Кіріспе
Ресейдің ең жоғары құрметті атағы
Атақ 1992 жылы тағайындалған және 2015 жылға дейін 970-тен астам рет берілді, оның ішінде 440-тан астамы қаза болған соң берілді.
Тарих
"Ресей Батыры" атағы – Кеңес Одағының Батыры (Герой Советского Союза) атағының жалғасы, ол Кеңес Одағының Орталық Атқару Комитетінің 1934 жылғы 5 мамырдағы қаулысымен орнатылған. Тиісті Алтын жұлдыз архитектор Мирон Мержанов жасаған және Жоғарғы Совет Президиумының 1939 жылғы 1 тамыздағы жарлығымен бекітілген советтік үлгіде жасалған, ал лента советтік тудың түстерінен ресейлік тудың түстеріне өзгертілді. 1991 жылы Кеңес Одағы тарағаннан кейін Ресей Федерациясы президенті Борис Ельциннің басшылығымен Ресей Федерациясының 1992 жылғы 20 наурыздағы № 2553 заңымен өзгертілген марапат сақталды. Ресей Конституциясының 71-бабы үкіметке атақтар, ордендер мен медальдар беруге рұқсат береді, ал 89-бабы Ресей президентіне мемлекеттік наградалар құруға құқық береді. Бұл Ресей президентінің азаматқа бере алатын ең жоғары наградасы.
Жарғы
Ресей Федерациясының Батыры атағы мемлекеттік қызметте көрсетілген ерлік іс-әрекеттері үшін беріледі. Бұл атақ әскери және азаматтық персоналға да берілуі мүмкін. Егер ерлік іс-әрекеті иесінің өміріне құрбан болса, онда ол қайтыс болғаннан кейін де берілуі мүмкін. Аталған сыйлықты беруге Ресей Федерациясының Президенті жауапты.
Сипаттама
"Ресей Федерациясының Батыры" атағының нышаны "Алтын жұлдыз" медалі ("Золотая Звезда" медалі) деп те аталады, оның дизайны совет үлгісіне ұқсас. "Алтын жұлдыз" медалі – алтын бес бұрышты жұлдыз, ал беткі жағында тегіс 15 мм диэдр сәулелері бар. Арқа жағында ортасында 2 мм биіктіктегі "РЕСЕЙ БАТЫРЫ" ("ГЕРОЙ РОССИИ") деген ірі әріптермен жазылған жазу, ал жоғары бөлігінде 1 мм биіктіктегі медальдің сериялық нөмірі бар. Нышан стандартты орыс шаршы тіреуішке аспа арқылы сақинамен бекітіледі. Тіреуішті ақ, көк және қызыл түсті жібек моар үш түсті лентасы жабады.
Алушылар
Көптеген алғашқы атақ иегерлері екі санатқа бөлінді: Чечня қақтығыстарының қатысушылары немесе ғарышкерлер. Кейде атақ алған адам қызмет барысында қаза тапты, мысалы, 2008 жылғы Оңтүстік Осетия соғысының басында қаза тапқан майор Денис Ветчинов. Бұл қатарында соғыста қаза тапқандар мен өкіметтік лауазымдағылар да бар. Мұндай сыйлық алғандардың бірі – Чечняның бұрынғы губернаторы Ахмад Кадыров. Ол 2004 жылы Жеңіс күніне арналған шеру кезінде Грозныйдегі бомбалық шабуылда қаза тапты. Ахмад қаза болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң президент Владимир Путин оған атақ берді. Оқиғадан кейін Путин Кадыровтың ұлы Рамзанға Чечнядағы еңбегі үшін сол атақты тағайындады. Барлық ресейлік ғарышкерлер ғарышқа саяхат жасағаннан кейін Ресей Федерациясының Батыры атағымен марапатталады; кейбіреулері оны бұрыннан-соң мұрагерлік еткен, мысалы, ұшқыш-сынаушы ретінде ұзақ қызмет еткені үшін. Ғарышкерлерге Ресей Федерациясының Ұшқыш-ғарышкері атағы да беріледі. Сергей Крикалев сияқты кейбір лауреаттар Ленин орденімен бірге Кеңес Одағының Батыры атағын да алды. Екі мәрте батырлық көрсеткен ғарышкерлердің көпшілігі «ұшуды сәтті жүзеге асырғаны және көрсеткен батылдығы мен ерлігі үшін» Кеңес Одағының Батыры және Ресейдің Батыры атақтарымен марапатталды. Осы екі топтан тыс спортшылар мен басқа да азаматтық және әскери лауазымдағы адамдар да атаққа ие болды. Айта кетерлік мысалдар: 2000 жылы жарылыстан кейін суға батып кеткен «Курск» суасты кемесінің капитаны Геннадий Лячин. Жарылыс кезінде көрсеткен ерлігі мен экипаж мүшелерінің өмірін сақтап қалуға жасаған тырысы үшін Лячин қайтыс болғаннан кейін атаққа ие болды, ал оның экипажының мүшелері Батылдық орденімен марапатталды. 1998 жылы Жапонияның Нагано қаласында өткен қысқы Олимпиада ойындарында жеңіске жеткені үшін спортшы Лариса Лазутина атақ алды. Александр Карелин антикалық дәуірден бүгінгі күнге дейінгі ең ұлы күрескер ретінде танылды. Ол Олимпиада ойындарында грек-рим күресінен өнер көрсетті және мансабында 887 жекпе-жекте жеңіске жетіп, тек 2 рет жеңіліске ұшырады. Оның жеңілістері даулы, себебі комментаторлар олардың себебі адал спорттық жеңіліс емес, ережелердегі ұсақ өзгерістер болды деп санайды. «Арктика-2007» экспедициясының мүшелері Анатолий Сагалевич, Черняев, Евгений Сергеевич және Артур Чилингаров 2008 жылдың 10 қаңтарында Солтүстік полюсте мұхит түбіне алғаш рет түсті. Олар «қатаң жағдайда көрсеткен батылдығы мен ерлігі және Арктиканың терең су экспедициясын сәтті аяқтағаны үшін» атаққа ие болды. Қару-жарақ конструкторы Михаил Т. Калашников, АК-47 автомат винтовкасы мен ПК пулеметін жасаған. Ол 90 жылдық мерейтойында, 2009 жылдың 10 қарашасында осы құрметке ие болды. 2009 жылдың 16 тамызында Ресей Әскери-әуе күштерінің акробатикалық демонстрациялық тобының командирі, гвардиялық полковник Игорь Ткаченко 2009 жылғы МАКС авиашоуына дайындық кезінде Су-27 ұшағымен басқа Су-27 ұшағымен соқтығысып қаза тапты. Ол қайтыс болғаннан кейін 2009 жылдың 22 тамызында Ресей Федерациясының Батыры атағымен марапатталды. Медаль шамамен 340 рет, негізінен Чечнядағы бірінші және екінші соғыстарға қатысқан адамдарға, қайтыс болғаннан кейін берілді. 2010 жылы президент Дмитрий Медведев 2010 жылдың 24 наурызында Мәскеу қалалық өрт сөндіру басқармасының бастығы Евгений Чернышовқа қайтыс болғаннан кейін атақ берді. Чернышов 2010 жылдың 20 наурызында басқалардың өмірін құтқарып қаза тапты. 2012 жылдың 28 наурызында Белогорск қаласына жақын жердегі Қиыр Шығыстағы әскери базада оқу-жаттығу кезінде майор Сергей Солнечников сәтсіз лақтырылған гранатадан сарбазды итеріп жіберді және ондаған сарбаз тұрған траншеяға қайтып түскеннен кейін гранатаны өз денесімен жауып тастады. Ол 29 наурызда Ресей Федерациясының Батыры атағымен марапатталды. 2014 жылдың ақпан айында полковник Попов, Александр Викторович, Ресейдің арнайы жасақтарының отрядының командирі 2014 жылғы Қырым дағдарысына қатысты. 2014 жылдың 4 сәуірінде Ресей Федерациясы Президентінің «жабық» жарлығымен оған «әскери міндетін орындау кезінде көрсеткен батылдығы мен ерлігі үшін» Ресей Федерациясының Батыры атағы берілді. 2015 жылдың 24 қарашасында Түркияның F-16 ұшағы Түркияның әуе кеңістігін бұзды деген сылтаумен Sukhoi Su-24 ұшағын атып түсірді. Подполковник Олег Пешков пен майор Мурахтин, Константин Валерьевич ұшақтан сәтті секіріп шықты, бірақ олар жердегі атысқа ұшырады, нәтижесінде Пешков қаза тапты. Мұрахтин кейін аман-есен құтқарылды. 25 қарашада президент Владимир Путин Пешковке қайтыс болғаннан кейін Ресей Батыры атағын берді, ал Мұрахтинге Батылдық ордені табысталды. 2016 жылдың 17 наурызында аға лейтенант Александр Прохоренко Сирия азамат соғысының Пальмира шабуылы кезінде атып түсірілген Су-25 шабуылдық ұшағының пилоты болды. Соңғы сәттерінде ол барлық жағынан ИХШҰ жауынгерлерімен қоршалып, өз позициясына әуе шабуылын тапсыруға шешім қабылдады, өзін және жақындап келе жатқан жауынгерлерді өлтірді. Қайтыс алдында ол командирге: «Олар сыртында, шабуыл жасаңыз, тезірек, бұл соңы, отбасыма мен оларды сүйемін және Отаным үшін өлдім деңіздер. Байланыс жоқ, мен қоршаудамын, олар сыртында, мен олардың мазақ етуін қаламаймын және осы форманы киюді қаламаймын. Мен қадір-қасиетпен өлуге және осы иттілердің барлығын өзіммен бірге алып кетуге тілеймін. Өтінемін, соңғы тілегім, шабуыл жасаңыз, олар маған қандай болса да өлтіреді. Олар сыртында, бұл соңы, командир, рахмет, отбасыма және еліме мен оларды сүйемін деңіздер. Мен батыр болдым және көтере алғанша күрестім деңіздер. Отбасымды күтіңіздер, өлімімнен кек тартаңыздар, қоштасыңыз, командир, отбасыма мен оларды сүйемін деңіздер!» деді. 2016 жылдың 11 сәуірінде президент Владимир Путин Прохоренконы Ресейдің ең жоғары наградасы – Ресей Федерациясының Батыры деп жариялады. 2016 жылдың 10 шілдесінде Дағыстаннан келген полиция лейтенанты Магомед Нурбагандов Ислам радикалдарымен ұсталды. Оқиғаның барлығы радикалдар тарапынан бейнеленген, олар Нурбагандов пен әріптестерінен полициядан кетіп қалуларын талап етті, бірақ ол оларға қарсы тұрып, камераға «Жұмысты жалғастырыңдар, бауырлар!» деді, содан кейін оққа ұшты. 2016 жылдың 22 қыркүйегінде президент Путин офицерді үлгі ретінде мақтады және Нурбагандовқа қайтыс болғаннан кейін Ресей Батыры атағын берді, ол атақ ата-анасына тапсырылды. 2017 жылдың 10 мамырында Ресей президенті Владимир Путин Сирияда террористермен күрескенде ерекше батылдық көрсеткен Арнайы операция күштерінің төрт офицеріне жеке медальдар тапсырды. Олар 300-ден астам жихадшылардың шабуылын сәтті тойтарған 16 адамдық арнайы күштер отрядының құрамында болды. Отряд командирі, лейтенант-полковник Данило Ресей Федерациясының Батыры атағымен марапатталды. 2018 жылдың 3 ақпанында майор Роман Филипов Сириялық милитанттарға тиесілі MANPADS зымырандық қорғаныс жүйесімен атып түсірілген Су-25 шабуылдық ұшағының пилоты болды. Майор Филипов сәтті секіріп шықты, бірақ қарсыластар бақылауындағы аумаққа түсті және милитанттармен атысты. Желіде жарияланған суреттерде ол екі пистолетіндегі оқ-дәрісін түгел жұмсағанын және милитанттар оны қоршағанда қол гранатасын жардырып, «Бұл жігіттер үшін!» деп айқайлағанын көрсетті. 2018 жылдың 6 ақпанында президент Владимир Путин майор Роман Филиповке Ресей Федерациясының Батыры атағын беру туралы жарлыққа қол қойды. 2019 жылдың 15 тамызында «Ural Airlines» рейсі 178 ұшып тұрғанда дәнді далаға құлады. Ұшақтың сәтті авариялық қондыруына байланысты әуе компаниясы ұшқыштардың кәсібилігін жоғары бағалады. Рейс командирі Юсупов, Дамир Касимович және екінші ұшқыш Мурзин, Георгий Александрович осы құрметке ие болды...
Submarine captain Gennady Lyachin, of the Kursk, which sank after an explosion in 2000. Due to his heroism during the explosion and his attempts at preserving the lives of the crew, Lyachin was posthumously awarded the title, and the members of his crew were awarded the Order of Courage. Athlete Larisa Lazutina was presented with the title for various medals won at the 1998 Winter Olympics in Nagano, Japan. Alexander Karelin was awarded for his recognition as the greatest wrestler of all time (from antiquity to the present day). He was a Greco Roman wrestler in the Olympics, and in his career he won 887 bouts and lost only 2 times. His losses are controversial because commentators believe they were caused by trivial rule changes, not a bona fide athletic defeat. Arktika 2007 expedition members Anatoly Sagalevich, Черняев, Евгений Сергеевич and Artur Chilingarov, who on 10 January 2008, performed the first ever descent to the ocean bottom at the North Pole. Awarded the title "for courage and heroism showed in extreme conditions and successful completion of high latitude Arctic deep water expedition." Weapons designer Mikhail T. Kalashnikov, designer of the AK 47 assault rifle and PK machine gun. He received the honour on his 90th birthday, 10 November 2009. On 16 August 2009, the Russian Air Force's aerobatics demonstration team, Russian Knights' commander, Guard Colonel Igor Tkachenko was killed when his Sukhoi Su 27 collided in mid air with another Sukhoi Su 27 whilst practicing for the 2009 MAKS Airshow. He was awarded the title of Hero of the Russian Federation posthumously on 22 August 2009. The medal has been awarded posthumously approximately 340 times, primarily to people involved in the first and second wars in Chechnya. In 2010 a posthumous award was made by President Dmitry Medvedev to Evgeny Chernyshov, the chief of the Moscow fire department on 24 March 2010. Chernyshov died on 20 March 2010 saving others' lives. On 28 March 2012, during a training exercise at a Far Eastern military base near the town of Belogorsk, Major Sergei Solnechnikov pushed a soldier away from an unsuccessfully thrown grenade and covered the grenade with his own body after it bounced back into the trench they were in with dozens of soldiers standing nearby. He was awarded the title of Hero of the Russian Federation posthumously the following day on 29 March. In February 2014, Colonel Попов, Александр Викторович who was commander of a detachment of Russian Spetsnaz took part in the 2014 Crimean crisis. On 4 April 2014 in a ("closed") decree of the President of the Russian Federation, he was awarded the title of Hero of the Russian Federation for "courage and heroism displayed in the performance of military duty." On 24 November 2015, a Turkish Air Force F 16 shot down a Sukhoi Su 24 which Turkey claimed had violated its airspace. Lieutenant Colonel Oleg Peshkov and Major Мурахтин, Константин Валерьевич ejected successfully from the aircraft but they were exposed to ground fire and Peshkov died as a result. Murakhtin was rescued safely later. On 25 November, President Vladimir Putin awarded the Hero of Russia posthumously to Peshkov and Murakhtin was awarded with the Order of Courage. On 17 March 2016, Senior Lieutenant Alexander Prokhorenko was the pilot of a Sukhoi Su 25 ground attack aircraft shot down during Palmyra offensive of the Syrian Civil War. During his last moments, he was allegedly surrounded on all sides by ISIS fighters and he decided to order an airstrike at his own position, killing himself and all of the approaching fighters. Before he died, he called the commander: " They are outside, conduct the airstrike now please hurry, this is the end, tell my family I love them and i died fighting for my motherland. Unable command, I am surrounded, they are outside, I don't want them to take me and parade me, conduct the airstrike, they will make a mockery of me and this uniform. I want to die with dignity and take all these bastards with me. Please my last wish , conduct the airstrike, they will kill me either way. They [are] outside, this is the end commander, thank you, tell my family and my country I love them. Tell them I was brave and I fought until I could no longer Please take care of my family, avenge my death, good bye commander, tell my family I love them!". On 11 April 2016, President Vladimir Putin declared Prokhorenko a Hero of the Russian Federation, the highest Russian honor. On 10 July 2016, Police Lieutenant Magomed Nurbagandov from Dagestan was captured by Islamic militants. With the whole incident videotaped by the militants, they demanded that Nurbagandov and his colleagues resign from the police force, but he defied them and said to the camera "Keep on working, brothers!" before being shot dead. On 22 September 2016, President Putin praised the officer as a model for others and awarded the Hero of Russia posthumously to Nurbagandov which was handed to his parents. On 10 May 2017, Russian President Vladimir Putin personally awarded medals to four officers of the Special Operations Forces for showing extraordinary courage combating terrorists in Syria. They were part of a 16 man special forces detachment unit which managed to successfully repulse attacks conducted by over 300 jihadists without any losses. The commander of the unit, Lieutenant Colonel Danilo was awarded the honorary title of Hero of the Russian Federation. On 3 February 2018, Major Roman Filipov was the pilot of a Sukhoi Su 25 ground attack aircraft shot down by Syrian militants belonging to Tahrir al Sham using a portable air defence (MANPAD) system. Major Filipov successfully ejected but landed in a rebel controlled area and fought a gun battle against militants. Images posted online show that he emptied both his pistol magazines and just as the militants surrounded him, he set off a hand grenade shouting “This is for the boys!” On 6 February 2018, President Vladimir Putin signed an executive order awarding Major Roman Filipov the title of Hero of the Russian Federation. On 15 August 2019, Ural Airlines Flight 178 crash landed in a cornfield shortly after takeoff. With the successful emergency landing, the airline praised the professionalism of the pilots. The pilot in command Юсупов, Дамир Касимович and the first officer Мурзин, Георгий Александрович were awarded the honorary title of Hero of the Russian Federation; the rest of the crew were decorated with the Order of Courage. In December 2020, according to the Russian Defense Ministry, 1st Captain Маслов, Дмитрий Николаевич (подводник) of the Russian Navy's Northern Fleet was awarded the title of Hero of the Russian Federation "for the performance of special tasks associated with the risk to life during one of the long voyages." In May 2021, by a "closed" decree of the President of the Russian Federation, Police Lieutenant Colonel Чалаев, Замид Алиевич of the Ministry of Internal Affairs of Chechnya was awarded the title of Hero of the Russian Federation for courage and heroism shown in the line of duty.