Кіріспе

Неохаризматикалық евангелистік христиандық қозғалысы

Исаның әскері, сондай-ақ Исаның Қауымдастығы шіркеуі және Багбрук қауымы деп белгілі, Ұлыбританияда орналасқан, Британдық Жаңа шіркеу қозғалысының бөлігі болып табылатын неохаризматикалық евангелистік христиандық қозғалысы еді. Исаның әскері деген атау олардың көшедегі уағыздау және евангелизммен танымал болуына байланысты қолданылды. Исаның Қауымдастығы 1969 жылы құрылды, ол кезде Ноэль Стэнтон (1926–2009), сол уақытта Нортгемптонның жанындағы Багбрук ауылындағы баптист шіркеуінің дін қызметкері, харизматикалық тәжірибеден шабыттанды, бұл оның қауымды кеңейтуіне, көбінесе жас жандарды қызықтыру арқылы әкелді. Жаңа шіркеу өсіп, харизматикалық сипатқа ие болғанда, бастапқы қауымның көп бөлігі дәстүрлі шіркеулерде ғибадат етуді жалғастыру үшін кетіп қалды. Исаның Қауымдастығы айтарлықтай өсті және 2007 жылға қарай Ұлыбританияның әртүрлі қалалары мен кенттеріндегі 24 қауымда шамамен 3500 мүшесі болды. Исаның Қауымдастығы жиі қоғамдық орындарда уағыздаумен айналысты, Исаның махаббатын және Киелі Рухтың күшін көрсету үшін тырысты. Қауымдастық әр түрлі ұрандарды қолданды, алғашқы күндері «Махаббат, күш және құрбандық» және кейін «Иса халқы, махаббатқа толы халық» және «Иса әскері» деген атауларды қабылдады. 2019 жылдың мамыр айында шіркеу «өз қызметін тоқтатуға және қазіргі Ұлттық басшылық тобы орталық шіркеу таратылғаннан кейін өз лауазымдарынан кететініне» жариялады, ал жеке шіркеулер дербес қауымдарға айналады. Исаның Қауымдастығының ортақ тұрғын үйлерінде 200-ден аз адам тұрды. 2021 жылдың қазан айында Компаниялар тізілімі Иса орталықтары қорынан (1165925) JCT – Біріктіретін қоғамдар Limited деген атаудың өзгеруін растады.

Айырмалы белгілері

Исаның Қауымдастығы үй шіркеулерінің қозғалыстары сияқты, немесе ірі, дәстүрлі шіркеулердің радикалды элементтері сияқты жұмыс істеді. Ол 1960 жылдардың соңы мен 70 жылдардың басындағы харизматикалық қозғалыстың ықпалына түсті және АҚШ-тағы "Иса адамдары" қозғалысымен әсерлі болды. Уильям Кейдің сөзіне қарағанда, Стэнтон Артур Уоллистің "Сенің күніңдегі күш" кітабымен күшті ықпалда болды және Ұлыбританиялық Жаңа шіркеу қозғалысының алғашқы басшыларымен байланыста болды. Исаның Қауымдастығының сенімдері тарихи христиандық ортодоксиямен үйлеседі. Дегенмен, Исаның Қауымдастығының христиандықты ұстану жолының ерекше аспектілері дәстүрлі шіркеулермен салыстырғанда байқалады. Иса Армиясы 1987 жылы Иса Қауымдастығының үгіт-насихаттық бейнесі ретінде құрылды. Алғашқы Құтқарылу Армиясының үлгісімен, және "басқалар бармайтын жерлерге бару" ниетімен, Иса Армиясы "қоғамның маргиналды топтары арасындағы агрессивті және тиімді көшедегі уағыз айту" деп аталатын қызметпен айналысты. Иса Армиясының миссиясы "негізінен кедейлерге, әлсіздерге және шеттетілгендерге бағытталған" деп сипатталды. 1987 жылдан бері Иса Армиясы Лондон Иса күні деп аталатын жыл сайынғы жоғары деңгейдегі уағыз айту шарасын өткізіп келеді, онда Трафальгар алаңында үш сағаттық қоғамдық іс-шара ұйымдастырылады, содан кейін (2005 жылға дейін) Раундвуд паркінде кешкі шаралар өткізілді.

Иса армиясының қайырымдылық қоры және Иса орталықтары

Иса армиясының үйсіз көшедегі адамдар, есірткі немесе алкогольге тәуелді адамдар, түрмедегілер мен босағандар арасындағы жұмысының нәтижесінде, Иса армиясы / Иса қауымдастығы "көптеген әлеуметтік жағдайы нашар топтар мен жеке тұлғаларға көмектесу жұмысын дамыту және жетілдіру" мақсатында қайырымдылық қор құрды. Бұл қор негізінен Ұлыбритания қалаларында және кішкентай қалаларында "Иса орталықтарын" ашу және басқару арқылы іс жүргізді. Нортгемптон (2004), Орталық Лондон (2008) және Шеффилд (2011) қалаларында да қосымша Иса орталықтары ашылды.

Мәсіхшілер желісін көбейту

Исаның Қауымдастығы 1992 жылы құрған "Көптеген Христиандық Желі" арқылы Ұлыбританияда және басқа елдердегі шамамен 250 шіркеу мен ұйыммен де байланысқа түсті.

Жастар қызметі

2007 жылдан 2017 жылға дейін Иса армиясы 15-тен 35 жасқа дейінгі жастар үшін "RAW (Real and Wild)" деп аталатын жыл сайынғы шара өткізді. Көптеген христиан шіркеулері қарт жастағы адамдардан құралса, Иса армиясында жас мүшелердің үлесі салыстырмалы түрде жоғары болды.

Жаңа жаратылыс мәсіхшілер қауымы

Исаның Қауымының алғашқы жылдары, оның мүшелерінің саны артып келе жатқан тұрғын үйлердегі христиан қауымы құрылды. Бастапқыда Багбрук қаласындағы үлкен англикандық пасторлық үй сатып алынып, "Жаңа жаратылыс залы" деп аталды. Исаның Қауымының бірнеше мүшесі көшіп келді және ол қауымдық өмір салтының алғашқы орталығына айналды. 1979 жылы айналасындағы бірнеше үлкен үйлер сатып алынып, 350-ге жуық тұрғыны бар "Жаңа жаратылыс христиан қауымы" құрылды. 1990 жылдардың басындағы өркендеген кезеңінде шамамен 60 коммуналдық үйде 850-ге жуық тұрғын болды, бірақ кейін олардың саны 200-ден азырақ адамға дейін төмендеді. Исаның Қауымының тұрғын үйлердегі қоғамдық өмірге және мүлікті бөлісуге ұмтылуының басты себебі – ертедегі шіркеудің Киелі кітаптағы сипаттамаларын олардың түсіндіруі болды. Исаның Қауымының қауымы басқа харизматикалық христиандық қасақана қауымдармен көптеген ортақ белгілерге ие болды, ал "Жаңа жаратылыс христиан қауымын" құруға бастама берген нәрсенің бір бөлігі Хьюстон, Техас штатындағы Құтқарушы шіркесінен келді, оны Эпископалдық дін қызметкері Грэм Пулкингхэм құрған. Жаңа жаратылыс христиан қауымы Еуропадағы ең ірі қасақана христиан қауымдарының бірі болды. Әлеуметтанушы Стивен Дж. Ханттың айтуынша, Исаның Қауымының қауымы "шабыт көзіне айналды және харизматикалық қауымдық өмірдің жанды және тұрақты үлгісін көруге, кейде одан үлгі алуға Еуропадан және одан да алыс елдерден келетін көптеген адамдарды тартады". Исаның Қауымының жиналыстары әдетте мектеп немесе қоғамдық орталық сияқты жалға алынған жерде өткізілетін, бірақ кейінірек шіркеу кейбір қалалар мен қалаларда "Иса орталықтарын" сатып алды: осы орталықтар Исаның Қауымы үшін қоғамдық жиналыстар өткізу орны ретінде пайдаланылды. Қауым бір кезде 250-ге дейін адамды жұмысқа орналастырған бірнеше христиандық бизнес (Жақсылық үйі тобы) құрды. Бизнестен түскен пайда Исаның Қауымының кең ауқымды жұмысын қаржыландыруға көмектесті. Бизнес пен қауымдық үйлер мүшелер бақылайтын сенім қорға тиесілі болды. 2001 жылы үйлердің бірі Channel 4 телеарнасының "Battlecentre" атты деректі фильмінде көрсетілді.

Мүшелік

Исаның Қауымдастығында мүшелік деңгейлері мен оған сәйкес келетін әртүрлі міндеттемелер болды. Мүшеліктің ең төменгі деңгейіндегілер Исаның Қауымдастығының апта ішіндегі "кішкентай топтарына" ғана қатысып немесе тек жексенбі күндері келіп отыруы мүмкін еді. Ал басқалары одан да белсенді қатысты. Исаның Қауымдастығының тұрақты мүшелері – "келісім мүшелері" болды, олар Исаның Қауымдастығына өмір бойы адал болуға уәде берген ("келісім" жасаған) адамдар еді. Келісім мүшелігінің ішінде де төрт түрлі "үлгі" болды. "Үлгі 1" – тұрғын емес мүшелік, ол басқа шіркеулердің көптеген мүшелеріне тән мүшелік тәжірибесімен ұқсас. "Үлгі 2" келісім мүшелері қаржылық және жалпы жауапкершілікке көбірек бейімделді. "Үлгі 3" келісім мүшелері Жаңа Жаратылыс Христиандық Қауымдастығының тұрғын мүшелері болды: олардың барлық кірісі, байлығы мен мүлкі ортақ пайдалануға берілді, бірақ олар кейіннен қауымдастықты тастауды шешсе, оларды қайтарып алуға құқылы болды. Олар мүше болған кезде олардың үлесінің құны Сенім қорда қорғалды. Исаның Қауымдастығының мүшесі болу – біртіндеп жүзеге асырылатын процесс болды және қауымдастыққа қосылған көптеген адамдар алдымен оның кең мүшелігінің құрамында болды. "Үлгі 4" – алыс тұратын және шіркеу өміріне үнемі қатыса алмайтын келісім мүшелері үшін арналған. Олар бұл, жалғыз өмір сүретін адамдарға толыққанды өмір сыйлайды деп мәлімдеді. Исаның Қауымдастығында отбасылы жұбайлар да, ер және әйел жеке өмір сүретін адамдар да болды. Исаның Қауымдастығы екеуін де жоғары шақыру деп есептеді. Жеке өмір сүруді қолдаудың басты себебі – мүшені, әсіресе Иса әскерінің науқандары үшін қажетті қоғамдық емес уақытта, қызметке дайындау еді. Кейбір сыншылар Исаның Қауымдастығы жеке өмір сүруді жақсырақ немесе жоғарырақ жол деп үйретті және жеке мүшелер ант беруге қысым көрсетілді деп мәлімдеді. Басқалары мұны жоққа шығарып, Исаның Қауымдастығында неке және отбасылық өмір, сондай-ақ жеке өмір жоғары бағаланады деп нық айтты. Алайда, Исаның Қауымдастығы жеке өмір сүруді "қымбатты тас" деп сипаттады. Қауымдастықтың шамамен 200 мүшесі жеке өмір сүруге бел буған, ал тағы 100-ге жуығы сынақтан өтуде болды. Осы жоғары бағалауға қарамастан, зерттеулер Исаның Қауымдастығының неке мен отбасыға жоғары мән бергенін көрсетеді. Әлеуметтанушы Стивен Дж. Ханттың сөзіне қарағанда, Исаның Қауымдастығындағы неке – "адамдық жылу мен христиандық достық қарым-қатынас ретінде қарастырылды, ол эмоционалды түрде зардап шеккендерге рухани ата-аналық қамқорлық көрсетеді". Ханттың сөзіне сүйенсек, "бала тәрбиесінде қиындықтар туындаған жағдайда, қауым мүшелері ата-аналарға қолдау мен кеңес береді. Жаңа Жаратылыс Христиандық Қауымдастығында тәрбиеленген балалар да сыртқы дүниеден толығымен оқшауланған емес". Исаның Қауымдастығының балалары мемлекеттік мектептерде оқыды.

Теология және экономика

Исаның достастығының көптеген нанымдары мен іс-әрекеттерін негіздеген жаңа жаратылыстың теологиясы болды. Жаңару арқылы адам рухани отбасының құрамына еніп, биологиялық отбасыдан асып түсетін болды. Сыншылар мұның табиғи отбасын бұзуға әкелуі мүмкін екенін айтты, бірақ Исаның достастығы ата-аналармен қарым-қатынастың көбінесе нығайтылатынын және достастықтың қауым мүшелерін туыстарына баруға ынталандыратынын (соның ішінде отбасы мүшелері шетелде болса, шетелге де) және қауым мүшелерінің сапарының шығындарын төлейтінін мәлімдеді. Америка Құрама Штаттарында пайда болған көптеген діни ұйымдар тарапынан қолдау көрсетілген өркендеу теологиясы ерекше айыпталды. Байлық, әсіресе жеке тұлға үшін, құт-береке деп есептелмеді. Исаның достастығының ресми жарияланымдарының бірінде: «Ақшаға құмарлық адам жүрегінде өзімшілдікке әкеледі» делінген. Достастық үшін «Иса үшін байлық» дегені – бүкіл шіркеу мен оның қызмет ететін мұқтаж адамдардың игілігін білдірді. Ортақ қорға жиналған байлыққа мүшелердің табысы мен жалақысы кірді. Бұл байлықтың шамамен жартысы қауымның қажеттіліктерін қамтамасыз етуге және жаңару жұмыстарын қаржыландыруға жұмсалды. Қалған жартысы достастықтың бизнесіне қайта инвестицияланды немесе жаңа бизнес жобалары үшін банк несиелерін өтеуге бағытталды. Көп жағынан қарағанда, Исаның достастығының экономикалық құрылымы «социалистік» бағытта болды деуге болады, бұл «әркім өзінің қажеттілігіне қарай» деген философияда ең жақсы көрінеді. Жаңа қауым мүшелері 21 жастан асқан болуы керек және толыққанды қауым мүшелігіне қол жеткізу үшін екі жылдық сынақ мерзімінде қауымда тұруы тиіс болды. Жаңа жаратылыс христиан қауымының мүшелері барлық ақшаларын қауымдық сенім қорына бергенімен, егер олар кейін қауымнан кетуді шешсе, олардың капиталы қайтарылып, кейде пайызымен бірге төленді. Жаңа жаратылыс христиан қауымы өзінің ағымдағы шығындарын және капиталын толығымен бөлек ұстады және оның есептерін халықаралық бухгалтерлік фирма тексерді. 2009 жылы Ноэль Стэнтонның қайтысынан кейін шіркеу Нортгемптоншир полициясына Стэнтонға және басқаларға қатысты жыныстық қылмыстар туралы хабарлады. 2019 жылға дейін 43 адам тарихи жыныстық және физикалық зорлық-зомбылыққа шағымданды. Шіркеудің он мүшесі жыныстық қылмыстар жасады деп айыпталды, ал бір есепте әйелдер мен балаларға жасалған зорлық-зомбылықты жоғары лауазымды мүшелер жасырғандығы туралы қорытынды жасалды. Исаның достастығы аман қалғандар қауымшалығы шамамен 800 құрбан болған адамды білдіреді. Исаның достастығының қауымдық қоры 2020 жылдың желтоқсанында оқиғадан кейін жабылып, Исаның достастығы шіркеуінде (JFC) және тұрғын үй Жаңа жаратылыс христиан қауымында (NCCC) болған зорлық-зомбылық үшін өкініш білдіретін жабылу туралы мәлімдеме жасады.

Баптисттер одағы мен Евангелистік Альянс мүшелігі

Исаның әскері құрылғаннан бастап әртүрлі пікір тудырды. Бағбрук Исаның алғашқы қауымы Баптистер одағының бір бөлігі болған. Дегенмен, мүшелерінің күрт өсуі жаңа шіркеуді жалпыұлттық қозғалысқа айналдырды. Бұл оны Баптистер одағының билігін белгілі бір қауым шеңберінде ұстау қағидасынан шығарды. Сонымен қатар, Исаның әскері "өздігінен оқшауланушылыққа" бейімділік танытты, оның ең айқын көрінісі – басқа баптистік шіркеулерде баптистелген жаңа мүшелерді қайта шомылдыру тәжірибесі болды, бұл басқа жердегі христиандық баптизмнің жарамсыз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Осының салдарынан 1986 жылы Исаның әскері Баптистер одағынан қуылды, Баптистер деноминациясының шетінде қалды. 1982 жылы Исаның қауымдастығы Евангелиелік Альянсқа қосылды, оның мүшелік талаптарының бірі – шіркеудің басқа жергілікті евангелиелік шіркеулермен тығыз байланыста болуы еді. 1986 жылдың басында Евангелиелік Альянс Исаның қауымдастығы шіркеуінің сенімдері мен тәжірибелерін зерттеді және ол енді мүшелікке лайық емес деп тапты, сол жылдың соңында Баптистер одағы да осы мәселелерді көтерген болатын. Бірақ екі жағдайда да маңыздысы – Исаның әскерінің өсуі халықаралық культтарға қарсы күрес күшейген кезде болды. Исаның әскерінің басшылық стилінің тым авторитарлық екендігі, мүшелерге өмір бойы бойжеткендікке міндетті болуға қысым көрсетілгені, балаларға дене жазасы ("rodding") қолданылғаны және қауым мүшелерінің материалдық иеліктерін тапсырулары талап етілгені туралы айыптаулар оларды культтық тәжірибелерге қатысты айыптауларға осал етті. Олардың қатал стилі мен тоталитарлық міндеттеме талаптары бұрынғы мүшелерінен наразылық білдірулерді және дәстүрлі шіркеу өкілдерінен жаулықты тудырды. Евангелиелік Альянсқа кіретін бірнеше шіркеулер, егер Исаның қауымдастығы шіркеуі мүше болып қала берсе, одан шығып кететінін мәлімдеді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдары Исаның қауымдастығы басқа шіркеулермен қарым-қатынасын жақсартты және қауым тұрғындары шіркеудің аз бөлігіне айналғанша мүшелігін кеңейтті. Сонымен қатар, ол өзінің тәжірибелерін қайта қарастырып, стилін жеңілдетті, нәтижесінде 1999 жылы Евангелиелік Альянсқа мүшелікке қайта өтініш бергенде, жергілікті және ұлттық шіркеу басшыларының қолдауын алып, сол жылдың соңында мүшелікке қабылданды. Олар Баптистер одағына қайтадан мүшелікке өтініш берген жоқ, бірақ бірқатар маңызды баптист пасторлары Исаның қауымдастығының іс-шараларында сөз сөйледі. Исаның әскері харизматикалық бағытқа енгеніне қарамастан, шіркеу әлі де әртүрлі пікірлерді және культтарға қарсы топтарды тартты. Секталық ақпараттық орталық, FAIR және Reachout Trust сияқты ұйымдар Исаның әскерін өз тізімдеріне енгізді. 1998 жылы Стивен Хант Исаның қауымдастығына қатысты кеңінен таралған харизматикалық христиандық бауырластықтың көзқарасын былайша түйіндеді: "Кейбір адамдар үшін Исаның қауымдастығы әрқашан жұмбақ болып қала береді, ол өзіне жақындығын қалайды және қазіргі заманғы Пятидесятнизмге қайшы келетін сектанттық көзқарастарды көрсетеді. Басқалар үшін Исаның қауымдастығы мәсіхшілік және Пятидесятнизм өмірінің толыққанды көрінісі болып қала береді".