Джон Ньюбери: Балалар әдебиетінің әкесі

Кіріспе

Джон Ньюбери (9 шілде 1713 – 22 желтоқсан 1767), «Балалар әдебиетінің әкесі» деп есептеледі, кітап шығарумен айналысқан ағылшын баспагер. Ол балалар әдебиетін әдеби нарықта тұрақты және табысты бөлік етіп алғаш рет жасады. Сонымен қатар, Кристофер Смарт, Оливер Голдсмит және Сэмюэл Джонсонның еңбектерін қолдап, жариялады. Оның жетістіктерін құрметтеу үшін 1922 жылы Ньюбери медалі оның атымен аталды.

Ерте өмір

Ньюбери 1713 жылы Англияның Беркшир графтығындағы Уолтэм Сент-Лоуренс ауылында фермер Роберт Ньюбери отбасында дүниеге келді. Анасы белгісіз. Жастығында ол өзін-өзі оқытып білім алды. Он алты жасында жергілікті баспагер Уильям Айерстің шәкірті болды. Кейіннен бизнес Уильям Карнанға сатылды. 1737 жылы Карнан қайтыс болды, және бизнесті оның інісі Чарльз Карнан мен Ньюбериге қалдырды. Екі жыл өткен соң Ньюбери Уильям Карнанның жесірі Джордан Мэриге үйленді. Ол Мэридің үш баласын – Джон, Томас және Анна Марияны өрбітті. 1740 жылы олардың қызы Мэри дүниеге келді. 1741 жылы туған Джон 11 жасында қайтыс болды. 1743 жылы ұлдары Франциск дүниеге келді. Ньюбери, Джон Лок сияқты, балаларды жақсы мінез-құлыққа итермелеу үшін физикалық жазалаудан гөрі ойынның тиімдірек екеніне сенді. Бала өз мінез-құлқын қызыл жаққа жақсылық үшін, ал қара жаққа жамандық үшін тығып отыруы керек еді. «Балаларға арналған әдемі кішкентай кітап» бүгін оқулық сияқты көрінсе де, сол кезде жақсы қабылданып, «Томмиді жақсы бала, ал Поллиді жақсы қыз етемін» деп уәде берді. Балалар әдебиетінің өзіндік стилін қалыптастыруда Ньюбери басқа баспагерлерден әдістер алды, мысалы, кітаптарын голланд гүлді қағазбен байлап, өзі жазған немесе тапсырыс берген әңгімелерінде басқа өнімдері мен кітаптарын жарнамалады. Балаларға арналған кітаптардың сапасын жақсарту және жарияланған тақырыптардың алуан түрлілігі Ньюбериді сол заманда балалар кітаптарының жетекші өндірушісіне айналдырды. Ньюбери шығарған бес жүз кітаптың шамамен бестен бірі балаларға арналған кітаптар болды, оның ішінде әліпби кітаптары, балалар романдары және балалар журналдары бар. Джайлс және Гриффит Джонс Ньюберидің ең танымал кітабы – «Кішкентай Игі Екі Аяқ Киімнің Тарихы» жазды. Ол 1765 жылдан 1800 жылға дейін 29 рет басылды. Бірақ кейбір зерттеушілер кітап жоспарланған, бірақ ешқашан жарық көрмеген дейді. Ньюбери сонымен қатар «Том Телескоп» есімді автордың өте танымал болған кітаптар сериясын жариялады, ол 1761 жылдан 1787 жылға дейін жеті рет қайта басылды. Ол туған жері – Уолтэм Сент-Лоуренсте жерленген. Оның байлығының бір бөлігі доктор Роберт Джеймстің «Қызба Дәрісі» патентинен және сатудан түсті, бұл дәрі саңырауқұлақ, ревматизм, скрофулез, скорбут, тері аурулары және малдың ауруларын емдеуге арналған. Ньюбери өзінің байлығын жазушыларға қаржылық қиындықтарда көмектесу үшін пайдаланды. Ол көмек көрсеткендердің арасында Джонсон болды, ол оны тұрақты қызметі мен тыныш отыра алмауы үшін «Джек Вирлер» деп атады, сондай-ақ Голдсмит, ол Ньюбериді «Уэйкфилд викарийі» романында доктор Примроуз ретінде бейнеледі, «барлық адамзаттың досы».

Newbery was born in 1713 to Robert Newbery, a farmer, in Waltham St Lawrence, Berkshire, England, and an unknown mother. When he was younger he gave himself an education. He was apprenticed to a local printer, William Ayers, at the age of sixteen. The business was later sold to William Carnan. In 1737 Carnan died, leaving the business to his brother, Charles Carnan, and Newbery. Two years later, Newbery married William Carnan's widow, Jordan Mary. He adopted Mary's three children, John, Thomas and Anna Maria. In 1740 their daughter Mary was born. John, born in 1741, died at age 11. Son Francis arrived in 1743. Newbery, like John Locke, believed that play was a better enticement to children's good behaviour than physical discipline, and the child was to record their behaviour by either sticking a pin in the red side for good behaviour or the black side if they were bad. A Little Pretty Pocket Book, though it would seem didactic today, was well received. Promising to "infallibly make Tommy a good boy and Polly a good girl", In developing his particular brand of children's literature, Newbery borrowed techniques from other publishers, such as binding his books in Dutch floral paper and advertising his other products and books within the stories he wrote or commissioned. This improvement in the quality of books for children, as well as the diversity of topics he published, helped make Newbery the leading producer of children's books in his time. About one fifth of the five hundred books Newbery produced were children's stories, including ABC books, children's novels and children's magazines. or Giles and Griffith Jones wrote The History of Little Goody Two Shoes, Newbery's most popular book. It had 29 editions between 1765 and 1800. but others now say the book may have been planned, but was never actually produced. Newbery also published a series of books written by "Tom Telescope" that were wildly popular, going through seven editions between 1761 and 1787 alone. He is buried in his birthplace of Waltham Saint Lawrence. Some of his fortunes came from the patent and sales of Dr Robert James's Fever Powder, a medicine which claimed to cure gout, rheumatism, scrofula, scurvy, leprosy, and distemper in cattle. Newbery used his fortune to help writers through financial difficulties. Those he is known to have assisted include Johnson, who called him "Jack Whirler" for his constant activity and inability to sit still; and Goldsmith, who portrayed Newbery in The Vicar of Wakefield as Dr Primrose, "the friend of all mankind".

Ньюберидің тақырыптары

Локк былай деп жазды: "Балаларды әріптерді білуге алдау арқылы үйретуге болады; оқуды олар үшін ойын-сауық ретінде үйретуге болады, ал басқалар қамшыланған нәрсені олар өздері ойнап үйренеді". Ол сондай-ақ балаларға арналған сурет кітаптарын жасауды ұсынды. Локк балаларды "ақылға қонымды жаратылыстар" деп қарастыру қажет екенін де айтты. Ньюбери осы ұсыныстарды іске асырды. "Сүйкімді кішкентай қалта кітабы" ақпарат пен ойындардың, соның ішінде жұмбақтар мен дұрыс тамақтану туралы кеңестердің жиынтығы болды, бірақ оның басты ойы – "сабақтарыңды жақсы оқысаң, бір күні алты жылқысы бар каретамен жүресің" еді.