Кіріспе

Жан Никола Николе (Jean Nicolas Nicollet), Sieur de Belleborne (шамамен 1598 – 1642 жылғы қазан) – Мичиган көлін, Макинак аралын, Грин-Бэйді зерттеуімен және қазіргі АҚШ-тың Висконсин штатына еуропалықтардың алғашқысы болып аяқ басқан француз саяхатшысы.

Ерте өмір

Николе (Николет) 1590-шы жылдардың соңында Францияның Шербург қаласында дүниеге келді. Ол Томас Николе мен Маргарита де Ламердің ұлы, Томас Николе "Париж мен Шербург арасындағы корольдің жеделхатшысы" қызметін атқарған. Олар Рим-католик шіркеуінің мүшелері еді. Ол Самуэль де Шамплен мен Этьен Брульдің жақын досы болды және француздар Compagnie des Marchands компаниясы арқылы тері саудасын дамытып жатқан кезде, Шампленнің жас француз жігіттерін үндістер арасында тұрғызып, оларды зерттеушілер мен саудагерлер етіп тәрбиелеу жоспарына қызығып Канадаға келді.

Квебекке келу

1618 жылы Николе француз аристократиясының мүшелеріне тиесілі сауда монополиясы Compagnie des Marchands компаниясының аудармашы болып оқу үшін Квебекке көшіп келді. Жан Николе қызметкер ретінде Ескі тәртіптің (Ancien Régime) адал қолдаушысы болды. Түпкі халықтардың тілін үйрену үшін Николетті Оттава өзенінің маңызды сауда жолында орналасқан Аллумет аралындағы алгонкиндермен бірге тұруға жіберді. 1620 жылы Квебекке оралған соң, оны Ниписсинг көлі аймағындағы одава және алгонкин халықтарының арасында тұруға тағайындады. Тоғыз жыл бойы ол дүкен ашып, аймақтағы жергілікті халықтармен сауда жасады. Олардың Евфрозин Мадлен Николе есімді қызы болды. Николе Квебекке оралғанда, қызы Эуфрозинді француздық білім алу үшін өзімен бірге алып келді. 1629 жылдың 19 шілдесінде Квебек Англияның билігіне өткенде, Кирк ағайындылары бақылауға алғанда, Жан Николе гурон елінің қауіпсіздігіне қашып кетті. Француздар билікке қайта келгенге дейін ол ағылшын мүдделеріне қарсы сол жерден жұмыс істеді. Канада Францияға қайтарылғаннан кейін ол Маргарита Куйярға үйленді. Маргарита, Квебектің белгілі отаршысы Гвийом Куйяр мен оның әйелі Мари Гвильмет Эбердің қызы, сонымен қатар Шампленнің немере қызы болды. Олар кейінірек Труа-Ривьерде тұрып, балаларын тәрбиеледі.

Висконсинді зерттеу

1852 жылдан бері, тарихшы Джон Гилмари Шидің еңбектерінен кейін, Николе Мичиган көлін зерттеген алғашқы еуропалық ретінде танымал. 1634 жылы ол болашақта Висконсин штаты болып білетін аймақты зерттеген алғашқы еуропалық болды. Жан Николе Шығысқа қарайғы жол іздеу үшін қазіргі Грин-Бэй маңындағы Ред-Бэнкс жағасына қонды. Ол және басқа француз саяхатшылары жергілікті тұрғындардан осы жағалауларда тұратын халықты Хо-Чанк деп естиді, кейбір француздар оны қате аударып, "Теңіз халқы" деп түсіндірді. Хо-Чанк тілінде бұл "үлкен дауыстың халқы" деген мағынаны білдіреді, себебі олар өз тілдерін тайпалық тілдер отбасының бастапқы тілі деп санайды. Алайда, оджибвелер оларға ұнамайтын "Виннебаго", яки "хош иісті сулардың халқы" деген ат берді, француз тіліне "Пуанттар" немесе "Пуандар" деп аударылды. Бұл шетелдік атау осы халықты кемсіткен, бірақ Николе осы туралы білмей, олардың Тынық мұхитынан немесе оған жақын жерден келгендігіне және Қытаймен тікелей байланыс орнатуға болатындығына сенді. Николе Хо-Чанк халқының алдында Францияның елшісі болды. Ол билігін көрсету үшін жарқын түсті киім киіп, екі мылтық алып жүрді. Хо-Чанк халқы оның осы әдетін бағалады. Хо-Чанк жетекшілерімен бірге Николе Фокс өзенімен жоғары қарай көтеріліп, Висконсинге дейін жеткізіп, өзен кеңейгенше төмен ағып жүрді. Ол мұхитқа жақын екеніне қатты сенгендіктен, тоқтап, Квебекке "Оңтүстік теңізіне" жол тапқанын хабарлауға кетті, жоғары Миссисипи өзенін таба алмағанын білмей.

Жақында болған дау

Соңғы екі онжылдықта кейбір адамдар Николеттің Грин-Бейге келгені туралы дәстүрлі әңгімені күмәндандырды. Олар Николет Қытайға жол іздемегенін, қытайлық халат кимегенін және Ред-Банкте Пуан тайпасымен кездеспегенін айтты. Рональд Стибе Николеттің тіпті Мичиган көліне бармағанын, ал Пуанттардың іс жүзінде Алгонкин халқы болғанын және Николет оларды Мичиган штатының Кивинау шығанағында кездестіргенін ұсынды. Милуоки қалалық мұражайының қызметкері Нэнси Острайх Лурье, одан кейін Милуоки инженерлік мектебінің профессоры Патрик Дж. Юнг (PBS бейнесі, "Жан Николеттің Висконсинге сапарына қатысты ойлар", 2014) Николеттің іс жүзінде Мичиган штатының Меномини маңында Пуан тайпасымен кездескенін тұжырымдады. Меномини және Пуант тайпалары әр түрлі болғанымен, олар Грин-Бейге қол жеткізуді бірлесіп бақылайтын одақтастар болды. Сондай-ақ, Меномини Пуанттармен келіссөздер жүргізу кезінде Николет үшін аудармашы болып жұмыс істей алған. Лурье мен Юнг Николеттің миссиясының басты мақсаты Жаңа Франция мен Пуант тайпасы арасында бейбітшілік орнату және Ирокездерге қарсы одақ құру болды деп санайды.

Өлім

1642 жылдың қазан айында Жан Николе теңізде саяхаттап, жаңа жерлерді зерттеу кезінде қайығы құлап, суға батып кетті.

Мұра

Квебек штатының Николет қаласы оның құрметіне аталған. Висконсин штатының Райнландер қаласындағы Николет аймақтық техникалық колледжі оның есімін иеленеді. Милуоки маңындағы Николет орта мектебі оның атымен аталады. 1950 жылы оның ескерткіші орнатылып, қазір Грин-Бэйден солтүстік-шығысқа қарай 10 миль, ал ол жерге қонды деп саналатын жерден бір миль қашықтықтағы Wequiock Falls County Park-та орналасқан. Николеттің Ред-Банкстегі қонуы 1910 жылы Грин-Бэйдегі (Висконсин штаты) Невилл қоғамдық мұражайындағы суретте бейнеленген. 1906 жылы Америка революциясының қыздары Жан Николе бөлімін құрды. Николет Ұлттық банкі оның есімін тасымалдайды. Висконсин штатының солтүстігіндегі Николет ұлттық орман оның құрметіне аталған. Висконсин штатының Пенисула мемлекеттік саябағындағы Николет жағажайы оның есімін алып жүр. Канаданың Манитоба провинциясының Виннипег қаласындағы Николет көшесі оның атымен аталады. Квебектің Николет қаласында оның есімімен аталған орта мектеп бар. L'École Secondaire Jean Nicolet 1968 жылы есігін ашты. 1943 жылы Жан Николе атымен "Сәулет" (Liberty ship) кемесі теңізге жіберілді.