Кіріспе

Бразилиялық саясаткер (1910–1985)

Танкредо де Альмейда Невес (tɐ̃ˈkɾedu dʒi awˈmejdɐ ˈnɛvis) (4 наурыз 1910 – 21 сәуір 1985) – бразилиялық саясаткер, заңгер және кәсіпкер. Ол 1953–1954 жылдары Әділет және Ішкі істер министрі, 1961–1962 жылдары Министрлер Кеңесінің төрағасы, 1962 жылы Қаржы министрі, ал 1983–1984 жылдары Минас-Жерайс штатының губернаторы болды. 1985 жылы Республика Президенті болып сайланды, бірақ қызметке кіріспей қайтыс болды. Саяси мансабын Минас-Жерайс штатының Прогрессистік партиясы (ПП) қатарында бастады, онда 1935–1937 жылдары Сан-Жуао-дель-Рей қалалық кеңесінің мүшесі болды. Көпшілік дауыспен қалалық заң шығарушы органның төрағасы болып сайланды. Президенттік лауазымына кіріспей көз жұмсағанына қарамастан, оның есімі 7.465/1986 заңына сәйкес, Бразилия президенттерінің галереясына енгізілді, аталған заң оның қайтыс болған күнінің бірінші жылдығына орай қабылданды. Невес 20 ғасырда сайланған соңғы Минейро (Минас-Жерайс штатынан шыққан) президенті болды. Невес 20 ғасырдағы ең маңызды бразилиялық саясаткерлердің бірі және Бразилия тарихындағы көрнекті мемлекет қайраткерлерінің бірі. 2012 жылдың шілдесінде Бразилиялық телеарналар жүйесі (SBT) және Ұлыбританияның телерадиокорпорациясы (BBC) ұйымдастырған сайыста барлық уақыттың 100 ең ұлы бразилиялықтарының бірі болып танылды.

Ерте өмір және мансап

Танкредо Невес Минас-Жерайс штатының Сан-Жуао-дель-Рей қаласында дүниеге келді. Оның тегі негізінен португалдық, сонымен қатар австриялық тамырлардан шыққан және ол заң мамандығы бойынша білім алды. Невес фамилиясы Азор аралдарынан келген бес буын бұрынғы атасынан бастау алады. Танкредо Невес Бразилияның отарлық дәуіріндегі белгілі паулиста Амадор Буэноның ұрпағы еді. Оның ата-анасы Франсиско де Паула Невес және Антонина де Алмейда Невес болған. Туған қаласындағы білімін аяқтағаннан кейін, ол Бело-Оризонтеге көшіп, заң факультетіне түсті. 1930 жылғы революцияның нәтижесінде Гетулио Варгастың билікке келуіне қолдау көрсеткен Либералдық альянстың жақтасы болды. Невес Францискан мектебінде оқып, 1927 жылы гуманитарлық ғылымдар бойынша білімін аяқтады. 1928 жылы Минас-Жерайс Федералды университетінде оқуға қабылданды, 1932 жылы заң бойынша бакалавр дәрежесін алды және 1933 жылы мемлекеттік прокурор болып жұмыс істеді. Ол 1934 жылы туған қаласының заң шығарушы жиналысының мүшесі ретінде саяси мансабын бастады, ал 1947 жылы Минас-Жерайс штатының заң шығарушы органына сайланды. Үш жылдан кейін Бразилияның депутаттар палатасында штатының өкілі болды. 1953 жылы президент Гетулио Варгас оны Әділет министрі етіп тағайындады. Невес Варгас 1954 жылы өзін-өзі өлтіргенге дейін осы лауазымда қызмет етті. 1960 жылы Невес Минас-Жерайс штатының губернаторы лауазымына кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Невес Рисолета Гимараес Толентиноға үйленді және олардың үш баласы болды. Ол Коимбра университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және жақын әріптестері оны «Доктор Танкредо» деп атады. Ол 2003-2010 жылдар аралығында Минас-Жерайс штатының губернаторы болған және қазіргі уақытта сенатор Аэсио Невестің әкесі.

Алғашқы саяси мансап

Ескі Республика кезінде Невес Бразилия президенті Артур Бернардеске қарсы шықты. Ол муниципалды саяси көшбасшы Аугусто Виегас арқылы саясатқа қадам басты, оған ризашылық білдірді. 1984 жылы «Паским» газетінің саяси партиялар туралы сұрағына жауап бергенде, ол Минас-Жерайстағылар сияқты, өзінің партиясын муниципалдық мәселелерге қарай таңдағанын түсіндірді. Ол 1930 жылғы революцияны қолдаған Минейро Республикалық партиясының мүшелері құрған Минас-Жерайстың Прогрессивтік партиясына (ПП) қосылды. Кейіннен Прогрессивтік партия таратылғаннан кейін, ол Минейро Ұлттық партиясына қосылды. Невес 1934 жылы штат өкіліне үміткерлігін қаржылай қолдауға мүмкіндік таппады, бірақ 1935 жылы Сан-Жуао-дель-Рей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды және қала әкімі болған кезде қалалық кеңестің төрағасы болды. Муниципалитеттер жабылғаннан және 1937 жылдың 10 қарашасында «Жаңа Мемлекет» құрылғаннан кейін Невес Сан-Жуао-дель-Рей қалалық кеңесінің төрағасы болды. Қалалық кеңес депутаты лауазымынан кейін Невес адвокаттық практикаға оралды және қалалық теміржол кәсіби одағының адвокаты болды. Ол сондай-ақ бір кезде тоқыма саласында кәсіпкерлікпен айналысты. «Паским» газеті хабарлағандай, губернатор Бенедито Валадарес оны Белу-Оризонтеде полиция бастығы болуға шақырды, бірақ ол диктатураға қызмет ете алмайтынын айтып, бас тартты.

Мемлекеттік заң шығарушы және федералды министр

Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісі жақындап қалған кездегі халықаралық жағдайдың қысымын сезініп, ішкі қысым мен күреске ұшыраған Президент Гетулио Варгас Жаңа Мемлекетті босату үшін бір стратегиялық қадам жасады. Осылайша, демократиялық идеалдармен құрылған саяси жүйе жаңа саяси институттың пайда болуын көрді. 1945 жылдың 8 сәуірінде Минас-Жерайшта Социал-демократиялық партия (PSD) құрылды және оны 1933 жылдың 15 желтоқсанында Минас-Жерайс штатының федералды араласушысы болып тағайындалған Бенедито Валадарес басқарды. Ол Гетулио Варгас 1945 жылдың 29 қазанында биліктен алынғанға дейін билік жүргізді. Оның құлауы сол жылдың 2 желтоқсанында республика президенті және Ұлттық Конституциялық Ассамблея мүшелерінің сайлауына жол ашты. Ассамблея 1946 жылдың 18 қыркүйегінде жаңа Конституцияны қабылдады. Конституция күшіне енгеннен кейін, 1947 жылдың қаңтарында штат губернаторларына, Ұлттық Конгресс мүшелеріне және штаттық заң шығарушы органдарына сайлаулар өтті. Невес Бенедито Валадарес басқаратын PSD партиясынан Минас-Жерайс штатының өкілі болып сайланды және Минас-Жерайс штатының Конституциясының жақтаушыларының бірі болып тағайындалды. Конституциялық Ассамблеядағы жұмысын аяқтағаннан кейін ол Социал-демократиялық партия фракциясының жетекшісі болды және Милтон Кампостың үкіметіне оппозициялық күштерді басқарды. Милтон Кампос Ұлттық Демократиялық Одақтың (UDN) мүшесі болды, ол Минас-Жерайстың PSD партиясынан бөлініп шыққаннан кейін Либерти сарайына жетті. Минас-Жерайстың ескі Заң шығарушы Ассамблеясының ғимаратындағы өрт салдарынан, сол Конституциялық Ассамблеяның көптеген құжаттары жойылды. Ол 1950 жылы конгрессмен болып сайланды, ал Юсселино Кубичек Минас-Жерайс штатының губернаторы болып сайланды, «ситуационисттер» партиясын жеңді. 1953 жылы Кубичек пен Варгас Невесті Минас-Жерайс штатының әділет министрі етіп тағайындауға келісті, бұл лауазымға Минас-Жерайс штатының PSD партиясынан делегат тағайындалуы керек еді. Невес парламенттік мандатын тастап, 1953 жылдың 26 маусымында Әділет министрі қызметін атқара бастады. Оның өкілеттігі кезінде екі заң қабылданды: 1953 жылы қабылданған 2.083 нөміріндегі «Баспасөз туралы заң» және 2.252 нөміріндегі зорлау туралы заң. Варгас әкімшілігінде Әділет министрі ретінде Невес бүлікші әскерилерді тұтқындауға және демократиялық қарсылықты ұйымдастыруға жауапты Соғыс кабинетін басқаруды ұсынды. Әділет министрі ретінде ол кәмелетке толмағандарды азаптау және пайдаланудың бірнеше фактісі бойынша тергеу жүргізді. Журналист Вилас Боас Корреаның айыптауынан кейін ол Кәмелетке толмағандарға көмек көрсету қызметін (SAM) жапты. Ол журналистпен бірге түн ортасында оқиға орнына барды. Ол есіктерді бұзып ашуға бұйрық берді, содан кейін ішінде лас төсек-орындықтар мен «қиыршықтай үйілген», жарақат алған қыздарды тапты. Тергеу жұмыстарын жүргізу және жағдайды түзету үшін Невес сол күні SAM қызметін жабуға бұйрық берді. 1956 жылы Юсселино Кубичек Невесті Бразилия банкінің редесконтолық кеңесіне (директорлар кеңесі) ұсынды, ол 1958 жылға дейін оның құрамында болды, содан кейін ол Биас Фортес әкімшілігінде Қаржы министрі болып тағайындалды. 1960 жылға дейін Қаржы министрі лауазымын атқаруы Невеске 1958 жылғы заң шығарушы сайлауға қатысуға мүмкіндік бермеді. Содан кейін ол Минас-Жерайс штатының губернаторы лауазымына үміткер болу үшін қызметтен кетті, бірақ Ұлттық Демократиялық Одақтың Жозе де Магалхаес Пинтосы жеңіске жетті.

Министрлер Кеңесінің төрағасы

1961 жылғы 25 тамызда Невес парламенттік жүйені орнатылғанын жариялады; осылайша Жоао Гуларттың әскери төңкеріс кезінде Президенттікке келуіне кедергі келтірді. Бір аптадан астам уақытқа созылған беймәлімдіктен кейін дағдарысқа тікелей қатысқан барлық тараптар, тұйықталудың шешімі әскери емес, саяси болуы керек деген тұжырымға келді. Осылайша, келіссөздер дамыған сайын конституциялық түзету ұсынылды, ол президенттік жүйені парламенттік жүйеге айналдыратын еді. Бұл өзгеріс Президенттің билігін едәуір шектеді және әскери шенеуніктер оны қанағаттанарлық деп санады. Невес содан кейін Гуларттың келісімін алу үшін Монтевидеоға сапар шекті және 1 қыркүйекте өз міндетін орындап, Бразилиаға оралды. Конгресс бұл түзетуді 2 қыркүйекте бекітті және 7 қыркүйекте тәуелсіздік күнінде Президенттікке тағайындалған Гуларттың оралуына жол ашты. Келесі күні жаңа президент Ұлттық Конгреске (22 қарсы 259 дауыспен мақұлданған) Невесті Министрлер Кеңесінің төрағасы, яғни Бразилия үкіметінің басшысы етіп тағайындады. Бірінші Министрлер Кеңесінің мақсаты кең саяси құрылымды құру және елдің басты партиялары арасындағы диалогты қайта жандандыру болды. Оған Антонио де Оливейра Брито Білім министрі, Армандо Монтейро Филью Ауыл шаруашылығы министрі және Улисс Гимараэс (PSD) Өнеркәсіп және сауда министрі; Франсиско Клементино де Сан-Тьяго Дантас Сыртқы істер министрі және Стасио Соуто Майор (PTB) Денсаулық сақтау министрі; Виргилио Тавора Көлік министрі және Габриэль Пассос Ұлттық демократиялық одақтан Кен және энергетика министрлері; Андре Франко Монторо Еңбек және әлеуметтік қамтамасыз ету министрі (Partido Democrata Cristão - PDC); Уолтер Морейра Қаржы министрі; Жоао де Сегадас Виана Соғыс министрі, Анжело Ноласко де Алмейда Әскери-теңіз күштері министрі және Бригадир Кловис Монтейро Трависсос Әуе күштері министрі кірді. Невес 8 қыркүйектен 13 қазанға дейін Әділет министрлігінің орынбасары қызметін уақытша атқарды, ол Сан-Паулу штатының бұрынғы губернаторы Адхемар Перейра де Баррос президенті болған Социал-прогрессивтік партияның (PSP) парламенттік кабинетке қолдауын нығайтатын және оны алмастыратын адамды ұсынатынын күтті. Адемар Гояния штатының конгрессмені Альфредо Насерді ұсынды, ол қызметке қабылданып, Невестің орнын басты. 28 қыркүйекте Палатаға ұсынылған және сол күні мақұлданған бағдарламаның мазмұны салыстырмалы түрде жалпылама болды. Мұндай бағдарламаны ұсынудың мақсаты үкіметтік саясатты анықтау емес, жаңа жүйенің табиғатынан ажырамас формалдылықты орындау болды. Ол инфляцияның өсу көрсеткіштерімен үйлесетін жалақыны мерзімді түрде түзетуді қолдады. Бағдарлама "Пан Америка" операциясы мен папаның "Матер ет Магистра" пасторлық қызметіне алғыс айтты. Ол аграрлық реформаны "елдестерімізді экономикалық өмірімізге интеграциялаудың маңызды алғашқы қадамы" ретінде мақұлдады. Ол шетелдік капиталға ашық есік саясатын жариялады. Жаңа үкімет сондай-ақ пайданы шетелге аударуды бақылайтын заңның болуын қорғады, егер ол ұлттық экономикалық дамуды қаржыландыру үшін маңызды деп саналатын шетелдік инвесторларды ынталандырмаса. Бірінші парламенттік кабинет саяси-әскери дағдарыс кезінде құрылды, бірақ елдің басты саяси күштері арасындағы бәсекелестікті азайта алды. Алайда халықтың наразылығы күшейді және жоғары инфляцияға қарсы наразылықтары мен жалақыны көбейтуді талап етулері көбейді. Янио Квадростың отставкасынан кейінгі дағдарыс елде он үш күнге жұмысты тоқтатты, бұл экономикалық дағдарыстың күшеюіне әкелді. Ұдайы тоқтап тұрған еңбек келіссөздері бірден-бір ереуілдердің тууына әкелді. Petrobras-тың бірнеше бөлімшелері қырық күнге тоқтатылды, ал Кен және энергетика министрі Габриэль Пассос өзінің басқармасында президент пен директорды ауыстыруға тырысқанда қиындықтарға тап болды. Невестің сөзіне сүйенсек, парламенттік кабинет аграрлық реформаны "үкімет күн тәртібіндегі ең басты мәселе" деп қарастырды және ол Ауыл шаруашылығы министріне осы мәселе бойынша зерттеулер мен ұсыныстарды бағалауға жауапты комиссия құруға көмектесті. 1962 жылдың қаңтар айында үкіметке Минас-Жерайстың сенаторы, УДН сенаторы Милтон Кампос аграрлық реформа жобасын ұсынды. Бір айдан кейін Ауыл шаруашылығы министрлігі өз жобасын ұсынды. 15 ақпанда үкімет реформаланатын мүлік аумақтарын анықтау үшін жауапты болған Хелдер Камара (Рио-де-Жанейроның көмекші епископы), Понпеу Асиоли Боржес, Паулу Шиллинг және Эдгар Тейшейра Лейтеден тұратын Ұлттық аграрлық реформа кеңесін құрды. Темірқазықта әлеуметтік жағдай күшейді, әсіресе Солтүстік-Шығыс аймағында. Фермерлер лигасының төрағасы Жоао Педро Тейшейраның (PB) қазасы наразылық демонстрацияларын тудырды, ол Әскер командирі, генерал Артур да Коста э Силвамен тез арада тыйым салынды. Невес елдестердің тудырған қырқылысын "архаикалық ауылдық құрылымның" болуына жатқызып, мәселені шешуге бағытталған саяси шараларды ұсынды, мысалы, Ауылдық одақ жоспары, ол кеңсе кеңесімен бекітіліп, он алты миллион ауыл шаруашылығы жұмыскерлерін, соның ішінде сауатсыз адамдарды кеңейтті. Осы кезеңде экономикалық дағдарыстың күшеюі "негізгі реформалар" (конституциялық, аграрлық, қалалық, банк және салық реформалары) деп аталатын ағымдар мен оларға қарсы шыққан консервативтік күштер арасындағы саяси күрестің радикалдануымен қатар жүрді және үкіметті әлеуметтік қозғалысты демдеумен айыптады. 1 мамыр 1962 жылы Гуларт Рио-де-Жанейродағы Волта Редондада реформалардың шұғыл қажеттілігін және күшті және тұрақты атқарушы билікті қамтамасыз ететін президенттік жүйенің қайтаруын қорғады. Осылайша, үкіметтің ниеттеріне консервативтік секторлардың сенімсіздігі күшейді. Осы жағдайда Невестің кабинеті – ұлттық консенсусты алуға бағытталған саясатпен сипатталатын – өзінің болу мағынасын жоғалта бастады. 6 маусымда кабинет, премьер-министрді қоса алғанда, жаппай отставкаға шықты. Оның мүшелері содан кейін осы жылдың қазан айында парламенттік сайлауға қатыса алды және Невес Минас-Жерайста конгрессмен болып сайланды. Конгреске есеп бергенде Невес бағаланған дефициттің шамамен 200 миллиард крузейро (бұрынғы валюта) шамасында екенін, бірақ мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын күтілетін өсім бұл соманы 330 миллиардқа дейін көтеретінін атап өтті. Конгрессмен ретіндегі қызметі кезінде Невес ұлттық саяси көңіл-күйді басып тастау мақсатындағы жетістіктерінің бір бөлігіне қол жеткізгенін мәлімдеді. 15 маусымдағы 4070 заңы Акре аумағын штат санатына көтергені және 20 желтоқсандағы 4024 заңы Ұлттық білімнің негіздері мен басшылықтарын ұсынған Министрлер Кеңесінің төрағасы ретіндегі қызмет кезеңіндегі ерекше оқиғалардың бірі болып табылады.

Әскери режимге қарсылық

Депутаттар палатасына оралғаннан кейін, Танкредо 1964 жылы әскери төңкеріспен құлатылғанға дейін Жоао Гуларттың әкімшілігін қолдады. Танкредо Жоао Гулартты Порту-Алегредегі Сальгадо Фильхо әуежайынан шығарып салуға барған саясаткерлердің санатында болды. Ол 1964 жылғы 11 сәуірде Ұлттық конгресс президент сайлауында генерал Хамберто де Аленкар Кастело Бранкоға дауыс бермеген Социал-демократиялық партияның жалғыз өкілі болды. Көппартиялық жүйе аяқталғаннан кейін Хосе де Магалхаес Пинто Ұлттық жаңарту альянсына, сондай-ақ АРЕНА деп аталатын альянсқа шақырылды. Бірақ ол UDN-нен қарсыластарының, әсіресе жаңа ситуационисттік ағымнан Хосе де Магалхаес Пинтоның қатысуына байланысты шақырудан әдептілікпен бас тартты. Невес Жоао Гуларттың премьер-министрі және досы болғанмен, әскери төңкеріс кезіндегі оның әскерилерге тигізген ықпалы саяси құқықтарының жойылмауына себеп болды. 1964 жылғы әскери режимге қанағаттанбаған Невес Бразилия демократиялық қозғалысына (MDB) пана іздеді. Ол 1966, 1970 және 1974 жылдары конгрессмен болып қайта сайланды. Парламенттік қызметінде ол әскери үкіметпен қақтығыстардан сақтануға тырысты және MDB-ның орталық қанатының мүшесі болды. Ол ситуационисттік күштермен диалогқа қарсы емес еді. Бұл MDB-ның "шынайы" қанатының ұстанымына қайшы келетін позицияны көрсетті. 1978 жылы ол Минас-Жерайс штатынан сенатор болып сайланды. Невес 1980 жылы Халық партиясын құрды және оның президенті болып сайланды. Ол бұл үшін 1979 жылы көппартиялық жүйені қайта жаңғыртуға қол жеткізген Жоао Гуларттың әкімшілігінен, MDB және АРЕНА-дан, соның ішінде өзінің бұрынғы қарсыласы Хосе де Магалхаес Пинтодан модераторларды біріктірді. 1980 жылы Невес 1982 жылғы сайлауда қолданылатын сайлау ережелерінің тудырған қиындықтарына байланысты Халық партиясын Бразилия демократиялық қозғалысы партиясына (PMDB) қосуды қорғады. Осының нәтижесінде ол PMDB-ның ұлттық вице-президенті болып сайланды және сол жылы Демократиялық әлеуметтік партияның үміткері Елисеу Ресендемен өткен қатаң сайыстан кейін Минас-Жерайс штатының губернаторы болып сайланды. Оның үміткері және вице-губернаторы Хелио Гарсия сайлауда маңызды рөл атқарды. Гарсия Минас-Жерайстың шағын округтерін жақсы білетін, Невес оларды "grotões" деп атаған. Оның жеңісі сол кездегі сайлау заңдарына байланысты оңай болған жоқ, ол азаматтарды бір партияның мэріне, қалалық кеңесшісіне және губернаторына дауыс беруге міндеттейтін "бірге дауыс беру" жүйесін көздеді. Бұл PDS-ке тиімді болды, өйткені ол Минас-Жерайстың шағын округтерінде күшті партия болды. Губернаторлыққа кіріспес алдында ол: "Минейрос, Минас-Жерайстың басты мақсаты – өз еркіндігі" деген сөздерді айтты. Паласио да Либердадеге көшуге бірнеше күн қалғанда ол сенаторлық қызметінен кетіп, оның орнына Альфредо Кампос тағайындалды. Содан кейін ол Хелио Гарсианы Белу-Оризонте қаласының мэріне ұсынды. Невес атқарушылық қызметте де келісімшілдік позициясын сақтап, Федералды үкіметпен жақсы қарым-қатынас орнатты. 1984 жылдың 14 тамызында президенттікке үміткер болу үшін штат губернаторы лауазымынан бас тартып, Минас-Жерайс штатының үкіметін Хелио Гарсияға тапсырды.

"Diretas Já" және сайлаушылар алқасы

1983 жылдың 15 наурызында сайланған әкімдер қызметке кірісті, ал президент Жоао Фигейредоның ізбасары туралы пікірталас басталды. 1982 жылдың соңында сөйлеген сөзінде президент өзінің ізбасарына қатысты пікірталастарды үйлестіруден бас тартып, мәселені өзінің партиясы – PDS-тің қолына жүктеді. PDS-тің кандидатты тағайындаудағы келісімге келе алмауы үкіметтік кеңесте жіктердің пайда болуын көрсетті. Кейіннен кеңес Марио Андреаццаны Ішкі істер министрі, Марко Масиелді сенатор, ал Пауло Малуфты конгрессмен етіп тағайындады, олардың барлығы PDS-тің маңызды бөлігін өздерімен бірге әкелді. Вице-президент Аурелиано Чавес президент Фигейредомен бірден қақтығыса бастады, бұл ізбасарлық процесін одан да қиындатты. Невес президенттікке кандидат болуы жөніндегі келіссөздер 1983 жылы басталды, ол Жозе Фрагелли басқаруымен PMDB-дан 15 сенаторды алып келген сапармен бірге болды. Топ оның кандидатурасын президент сайлауында ұсынды. Осы жылдың басында Фрагелли 14 сенатордан тұратын топты ұйымдастырды, олардың барлығы президенттік науқанға жұмыс істеуге дайын болды, губернатор Невеске бару үшін. Осы кездесуден кейін сенатор Фрагелли сенатор Педро Симонға егер PMDB сайлаушылар алқасының құрамына кіруге шешім қабылдаса, олардың кандидаты Невес болатынын айтты. Әскери режимге қарсылық білдірген басқа топтар басқаша әрекет етіп, өздерінің күн тәртібінде президенттік сайлауды тікелей өткізуді қайта жаңартуды көздейді. Оппозицияның алғашқы акциясы Пернамбуко штатында Моцарт де Абреу и Лима басқаруымен, әскери режимнің 19 жылдығын тойлаған күні, 1983 жылдың 31 наурызында өтті. Бразилияның Солтүстік-Шығысындағы наразылықтар оппозицияның он губернаторының (тоғызы PMDB-дан және біреуі PDT-дан) жариялаған манифестінен туды, ол президенттік сайлауды тікелей өткізуді қайта жаңартуды талап етті. Келесі күні Сан-Паулу қаласында «Тікелей сайлау жасаймыз» (Diretas Já) қозғалысын қолдау үшін комиссия құрылып, он мың адам жиналды. Олар 1984 жылдың 25 сәуіріндегі «Дантес де Оливейра» деп аталатын конституциялық түзетудің қабылданбауына наразы болды. 1984 жылдың қаңтар және сәуір айлары аралығында көптеген басқа комиссиялар құрылып, оларға «Тікелей сайлау жасаймыз» (Direct Now Campaign) деген ат берілді. 1984 жылдың сәуірінде Невес Ахангабау саябағында «Тікелей сайлау жасаймыз» (Diretas Já) қозғалысын қолдау үшін 1,5 миллионнан астам адамды жинады. Невес алғашқы болып сөз сөйлеп, «Біздің ұлтымызды соңғы жиырма жылда елге басып келген осы шатасудан азат ету уақыты келді» деп айтқанда зор қол соққысына ие болды. Ол содан әрі Конгресс түзетулерін мақұлдауды қорғады, «Конгреске қарсы дауыс берген парламент мүшелері енді халықтың мүддесін білдірмейтіндіктен, Конгрестен кетуі керек» деді. PDS президенті сенатор Хосе Сарни партиядағы мұндай үлкен жіктердің тудыратын тәуекелдерін жақсы білгендіктен, президенттікке үміткерді анықтау үшін алдын ала сайлау өткізуді ұсынды. Оның ұсынысын «малуфистер» тез арада қабылдамады, олар оны көшбасшының кандидатурасын бұзу әрекеті деп түсіндірді. Бұл факт Сарниді PDS президентілігінен кетуге және бірнеше күннен кейін партиядан шығуға мәжбүр етті. Оның соңынан Хорхе Борнхаузен де партиядан кетті. PMDB губернаторлары және Демократиялық еңбек партиясының (Бразилия) PDT-сының Леонель Бризоласы Невесті сайлаушылар алқасының сайлауында оппозицияның кандидаттығына қолдау көрсеткенін жариялады (ол Ұлттық Конгресс пен Заң шығарушы жиналыстардың өкілдерінен құралған). Керісінше, Аурелиано Чавес пен Марко Масиел даудан алынып тасталды, бұл Пауло Малуф пен Марио Андреаццаны үміткер етіп қалдырды. Алайда Малуфтың жеңісі оның қарсыластарын Невесті қолдауға итермеледі. PMDB мен PDS-тен шыққан «Либералды майдан» деп аталатын диссиденттік қозғалыстың арасында келісімге келгеннен кейін Невес президенттікке кандидат болады және Хосе Сарни (бұрынғы ARENA мүшесі және PDS-тен PMDB-ге қосылу үшін кеткен) вице-президенттікке кандидат болады деп белгіленді. «Либералды майдан» 1984 жылы PMDB-дағы келіспеушіліктерден туды, бұл партия кейіннен «Либералды майдан» партиясы, бүгінгі демократтар партиясына айналды. Бұл диссиденттік қозғалыс PDS-те, Сан-Паулу штатының бұрынғы губернаторы Паулу Малуф ішкі даудада ішкі істер министрі Марио Андреаццаға қарсы жеңіске жеткен кезде күшейді. Малуф PDS-тен сайлаушылар алқасында Невеске қарсы президенттікке кандидат ретінде таңдалды. Невес бизнесмен Антонио Эрмирио де Мораесті вице-президент етіп алуды құпия түрде қалаған. Эрмирио де Мораес Пернамбуконың дәстүрлі отбасында дүниеге келген, Сан-Паулудағы іскерліктің жетекшісі болған. Оның әкесі, Жозе Эрмирио де Мораес, Пернамбукодағы Бразилия еңбек партиясы (PTB) арқылы сенатор болған және Жетулио Варгасқа дос болған. Оның құпиясы ашылып, Антонионың вице-президент болу мүмкіндігі Сан-Паулуда жойылды. PMDB сайлаушылар алқасында аз өкілдікке ие болғандықтан, президент сайлау үшін PDS-тен дауыстар алуы керек болды. Осы кезде президенттік және вице-президенттікке кандидаттар бір партиядан болуы керек еді, ал партиялық коалицияларға рұқсат берілмеген. Сарни 1978 жылы Ұлттық жаңару альянсы партиясы (ARENA) арқылы сенатор болғандықтан PMDB-ға қосыла алды, бұл партия бұрыннан жойылған еді. Сондықтан, оның партияны ауыстыруы қолданыстағы сайлау ережелерімен, мандатты жоғалтуға әкелетін адалдықсыздық деп есептелмеді, өйткені Сарни оны сайлаған партиядан кеткен жоқ. Бұл Марко Масиелге қатысты емес, ол 1982 жылы Пернамбукода PDS арқылы сенатор болып сайланғандықтан партияны ауыстыра алмады. Аурелиано Чавес 1978 жылы ARENA арқылы вице-президент болып сайланған болса да, PMDB арқылы президенттікке кандидат бола алмады, өйткені ол Жоао Фигейредоның орнына президент болғандықтан, президенттікке үміткер болуға құқығы жоқ еді. Аурелиано қайта сайлануға да құқығы жоқ еді. Невес әскерилердің қолдауына ие болғандықтан және орталықшыл саналғандықтан кандидат ретінде қарастырылды. Әскери саласында бұрынғы президент Эрнесто Гейзелдің қолдауы шешуші болды. Бірақ Невестің орталықшылдығы Жұмысшы партиясының (PT) сыныптарына ұшырады, ол сайлаушылар алқасын қабылдамады. Невес Солтүстік-Шығыс штаттарының губернаторларымен (тоғызы PDS-тен сайланған және көпшілігі Невеске табыс еткен жаңа буын саясаткерлері) Солтүстік-Шығысты дамыту бас басқармасымен кездесу кезінде PDS-те де ықпалға ие болды. Минас-Жерайс SUDENE-ге жататын, өйткені оның солтүстік аймағы «Құрғақ көпбұрыш» деп белгілі құрғақшылық аймағының бөлігі болды. Осы губернаторлардың көпшілігі кейіннен Либералды майданға, кейіннен Либералды майдан партиясына (PFL) қосылды. Невестің жақтастарының арасында Баия штатының бұрынғы губернаторы Антонио Карлос Магальяес болды. Антонио Карлос Әуе күштері министрі Делио Жардим де Матостың «PDS кандидатын тастағандардың бәрі сатқын» деген мәлімдемесіне жауап ретінде оны сатқын деп айыптады. Бұл әскери режим кезінде әскери министрге алғаш рет қарсылық білдіру болды. Осыдан кейін Невеске деген қолдау одан әрі өсті. Баиялық көшбасшы Антонио Карлос былай деді: «1964 жылғы төңкеріске қиянат ету – Малуфты президенттікке қолдау көрсету». 1984 жылы «Пekin» газетімен сұхбаттасқанда Невес Малуфты «соңғы жиырма жылда төңкеріс жасағандың барлық жаман нәрселерін бейнелейтін» деп сипаттады. Тікелей сайлау болмаса да, Невес көптеген қоғамдық орындарда митингілер өткізді. Виктория қаласындағы науқанында сөйлеген сөзінде ол былай деді: «...».

Ауру және өлім

Невес өте қиын үгіт науқанына кірісті. Ол Конгресс пен штат губернаторларының қолдауын алды және сайланған президент ретінде шетелге сапар шекті. Президенттікке кіріспей тұрып, ол бірнеше күн бойы қатты ішкі аурудан зардап шекті. Дәрігерлер ем алуға кеңес берген соң, ол: «Мен қызметке келгеннен кейін маған қалай қаласаңдар солай жасаңдар» деді. Невес әскери қаталдар вице-президентке билікті беруден бас тартады деп қорқады. Ол науқастығын 1985 жылдың 15 наурызындағы инаугурация күні ғана жариялауды шешті, оған қатысуы тиіс мемлекет басшылары Бразилиаға келгеннен кейін. Бұл саяси жарылысқа жол беруді қиындатар еді. Оның инаугурацияны қамтамасыз етуге қатысты алаңдаушылығы Гетулио Варгастан естіген сөзінде көрінді: «Бразилияда сайлауда жеңіске жеткені жеткіліксіз, қызметке кіру қажет!» Бразилиадағы Дом Боско ғибадатханасындағы діни рәсім кезінде оның ішінде қатты және үздіксіз ауру пайда болды. Ауруханада ол қаржы министрі болып тағайындалған туысы Франсиско Дорнеллске, егер шығып бара жатқан президент Жоао Фигейредо вице-президент Жозе Сарниді қабылдауына кепілдік бермесе, операциядан бас тартатынын айтты. Дорнелл туысына Сарнидің қызметке енгізілетініне уәде берді. Гетулио Варгас қоры жинаған мәліметтерге сәйкес, Сарниді билікке әкелу үшін маневрлерді Улис Гимараес (Палата төрағасы, PMDB SP) және Литао де Абреудің Бразилия Бас штабы басқарды. Ресми мәлімдемеде Невес дивертикулитпен ауырады делінген. Бірақ кейінгі хабарламалар оның қатерсіз, бірақ жұққан лейомиомасы болғанын көрсетті. Дәрігерлер ісіктің бар екенін соңғы минутқа дейін жасырды, себебі сол дәуірде «қатерлі ісік» деген сөздің қандай әсер ететінін білді. 15 наурызда жаңадан ант берген вице-президент Жозе Сарни Невес жазылған кезде Ұлттық Конгресс алдында президенттік өкілеттіктерді және міндеттерді атқарушы президент ретінде қабылдады. Ол Невестің инаугурациясы үшін жазған мәлімдемесін оқыды, ол ұлттық келісімді және құрылатын ұлттық ассамблеяны құруды уағыздады. Онда былай делінген: «Билікті беру рәсімі Планалто сарайында өтті. Президент Фигейредо Жозе Сарниге президенттік белбеуді беруден бас тартты, өйткені ол оның сайланған мұрагері емес, оны ауыстырған адам болды. Сарайдың ресми фотографы Гервецио Батиста Сарниге белбеуді байлады. 1985 жылдың 28 маусымында Сарни Невестің сайлауалды науқанында берген уәдесін орындады, ол 330-шы хабарламаны Ұлттық Конгресске әкелді, ол жаңа Конституциялық ассамблеяны шақыруды талап етті. Сол кезде демократиялық ашылудың тоқтатылу мүмкіндігіне байланысты үлкен шиеленіс болды. Егер Сарни қызметке кірмесе, Палата төрағасы Улис Гимараес билікті қабылдайтын еді. Гимараес PMDB мүшесі болды және әскерилер оны жақсы қабылдамады. Ең үлкен қауіп – әскерилердің консервативті тобы, «қаталдар» деп аталатын, Бразилияның әскери үкіметін билікте ұстап тұру үшін қайта демократияландыру процесін тұрақсыздандыруға тырысуы еді. 15 наурыздың қарсаңында Гимараес, Фернандо Энрике Кардосо, Сарни және Армия министрі Леонидас Пирес Гонсалвес кездесті. Кездесу кезінде Гонсалвестің 1967 жылғы Конституцияны түсіндіруі басым болды, сондықтан Ұлттық Конгресс Сарниді таңдады. 2012 жылы Невестің балалары Бразилиядағы Федералды соттан Хабиас Дата туралы өтініш берді. Федералды медицина кеңесі мен Федералды округтің аймақтық кеңесі оларға барлық тергеулерді, этикалық тәртіптік тергеулерді, құжаттарды және президентке көрсетілген күтімге қатысты дәрігерлердің куәліктерін беруге тиіс болды. Невес отбасын тарихшы және зерттеуші Луис Мир, «Ауру» кітабының авторы, және адвокаттар Джулиана Поркаро Бисол, Бруно Пренолато және Клаудия Дуарте өкілдік етті. Олардың пікірінше, сұралған құжаттар оның не болғанын тарихи зерттеуге мүмкіндік береді, әсіресе, ол Президенттің емделуіне жауапты дәрігерлерді анықтауға көмектеседі. 2010 жылдың 1 наурызында Невестің 100 жылдығын атап өту үшін арнайы марка жасалды. Бұл оқиға 4 наурыз күні туған күніне дейін өткізілген құрметті шаралардың бір бөлігі болды. Бразилияда бұрынғы президенттің 100 жылдық мерейтойына арналған құрметті шара барысында оның бюсті Сенаттың абыройлы залында ашылды. Ол «келісімшіл және қабілетті саясаткер» ретінде еске алынады. Баиядағы бір қала оның құрметіне Presidente Tancredo Neves деп аталды. Баияның астанасы Сальвадордың бизнес және қаржы орталықтары Танкредо Невес даңғылында орналасқан. Танкредо Невес атындағы халықаралық әуежай Белу-Оризонтеде орналасқан. Танкредо Невес көпірі Бразилияның Фозу-ду-Игуасу қаласын Аргентинаның Пуэрто-Игуасу қаласымен байланыстырады, Игуасу өзенінен өтеді. Невес газеттердегі «Estado de Minas», «O Correio» және «Diário de São João del Rei» сияқты газеттерге мақалалар жазды, сонымен қатар «Парламенттік режим және Бразилияның шындығы» және «Әлемдік арена және ұлттық қауіпсіздік» атты кітаптардың авторы болды, олар «Revista Brasileira de Estudos Políticos» журналында жарияланды. Ол сонымен қатар газеттерде, журналдарда және парламенттік жылдық басылымдарда жарияланған көптеген сөздер мен пікірлерді жазды. 1983 жылдың 24 ақпанында ол Минас-Жерайс өнер академиясының 12-орынды алды, Алваренга Пейшото оны Альберто Донатоның орнына ұсынды. Ол екі куәлік қалдырды, олар кітаптарда жарияланды. Бірінші кітап оның қарындасы Лусилия де Алмейда Невеспен жасаған сұхбатқа негізделген. Ол «Танкредо Невес, либералдың жолы» деп аталды және 1985 жылғы сайлау коллегиясында болған сайлауға назар аудару үшін тоқтағанға дейін 1954 жылға дейінгі оның саяси жолын баяндады. Екінші сұхбат кітабы «Танкредо Гетулио туралы айтады» деп аталды, онда ол қайтыс болған президент туралы және оның жанындағы өз саяси әрекеттері туралы куәліктер берді. Невестің өмірі туралы көркем фильм және биография түсірілді. Жоао Батиста де Андраденің фильмі «A Céu Aberto» деп аталды, ал оның қарындасы Лусилия де Алмейда Невес Делгадо және Вера Алис Кардосо жазған «Танкредо Невес, либералдың жолы» атты биографиясы жарық көрді. 2011 жылы Сильвио Тендлердің «Танкредо – Кешігу» атты құжаттық фильмі шықты. 2010 жылы Луис Мирдің «Ауру – Танкредо Невес ісі» атты кітабы жарық көрді. Кітап Бразилиадағы Hospital da Base және Сан-Паулу университетінің Hospital das Clínicas жүрек институтында алынған құжаттарды қамтиды, онда Невес қайтыс болды. Кітап оның операцияларын жақсы түсіндіретін хирургиялық нұсқаулықты көрсетеді және қатысқан мамандардың куәліктерін қамтиды. Ол Бразилия демократиясының бағытын өзгерткен және елдегі дәрігерлердің беделін шайқаған клиникалық жағдайдың артында болған жағдайды ашады. 2010 жылдың соңында Минас-Жерайс штатының губернаторы Аэсио Невес штат үкіметінің жаңа бөлімшесін ашты, ол Administrative City Tancredo Neves деп аталды. 2013 жылы Бразилиада Танкредо Невес ескерткіші ашылды. Ол Praça dos Três Poderes-дегі Panteão da Pátria орналасқан. Бұл кеңістікте Бразилияның қайта демократиялану кезеңінің қадамдарын көрсететін бейнелер, цифрлық медиа және түпнұсқа құжаттар ұсынылған. Онда сонымен қатар Невестің сөздерінің қолжазбалары, оған және одан Juscelino Kubitschek және João Goulart сияқты тұлғалар жазған хаттар, сондай-ақ Diretas Já науқанының материалдары және оның президенттік куәлігі көрсетілген.

Отбасы

1938 жылдың 25 мамырында Невес Рисолета Гимараес Толентиноға (1917 жылдың 20 шілдесі – 2003 жылдың 21 қыркүйегі) үйленді, олардың үш баласы болды; олардың бірі, Инес, саясаткер Аэсио Феррейра да Куньяға тұрмысқа шықты. Олардың ұлы – саясаткер Аэсио Невес.