Кіріспе

Еуропалық Одақ заңнамалық органындағы дебаттарды бақылау басшысы.

Одақтағы орны

Парламенттің барлық құқықтық мәселелер мен сыртқы қатынастарда, әсіресе халықаралық қатынастардағы өкілі болып табылады. Еуропалық кеңес отырысында төраға кеңестің күн тәртібіндегі тақырыптар бойынша Парламенттің позициясын білдіру үшін сөз сөйлейді. Президент жаңа шарттар бойынша үкіметаралық конференцияларға да қатысады. Еуропалық Одақтың бюджеті мен бірлесіп шешім қабылдау рәсімімен қабылданған Одақ актілерінің қабылдануы үшін Президенттің қолы міндетті. Сондай-ақ, Президент осы мәселелер бойынша Кеңеспен келісу комиссияларына төрағалық етеді. Лиссабон шарты бойынша Еуропалық Одақтың басшы лауазымдарының қайта ұйымдастырылуынан кейін, әр лауазымның бұлыңғыр міндеттеріне сын айтылды. Украинаның ЕО-дағы елшісі Андрей Веселовский бұл жүйені мақтап, оны өз түсінігінде былай түсіндірді: Еуропалық Комиссияның президенті ЕО-ның "үкіметі" атынан сөйлейді, ал Еуропалық Кеңестің президенті – "стратег". Жоғары өкіл "екіжақты қатынастарға" маманданса, кеңейту және Еуропалық көршілік саясаты жөніндегі Еуропалық комиссар Украинамен еркін сауда келісімі сияқты техникалық мәселелермен айналысады. Ал Парламент президенті басқа елдердегі демократиялық сайлаулар сияқты Еуропалық Одақтың құндылықтарын жариялайды.

Сайлау

Парламент мүшелері президентті екі жарым жылдық мерзімге сайлайды, яғни парламенттік мерзімде екі сайлау өтеді, сондықтан бір парламенттік мерзімде екі президент қызмет ете алады. 1980 жылдардан бері Парламенттегі екі ірі партия – Еуропалық халық партиясы (ЕХП) және Еуропалық социалистер партиясы (ЕСП) екі лауазымды өзара бөлісуді дәстүрге айналдырды. Мысалы, 2004–2009 жылдарғы заң шығару кезеңінде ЕХП президенттікке ЕСП үміткерін қолдады, ал оның мерзімі 2007 жылы аяқталғаннан кейін ЕСП ЕХП үміткерін қолдады. Бұл президенттерге үлкен көпшілік дауыс жинауға мүмкіндік берді, бірақ кейбір ерекшеліктер де болды: 1999–2004 жылдарғы заң шығару кезеңінде ЕХП пен либералдық партия арасындағы келісім бойынша, мерзімнің екінші жартысында социалист емес, либерал президент болды. 2009–2014 жылдарғы Парламент сессиясынан бастап, жаңа президентті сайлауға қатысатын ағымдағы президент төрағалық етеді, егер ол Еуропалық парламент депутаты болып қайта сайланса. Егер ағымдағы президент қайта сайланбаса, онда оның орнын 14 вице-президенттің бірі басады. Ағымдағы президент немесе вице-президент төрағалық етіп тұрғанда, олар президенттің барлық өкілеттіктерін иеленеді, бірақ қарастырылатын жалғыз мәселе – жаңа президенттің сайлауы ғана. Дауыс беру бюллетендері төрағаға тапсырылғаннан кейін Парламентке жария етіледі. Егер үш раундтан кейін ешбір үміткер абсолютті көпшілік дауыс жиная алмаса, төртінші раунд өтеді, онда тек алдыңғы раундта ең көп дауыс жинаған екі үміткер қатысады. Егер одан кейін де теңдік сақталса, ең үлкен жастағы үміткер сайланған деп жарияланады. Парламент тарихында және оның алдыңғы құрамында көптеген танымал тұлғалар президент болған. Бірінші президент – Одақтың негізін қалаушылардың бірі Пол Анри Спаак. Басқа негізін қалаушылардың қатарында Альсид де Гаспери және Роберт Шуман бар. Алғашқы екі әйел президент – 1979 жылы сайланған Парламенттің бірінші президенті Симон Вейль және 1999 жылы сайланған Николь Фонтен, екеуі де француз азаматтары. Польшаның бұрынғы премьер-министрі және «Солидарлық» сайлау коалициясының мүшесі Ежи Бузек 2000 жылдары Еуропалық Одаққа қосылған Орталық және Шығыс Еуропа елдерінен сайланған бірінші президент болды (дәлірек айтқанда, ол 1986 жылдан кейін ЕО-ға қосылған елден бұл лауазымға тағайындалған алғашқы адам).

Ең ескі мүшесі

2009 жылға дейін «ең ескі мүше», ең ескі Еуропарламент депутаты (Үйдің әкесіне ұқсас), президент сайлау кезінде бұрынғы президенттің орнына палатаға төрағалық етті. Мүше президенттің барлық міндеттерін атқарды, бірақ қарастырылатын жалғыз мәселе президент сайлауы болды. S&D тобының жетекшісі Мартин Шульц (Германия, SPD) ықтимал кандидат ретінде қарастырылды, және ол шындығында 2012 жылдың 17 қаңтарында сайланды. Бузектің президенттігі – Халық партиясы мен Социалистер арасындағы әдеттегі келісімнің бір бөлігі, оған сәйкес әр парламентте екі партияның өкілі кезекпен президенттік қызметті атқарады. 2009–2014 жылдар аралығында Бузек екі жарым жылдық бірінші мерзімге, ал социалистерден біреу екінші мерзімге тағайындалады. 2004–2009 жылдар аралығында екі топ арасында үлкен ынтымақтастық болды, ал 1999–2004 жылдар аралығында ЕХП мен ЕДР одағы құрылды. Социалистік кандидат Мартин Шульц болды, ол топтың бірауыздан жақтауымен ұсынылды. Диана Уоллис (либерал) және Ниржа Дева (консерватор) да өздерінің кандидатураларын жариялады. Сонымен қатар, АЛДЕ партиясының жетекшісі Грэм Уотсон осы лауазымды бөлісу жүйесіне қарсы шығу ниетін білдірді және өзін кандидат ретінде ұсынды. Ол Халық партиясы мен Социалистердің жабық есіктерде келісіп бітіріп алатын келісіміне қарсылық көрсету үшін ашық науқан жүргізуді көздеді, бұл сияқты алғашқы науқан болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, осы арқылы президенттің рөлі туралы пікірталас ашуға және оның беделін арттыруға, Еуропалық Одақ Кеңесінің төрағалығының күшейіп келе жатқан ықпалына тепе-теңдік орнатуға үміттенетінін айтты. Алайда, 2009 жылдың 8 шілдесінде Уотсон өзінің кандидатурасын кері тарғанын жариялады, осылайша Бузек тек бір қарсыласымен қалды. Екінші ресми кандидат – Эва Бритт Свенссон, ол EUL NGL-дан ұсынылған. Ол «басқаша дауыс» деген ұранмен үгіт жүргізді. Ол Швециядан бұл лауазымға үміткер болған алғашқы Еуропарламент депутаты болды. Жаңа Парламенттегі алғашқы дауыс беруде 555 дауыспен 89 дауысқа қарсы Эва Бритт Свенссонды (EUL NGL, Швеция) жеңіп, ЕХП (ЕЭП, Польша) депутаты Ежи Бузек Парламент төрағасы болып сайланды.

2017 жыл

Мартин Шульцтің өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін, сегізінші Еуропалық парламенттің қалған (2014–2019) кезеңі үшін төрағалық дәстүр бойынша ЕХП мүшесіне берілуі керек еді. Алайда, ЕХП мен S&D арасындағы келісім бұзылған сияқты болды, бұл Антонио Таянидің (ЕХП, Италия) президент болып сайлану мүмкіндігін күмәнді етті. Басқа үміткерлер: Джанни Питтелла (S&D, Италия), Гай Верхофштадт (ALDE, Бельгия), Хельга Стивенс (ECR, Бельгия), Элеонора Форенца (GUE/NGL, Италия) және Жан Ламберт (Жасылдар/EFA, Ұлыбритания) еді. 2017 жылдың 17 қаңтарында Верхофштадт сайлаудан бас тартып, ALDE ЕХП үміткерін қолдайтынын мәлімдегеннен кейін Таяни төрт раунд дауыс беруден кейін сайланды.

Лауазымды тұлғалардың тізімі

Төмендегі тізім 1952 жылдан бергі барлық президенттерді қамтиды. Дегенмен, ресми Парламент тарихы Жалпы Ассамблея мен 1958 жылдан кейінгі Еуропалық Қоғамдар Парламент Ассамблеясы арасында үзіліс бар деп санайды (Еуропа Парламентінің 50 жылдығы 2008 жылы тойланды, 2002 жылы емес), сондықтан Ежи Бузек 24-ші президент болар еді, 28-ші емес.

Жалпы жиналыстың төрағалары

N. ПортретПрезидентМемлекетҚызметке кірген күнҚызметтен кеткен күнПартиялық топШайлау мандатыRefs 1 Пол Анри Спаак (1899–1972) 11 қыркүйек 195211 мамыр 1954 PSB–BSP Социалистер– 1 жыл, 123 күн 2 Алкиде Де Гаспери (1881–1954) 11 мамыр 195419 тамыз 1954 DC Христиан-демократтар– 0 жыл, 100 күн 3 Джузеппе Пелла (1902–1981) 29 қараша 195427 қараша 1956 DC Христиан-демократтар– 1 жыл, 2 күн 4 Ханс Фурлер (1904–1975) 27 қараша 195619 наурыз 1958 CDU Христиан-демократтар– 1 жыл, 253 күн

Парламент ассамблеясының төрағалары

N. СуретіПрезидентМемлекетҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніПартиялық топЕлекторалды мандат Сілтемелер 1 Роберт Шуман(1886–1963) 19 наурыз 195818 наурыз 1960 MRP Христиан демократтары– 1 жыл, 1 күн 2 Ханс Фурлер(1904–1975) 18 наурыз 196027 наурыз 1962 CDU Христиан демократтары– 2 жыл, 9 күн

Тағайындалған Парламент төрағалары

N. ПортретПрезидентМемлекетҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніПартиялық топШайлау мандатыRefs 1 Гаэтано Мартино 27 наурыз 196221 наурыз 1964 PLI Либералдар – 1 жыл, 6 күн 2 Жан Дювьеусар 21 наурыз 196424 қыркүйек 1965 PSC–CVP Христиан демократтары – 1 жыл, 187 күн 3 Виктор Лиманс 24 қыркүйек 19657 наурыз 1966 PSC–CVP Христиан демократтары – 0 жыл, 201 күн 4 Ален Похер 7 наурыз 196611 наурыз 1969 MRP Христиан демократтары – 3 жыл, 4 күн 5 Марио Счелба 11 наурыз 19699 наурыз 1971 DC Христиан демократтары – 1 жыл, 2 күн 6 Вальтер Бехрендт 9 наурыз 197113 наурыз 1973 SPD Социалистер – 2 жыл, 4 күн 7 Сейс Беркхоуэр 13 наурыз 197311 наурыз 1975 VVD Либералдар – 1 жыл, 2 күн 8 Жорж Спенэль 11 наурыз 19758 наурыз 1977 PS Социалистер – 1 жыл, 3 күн 9 Эмилио Коломбо 8 наурыз 197717 шілде 1979 DC Христиан демократтары – 2 жыл, 131 күн

Сайланған Парламент төрағалары

N. ПортретПрезидентМемлекетКызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніПартияТоп ElectionRefs 1 Симон Вейл 17 шілде 197919 қаңтар 1982 UDF Либералды демократтар1979 2 жыл, 179 күн 2 Пит Данкерт 19 қаңтар 198224 шілде 1984 PvdA Социалистер 2 жыл, 187 күн 3 Пьер Пфлимлин 24 шілде 198420 қаңтар 1987 UDF / RPR Еуропалық халық партиясы1984 2 жыл, 185 күн 4 C. Генри Плумб 20 қаңтар 198725 шілде 1989 Консервативті Еуропалық демократтар 2 жыл, 186 күн 5 Энрике Барон Креспо 25 шілде 198921 қаңтар 1992 PSOE Социалистер1989 2 жыл, 186 күн 6 Эгон Клепш 21 қаңтар 199219 шілде 1994 CDU Еуропалық халық партиясы 2 жыл, 179 күн 7 Клаус Ханш 19 шілде 199414 қаңтар 1997 SPD Еуропалық социалистер партиясы1994 2 жыл, 179 күн 8 Жозе Мария Хиль Роблес 14 қаңтар 199720 шілде 1999 PP Еуропалық халық партиясы 2 жыл, 187 күн 9 Николь Фонтен 20 шілде 199915 қаңтар 2002 UMP Еуропалық халық партиясы1999 2 жыл, 186 күн 10 Пат Кокс 15 қаңтар 200220 шілде 2004 Тәуелсіз Либералды демократтар 2 жыл, 187 күн 11 Хосеп Боррель 20 шілде 200416 қаңтар 2007 PSOE Еуропалық социалистер партиясы2004 2 жыл, 185 күн 12 Ханс Герт Пёттеринг 16 қаңтар 200714 шілде 2009 CDU Еуропалық халық партиясы 2 жыл, 179 күн 13 Ежи Бузек 14 шілде 200917 қаңтар 2012 PO Еуропалық халық партиясы2009 2 жыл, 179 күн 14 Мартин Шульц 17 қаңтар 201217 қаңтар 2017 SPD Социалистер және демократтар 5 жыл, 0 күн2014 15 Антонио Таяни 17 қаңтар 20173 шілде 2019 FI Еуропалық халық партиясы 2 жыл, 167 күн 16 Давид Сассоли 3 шілде 201911 қаңтар 2022 PD Социалистер және демократтар2019 2 жыл, 173 күнРоберта Метсола 11 қаңтардан 18 қаңтар 2022 жылға дейін уақытша президент болды. 17 Роберта Метсола 18 қаңтар 2022жылғы қазіргі кездегі ПН Еуропалық халық партиясы