Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швециядағы футбол турнирі
Association football tournament in Sweden
1958 жылғы ФИФА әлем чемпионаты – алтыншы ФИФА әлем чемпионаты, төрт жылда бір рет өткізілетін ерлердің ұлттық құрама командалары арасындағы футбол турнирі. Ол Швецияда 1958 жылдың 8 маусымынан 29 маусымына дейін өтті. Бұл турнир ФИФА әлем чемпионаттарының скандинавиялық елде алғаш рет өткізілуі болды. Бразилия финалда Швецияны 5:2 есебімен жеңіп, тұңғыш рет чемпион атанды, жартылай финалда Францияны, ал ширек финалда Уэльсті жеңген болатын. Бұл турнир сонымен қатар 17 жастағы Пеленің әлемдік аренаға енуімен де есте қалды, ол Бразилияның плей-офф кезеңіндегі үш ойынында да гол соқты. Уэльс ФИФА әлем чемпионатына алғаш рет қатысты. Олар 64 жыл өткен соң ғана келесі турнирге ілікпеді. Бұл турнирде Солтүстік Ирландия және КСРО да дебют жасады. Алдыңғы чемпион, Батыс Германия, күміс жүлдегер Швециядан жеңіліп, үшінші орын үшін өткен матчта Францияға ұтылды.
The 1958 FIFA World Cup was the sixth FIFA World Cup, a quadrennial football tournament for men's senior national teams. It was played in Sweden from 8 to 29 June 1958. It was the first FIFA World Cup to be played in a Nordic country. Brazil beat Sweden 5–2 in the final in Solna, Stockholm, to claim their first title, having beaten France in the semi final and Wales in the quarter final. The tournament also marked the arrival of a then 17 year old Pelé on the world stage, who scored in all three of Brazil's knockout games. This was the first appearance of Wales at the FIFA World Cup. They would not qualify for another until 64 years later. This tournament also marked the debuts of fellow British side Northern Ireland, as well as the Soviet Union. Defending champions West Germany were eliminated by runners up Sweden and would lose to France in a third place match.
Қонақжай таңдау
Аргентина, Чили, Мексика және Швеция турнирді қабылдауға ниет білдірді. Швеция 1950 жылғы 23 маусымда қарсылығыз болмаған жағдайда 1958 жылғы турнирді өткізу құқығын алды.
Argentina, Chile, Mexico, and Sweden expressed interest in hosting the tournament. Sweden was awarded the 1958 tournament unopposed on 23 June 1950.
Біліктілік
Үй иелері (Швеция) және чемпиондықты қорғап тұрған (Батыс Германия) автоматты түрде іріктеледі. Қалған 14 орынның тоғызы Еуропаға, үші Оңтүстік Америкаға, бірі Солтүстік/Орталық Америкаға, ал бірі Азия/Африкаға бөлінді. Еуропалық аймақтардың негізгі матчтарынан бөлек, Чехословакиядан кейін тобында екінші орын алған Уэльс, Израильдің үш қарсыласы – Түркия, Индонезия және Судан ойнаудан бас тартқандықтан Израиль тобын автоматты түрде жеңіп алғаннан кейін, Израильмен плей-оффқа түсті. ФИФА командалардың кем дегенде бір матч ойнамай іріктеуге қатыса алмайтыны туралы ереже енгізді, бұл бірнеше алдыңғы әлем чемпионаттарында болған жағдайды болдырмау үшін жасалды. Уэльс плей-оффты жеңіп, тұңғыш рет іріктеуге қол жеткізді. Солтүстік Ирландияның дебюті, сондай-ақ Англия мен Шотландияның да іріктелуімен, бұл әлем чемпионаты Ұлыбританияның төрт елінің барлығы қатысқан жалғыз турнир болды. Бұл әлем чемпионатына Кеңес Одағы алғаш рет қатысып, іріктеуден өтті, ал Аргентина 1934 жылдан бері алғаш рет өнер көрсетті. Италия бұл жолы алғаш рет іріктеуден өтпеді (Италия 1930 жылғы турнирге қатыспады, бірақ онда іріктеу кезеңі болған жоқ). Сондай-ақ, екі мәрте чемпион атанған және 1954 жылғы жартылай финалға шыққан Уругвай, Испания және Бельгия да іріктеуге құрмет көрсете алмады. 1958 жылдың 8 ақпанында Солнада Леннарт Хайланд пен Свен Джерринг жеребе тартудың нәтижелерін жариялады, оған сәйкес іріктелген командалар төрт топқа бөлінді. Топтарды құруда командалардың күші емес, географиялық орналасуы ескерілді. Әр топта бір батыс еуропалық, бір шығыс еуропалық команда, іріктеуден өткен төрт британдық команданың бірі және Америка құрлығынан бір команда болды.
The hosts (Sweden) and the defending champions (West Germany) qualified automatically. Of the remaining 14 places, nine were allocated to Europe, three to South America, one to North/Central America, and one to Asia/Africa. Aside from the main European zone matches, Wales, which finished second in its group behind Czechoslovakia, was drawn into a play off with Israel after Israel won its group by default because its three opponents, Turkey, Indonesia and Sudan, refused to play. FIFA had imposed a rule that no team would qualify without playing at least one match, something that had happened in several previous World Cups. Wales won the play off and qualified for the first time. With Northern Ireland making its debut, and England and Scotland also qualifying, this World Cup was the only one to date to feature all four of the United Kingdom's Home Nations. This World Cup also saw the entry and qualification of the Soviet Union for the first time, while Argentina appeared for the first time since 1934. It was also the first one for which Italy failed to qualify (Italy did not take part in the 1930 tournament but there was no qualification for that competition). Other teams that failed to qualify included two time champions and 1954 semifinalists Uruguay, as well as Spain and Belgium. On 8 February 1958, in Solna, Lennart Hyland and Sven Jerring presented the results of the draw where the qualified teams were divided into four groups. Seeding was geographical rather than by team strength, with each group containing one western European team, one eastern European team, one of the four British teams that had qualified, and one from the Americas.
Формат
Жарыстың форматы 1954 жылдан бастап өзгерді: 16 команда әлі де төрт топқа бөлінді, бірақ бұл жолы әр команда өз тобындағы басқа командалардың әрқайсысымен кем дегенде бір рет ойнады, тең нәтиже болған жағдайда қосымша уақытсыз. Жеңіс үшін екі ұпай, тең нәтиже үшін бір ұпай беріледі. Егер бірінші екі команда тең ұпайға ие болса, голдың орташа көрсеткіші бірінші және екінші орынды анықтады. 1954 жылы болғандай, егер екінші және үшінші орын алған командалар бірдей ұпайға ие болса, жеңімпазды анықтау үшін плей-офф өткізілетін еді. Плей-офф тең нәтижемен аяқталса, келесі кезеңге өту үшін топтық ойындардағы голдың орташа көрсеткіші пайдаланылатын. Голдың орташа көрсеткіштері тең болған жағдайда, жеребе тартылатын еді. Бұл ережелер турнир басталған кезде толық бекітілмеген және оның барысында талқыланып жатты. Кейбір командалар плей-офф матчының, яғни бес күн ішінде үш ойынның өткізілуі тым қиын екенін айтып шағымданды, ал топтық кезеңнің екінші турында ФИФА командаларға плей-оффқа дейін голдың орташа көрсеткіші қолданылатынын хабарлады. Бұл әлем чемпионаттарында голдың орташа көрсеткіші алғаш рет командаларды бөлу үшін пайдаланылды. Ол бір топта бірінші және екінші орынды анықтау үшін қолданылды. Дегенмен, барлық үш плей-офф шешуші нәтижелермен аяқталды, сондықтан тең нәтижемен аяқталған плей-оффқа қатысқан командаларды бөлуге қажеттілік тумады. Топтық кезеңнің үш турында, сондай-ақ ширек финал және жартылай финал матчтарының көпшілігі бір уақытта басталды. Бірақ Швеция құрамасының үш топтық матчы ерекшелік құрады, олардың барлығын Sveriges Radio телеарнасы көрсетті; олар басқа уақытта басталды, сондықтан швед жанкүйерлері өз командасының ойындарын жіберіп алмастан басқа матчтарды да көре алды. Бұдан басқа, әр турдың бір матчы теледидардан көрсетіліп, Еуропалық телерадиоберу одағы (EBU) арқылы Еуропаға таратылды. Көптеген шведтер әлем чемпионатына қатысу үшін алғашқы теледидарларын сатып алды. Ресми доп – "Top Star VMbollen 1958" моделі, оны Ängelholm қаласындағы Sydsvenska Läder & Remfabriks AB (немесе "Remmen" немесе "Sydläder") компаниясы жасаған. Ол ФИФА өкілдерінің төрттен тұратын комиссиясы жүргізген соқыр сынақтан 102 үміткердің арасынан таңдалып алынды.
The format of the competition changed from 1954: 16 teams still competed in four groups of four, but this time each team played each of the other teams in its group at least once, without extra time in the event of a draw. Two points were awarded for a win and one point for a draw. If the first two teams finished on equal points then goal average would decide who was placed first and second. As in 1954, if the second and third placed teams finished on the same points, then there would be a play off with the winner going through. If a play off resulted in a draw, goal average from the group games would be used to determine who went through to the next round. If the goal averages were equal then lots would have been drawn. These arrangements had not been finalised by the time the tournament started and were still being debated as it progressed. Some teams complained that a play off match, meaning three games in five days, was too much, and before the second round of group matches FIFA informed the teams that goal average would be used before resorting to a play off. This was the first time that goal average was available to separate teams in a World Cup. It was used to separate the teams finishing first and second in one of the groups. However, all three playoffs finished with decisive results and so it was not needed to separate the teams involved in a tied playoff. Almost all the matches kicked off simultaneously in each of the three rounds of the group phase, as did the quarter finals and semi finals. The exceptions were Sweden's three group matches, all of which were televised by Sveriges Radio; these started at other times so Swedes could attend other matches without missing their own team's. Apart from these, one match per round was televised, and relayed across Europe by the European Broadcasting Union (EBU). Many Swedes bought their first television for the World Cup. The official ball was the "Top Star VMbollen 1958" model made by Sydsvenska Läder & Remfabriks AB (aka "Remmen" or "Sydläder") in Ängelholm. It was chosen from 102 candidates in a blind test by four FIFA officials.
Қорытынды
4-топта Пеле мен Гарринча Бразилияның соңғы топтық ойынына дейін ойнаған жоқ, ол КСРО-ға қарсы. Пеле гол соқпады, бірақ Ваваның екінші голына нәтижелі пас берді. Бразилия ойынды 2:0 есебімен жеңіп алды (Гарринчаның дриблинг шеберлігі де әсерлі болды) және топты екі ұпаймен жеңіске жеткізді. Бұрын олар Англиямен 0:0 есебімен тең ойнаған, бұл Әлем чемпионаттары тарихындағы алғашқы голсыз ойын болды. Соңында КСРО мен Англия плей-офф ойынына шықты, онда Анатолий Ильин 67-ші минутта гол соғып, Англияны турнирден шығарды, ал Австрия бұрын-ақ іріктелген жоқ. Англия құрамасы осы жылдың басында Мюнхендегі әуе апатынан әлсіреген, онда «Манчестер Юнайтедтің» үш халықаралық ойыншысы, соның ішінде Англияның жас жұлдызы Дункан Эдвардс қаза тапқан. Плей-офф 1-топта (Солтүстік Ирландия Чехословакияны жеңіп, ширек финалға өтіп, қорғаушы чемпион Батыс Германияға қосылды) және 3-топта (Уэльс Венгрияны жеңіп, үй иесі Швециямен бірге алға өтті) қажет болды. Венгрия өткен турнирдің финалында ойнағаннан кейін күшін жоғалтты. Олар екі жыл бұрын коммунистік режимге қарсы көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін ең жақсы ойыншыларынан айырылды. 1954 жылғы құрамнан қақпашы Гюла Грошич, қорғаушы Жозеф Бозсик және шабуылшы Нандор Хидегкути ғана қалды. 2-топта Шотландия Югославия, Парагвай және Франциямен кездесті. Франция топты жеңіп алды, ал Жаст Фонтейн алты гол соқты. Югославия екінші орынды алды, ал Шотландия соңғы орында қалды. Ширек финалда Францияның Жаст Фонтейн топтық кезеңдегідей өнер көрсетіп, Франция Солтүстік Ирландияны жеңгенде тағы екі гол соқты. Батыс Германияның Хельмут Рахн Югославияға қарсы бір гол соғып, жартылай финалға өтті, ал Швеция КСРО есебінен жол ашты. Ширек финалдағы екінші ойында Пеле Бразилияның Уэльске қарсы жалғыз голын соқты. Жартылай финалда Швеция күшті өнер көрсетіп, Батыс Германияны 3:1 есебімен жеңді. Ойын барысында неміс ойыншысы Эрих Юсковяк (халықаралық ойындарда дисквалификация алған алғашқы неміс ойыншысы) және неміс ветераны Фриц Вальтер жарақат алды, бұл неміс құрамасын одан әрі әлсіретті (алмастыруларға алғаш рет 1970 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында рұқсат берілді). Екінші жартылай финалда Бразилия мен Франция бірінші жартысының көп бөлігінде 1:1 есебімен тең ойнады. Алайда, ойынның 36-шы минутында француз капитаны және ең тәжірибелі қорғаушы Роберт Жонке Вавамен соқтығысып, аяғы сынды, нәтижесінде Франция ойынның қалған бөлігінде он адаммен ойнады (сол кезде алмастыруға рұқсат болмады). Бразилия ойынның қалған бөлігінде басымдық танытты, Пеле хет-трик жасап, 5:2 есебімен жеңіске жетті. Франциялық Фонтейн өзінің таңсық көрсеткішіне тағы бір гол қосты. Үшінші орын үшін матчта Фонтейн тағы төрт гол соқты, Франция Батыс Германияны 6:3 есебімен жеңді. Бұл оның бір турнирде 13 гол соғып, рекордтық көрсеткішін жеткізді.
In Group 4, Pelé and Garrincha did not play until the last of Brazil's group games, against the Soviet Union. Pelé failed to score, but provided the assist to Vavá's second goal. Brazil won the game 2–0 (also thanks to an impressive exhibition of dribbling prowess by Garrincha) and the group by two points. Previously, they had drawn 0–0 with England in what was the first ever goalless game in World Cup history. Eventually, the Soviet Union and England went to a playoff game, in which Anatoli Ilyin scored in the 67th minute to knock England out, while Austria had already been eliminated. The English side had been weakened by the Munich air disaster earlier in the year, which killed three internationals on the books of Manchester United, including England's young star Duncan Edwards. Playoffs were also needed in Group 1 (Northern Ireland beat Czechoslovakia to join the defending champions West Germany in the quarter finals) and Group 3 (Wales topped Hungary to advance with hosts Sweden). Hungary had become a spent force after their appearance in the final of the previous tournament. They had lost their best players two years before, when they fled in the wake of the failed uprising against the communist regime. In a rather restrictive sense, from the 1954 team, only goalkeeper Gyula Grosics, defender Jozsef Bozsik and forward Nándor Hidegkuti remained. In Group 2, Scotland faced Yugoslavia, Paraguay, and France. France topped the group, with Just Fontaine netting six goals. Yugoslavia finished second, while Scotland came in last. The quarter finals saw France's Just Fontaine continue in similar form as in the group stage, managing another two goals as France triumphed over Northern Ireland. West Germany's Helmut Rahn put them into the semi finals with a single goal against Yugoslavia, while Sweden went through at the expense of USSR. The other game in the quarter finals saw Pelé score the only goal for Brazil against Wales. In the semi finals, Sweden continued their strong run as they defeated West Germany 3–1 in a vicious game that saw the German player Erich Juskowiak sent off (the first ever German player to be sent off in an international game) and German veteran forward Fritz Walter injured, which further weakened the German team (substitutes were first allowed in the 1970 FIFA World Cup). In the other semi final, Brazil and France were tied 1–1 for much of the first half. However, 36 minutes into the game French captain and most experienced defender Robert Jonquet suffered a broken leg in a clash with Vavá, and France was down to ten men for the rest of the game (substitutions were not allowed back then). Brazil dominated the rest of the match, as a Pelé hat trick gave them a 5–2 victory. Fontaine of France added one goal to his impressive tally. The third place match saw Fontaine score four more goals as France defeated West Germany 6–3. This brought his total to 13 goals in one competition, a record that still stands.
Финал
Финал Сольна қаласында, Расунда стадионында өтті; 50 000 адам бразилиялықтардың төрт минуттан кейін бір голмен қалып қойғанын көрді. Алайда Вава көп ұзамай есепті теңестірді, ал бірінші таймның соңына дейін оларды бір голмен алға шығарды. Екінші таймда Пеле барлығынан өзгеше көзге түсті, екі гол соқты, оның біріншісінде Бенгт Густавссонға жоғарыдан соққы беріп, содан кейін нақты волейболдық соққы жасады. Загало арасында бір гол қосты, ал Швеция көзге шағылысқан гол соқты. Бұл финалда әлем чемпионаттары тарихында көптеген рекордтар жасалды, олар 2018 жылға дейін сақталып келеді. 17 жасында Пеле бірден әлем чемпионатының финалына қатысқан, гол соққан және жеңген ең жас ойыншы атанды. Керісінше, Нильс Лидхольм 35 жас 263 күндік шақта әлем чемпионатының финалында гол соққан ең ескі ойыншы болды. Бұл финалда жеңіс тұтқан команданың соққан ең көп голы (5), соққан жалпы голдың ең көп саны (7) және 1970 және 1998 жылдарғы финалдармен бірге ең үлкен гол айырмашылығы (3) тіркелді; Бразилия осы үш финалдың барлығында ойнады. Бұл ойын ФИФА әлем чемпионатында көптеген алғашқы оқиғалармен де есте қалды. 1950 жылғы ФИФА әлем чемпионатының топтық кезеңінен кейін, бұл әлем чемпионатының тұңғыш рет финалға жеткен, бірақ жеңіске ие болмаған ойыншысы болды. Сонымен қатар, бұл матч әлем чемпионатының финалында екі континенттен (Еуропа және Оңтүстік Америка) келген екі ұлттың алғаш рет кездескенін көрсетеді. Бұл Еуропада өткен және еуропалық команда жеңбеген бірінші және жалғыз әлем чемпионаты; осыған ұқсас жағдай 2014 жылы Америкада өткен әлем чемпионатында болды, онда Америка құрамасы алғаш рет жеңіске ие болмады, Германия финалда Аргентинаны 1:0 есебімен жеңді.
The final was played in Solna, in the Råsunda Stadium; 50,000 people watched as the Brazilians went a goal down after four minutes. However Vavá equalised shortly afterwards and then put them a goal ahead before half time. In the second half, Pelé outshone everyone, notching two goals, including the first one where he lobbed the ball over Bengt Gustavsson then followed it with a precise volley shot. Zagallo added a goal in between, and Sweden managed a consolation goal. The Final saw many records made in World Cup history that still stand as of 2018. At age 17, Pelé simultaneously became the youngest player to participate in, score, and win a World Cup final. Conversely, Nils Liedholm became the oldest player to score in a World Cup Final at 35 years 263 days. This final had the highest number of goals scored by a winning team (5), the highest number of total goals scored (7), and together with the 1970 and 1998 finals shares the highest goal margin of difference (3); Brazil played in all those three finals. The game is also notable for many firsts in FIFA World Cup. With the exception of the 1950 FIFA World Cup final group stage, this marked the first time that a World Cup host reached the final without winning it. Additionally, the match marked the first time two nations from different continents (Europe and South America) met in a World Cup final. It also marks the first and only World Cup hosted in Europe not won by a European team; a feat mirrored in 2014 where a World Cup hosted in the Americas was not won by a team from the Americas for the first time, with Germany beating Argentina 1–0 at the final.
Орындар
Швецияның орталық және оңтүстік бөлігіндегі он екі қалада турнир өтті. ФИФА ережелері кем дегенде 20 000 адам сыйымдылығы бар кем дегенде алты стадион болуын талап етті. Идретспаркен 1956 жылы осы талапты ескере отырып қайта жаңартылды, бірақ Дания іріктеу кезеңінде Англияға есе жіберді. Расунда стадионы әлем чемпионатына дайындық барысында соңғы трибуналарды салу арқылы 38 000-нан кеңейтілді. Ұйымдастыру комитетінің төрағасы Холгер Бергерус осы мақсатқа үйін ипотекаға берді. Idrottsparken әлем чемпионатына 4 709 орындық қосылды. Әлеуметтік-демократиялық қалалық әкімдігі ұйымдастырушылар Линчепингтегі Фолкунгаваленді таңдаумен қорқытқанға дейін осы шығындарды төлеуден бас тартты. Римнерсвалленде кіші Оддеваллен стадионынан трибуна әлем чемпионатына қарай Римнерсвалленге көшірілді. Бразилия – Австрия матчына шамамен 21 000 адам келді, ал қалғаны көрші төбеден тамашалады. Командалар әрбір топтан 1-ден 4-ке дейінгі топтарға сандық ретпен бөлінді. ФИФА әлем чемпионаты тарихында қорғаушы чемпиондардың топтық кезеңде үй иелерімен кездеспеуіне жол бермеу дәстүрі қалыптасқан, бұл мақсатта командалар тізімдемесіне немесе топтардың алдын ала белгіленген орналасуына сүйенді. 1934 және 1954 жылдар бұл ереженің екі ғана ерекшелігі болды.
A total of twelve cities throughout the central and southern parts of Sweden hosted the tournament. FIFA regulations required at least six stadiums to have a capacity of at least 20,000. The Idrætsparken was renovated in 1956 with this in mind, but Denmark lost out to England in qualification. The Råsunda Stadium was expanded from 38,000 for the World Cup by building end stands. Organising committee chairman Holger Bergérus mortgaged his house to pay for this. The Idrottsparken had 4,709 seats added for the World Cup. The Social Democratic municipal government refused to pay for this until the organisers threatened to select Folkungavallen in Linköping instead. At the Rimnersvallen, a stand from the smaller Oddevallen stadium was moved to Rimnersvallen for the World Cup. The crowd at Brazil v. Austria was estimated at 21,000, with more looking in from the adjoining hillside. Teams were drawn from each pot into Groups 1–4 in numerical order. Preventing the defending champions from meeting the hosts in the group stage, either by seeding or predetermined group positions, was a practiced tradition throughout the history of the FIFA World Cup, with 1934 and 1954 being the only two exceptions.
Ұжымдар
Финалдық турнирге қатысқан барлық құрамалардың тізімін 1958 жылғы ФИФА әлем чемпионатының құрама командалары бетінен қараңыз.
For a list of all squads that appeared in the final tournament, see 1958 FIFA World Cup squads.
Танымал мәдениетте
1958 жылғы ФИФА әлем чемпионаты «Пеле: Аңыздың тууы» атты 2016 жылғы американдық фильмде көрсетілген, ол Пеле мен Бразилия құрамасының турнирді жеңуге дейінгі жолын баяндайды.
The 1958 FIFA World Cup is depicted in the 2016 American film Pelé: Birth of a Legend which is centered around Pelé and the Brazilian team's journey to winning the tournament.