in 1874 by a team of loggers, who salvaged the logs. After three years of work, a section of the jam broke free and scattered downriver. Soon thereafter the river became navigable. Mount Vernon was founded at the approximate site of this logjam. In November 1897, the Skagit River flooded severely; in the aftermath as the floodwaters receded, two new logjams formed and blocked navigation. The largest was near the mouth, and filled the river from bank to bank for about Using a recently built logjam removal boat named Skagit, teams finally cleared this jam in about a month. November 2017 brought significant flooding to the lower river at Mt. Vernon and Lyman.
Экономика
Скагит өзенінің су электр станциясы жобасы – 1920-1930 жылдары салынған үш ірі бөгеттер тобы. Олар Сиэтл және аймақтың басқа да қалалары үшін су электр энергиясының басты көзі болып табылады. Бөгеттерді салу үшін жұмысшылар мен құрылыс материалдарын тасымалдау мақсатында Сиэтл қаласы Скагит өзенінің теміржолын салды. Бүгінде бұл өзен тау шаңғысымен сырғанау және жеңіл балық аулауға танымал орын.
The Skagit River Hydroelectric Project is a group of three major dams, constructed in the 1920s and 1930s, which are a primary source of hydroelectric power for Seattle and other area communities. The Skagit River Railway was constructed by the city of Seattle to transport workers and construction materials for the dams. The river today is a popular destination for whitewater rafting and fly fishing.