Кеңес Одағының ең жоғары наградасы – «Кеңес Одағының Батыры» атағы. 1934 ж. құрылған, Ленин орденімен берілді, кейін Алтын Жұлдыз қосылды. Батырлық еңбегі үшін марапатталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының ең жоғары наградасы – Кеңес Одағының Батыры атағы (Герой Советского Союза) – Кеңес Одағындағы ең жоғары айырма белгісі, Кеңес мемлекеті мен қоғамына қызметте көрсетілген батырлық ерліктері үшін Ленин орденімен бірге жеке немесе ұжымдық түрде табысталған. Бұл атақ әскери және азаматтық тұлғаларға берілді.
Highest award of the Soviet Union
The title Hero of the Soviet Union (Герой Советского Союза) was the highest distinction in the Soviet Union, awarded together with the Order of Lenin personally or collectively for heroic feats in service to the Soviet state and society. The title was awarded both to civilian and military persons.
Шолу
Бұл марапат 1934 жылғы 16 сәуірде Кеңес Одағының Орталық Атқару Комитетімен бекітілді. Атақ алған алғашқылар бастапқыда тек Ленин орденімен – ең жоғары кеңестік наградамен, сонымен қатар КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумынан ерлік ісін сипаттайтын куәлікпен (грамота) марапатталды. Ленин ордені батыр атағына лайық емес іс-әрекеттер үшін де берілуі мүмкін болғандықтан, және батырларды Ленин орденінің иегерлерінен ажырату үшін 1939 жылғы 1 тамызда Алтын жұлдыз медалі енгізілді. Бұрынғы батырлар да осы медаль мен куәлікке артта қалғаннан кейін ие бола алды. Батыр келесі ерлік ісі үшін тағы да атаққа ие болып, қосымша Алтын жұлдыз медалі мен куәлік алатын болды. Ленин орденін бірнеше рет беру практикасы 1988 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесімен қайта жаңарту кезеңінде жойылды. Осы атаққа 44 шетел азаматы ие болды. Атақ сонымен қатар қаза болғаннан кейін де берілді, бірақ көбінесе Алтын жұлдыз медалі табысталмады. Атақты тек Жоғарғы Кеңестің Президиумы ғана алып тастауға құқылы болды. Көптеген совет блогы елдері Кеңес үлгісін қабылдап, өздерінің "Батыр" наградаларын енгізді. Кеңес үлгісіндегі "Батыр" атағы бүгінгі күнге дейін Куба сияқты коммунистік мемлекеттерде, сондай-ақ Ресей, Украина және басқа посткеңестік елдерде қолданылып келеді.
The award was established on 16 April 1934, by the Central Executive Committee of the Soviet Union. The first recipients of the title originally received only the Order of Lenin, the highest Soviet award, along with a certificate (грамота, gramota) describing the heroic deed from the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR. Because the Order of Lenin could be awarded for deeds not qualifying for the title of hero, and to distinguish heroes from other Order of Lenin holders, the Gold Star medal was introduced on 1 August 1939. Earlier heroes were retroactively eligible for these items. A hero could be awarded the title again for a subsequent heroic feat with an additional Gold Star medal and certificate. The practice of awarding additional Orders of Lenin when the title was awarded multiple times was abolished by the Supreme Soviet of the USSR in 1988 during perestroika. Forty four foreign citizens were awarded the title. The title was also awarded posthumously, though often without the actual Gold Star medal presented. The title could be revoked only by the Presidium of the Supreme Soviet. Most Soviet bloc countries followed the Soviet example and instituted their own "Hero" awards. The Soviet style "Hero" title is still used both in surviving current Communist states such as Cuba and in some non Communist post Soviet countries such as Russia, Ukraine, and others.
Тарих
Жалпы, КСРО-ның өмір сүрген кезінде Кеңес Одағының Батыры атағы 12 777 адамға берілді (жала жабған әрекеттері үшін атақтан айырылған 72 адамды және негізсіз деп жойылған 13 марапатты ескермегенде), оның ішінде 154 адам екі рет (тоғыз адам өлімнен кейін), үш адам үш рет және екі адам төрт рет алған. 95 әйелге атақ берілді. Кеңес Одағының Батырларының арасында 44 адам шетел мемлекеттердің азаматтары. Олардың көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде марапатталды (11 635 Кеңес Одағының Батыры, 101 екі рет Батыр, үш рет Батыр және екі төрт рет Батыр). 85 адамға (28 қайтыс болғаннан кейін) 1979 жылдан 1989 жылға дейін созылған совет-ауған соғысына қатысқандары үшін атақ берілді. Алғашқы марапатты алғандар – ұшқыштар Анатолий Лиапидевский (сертификат №1), Зигизмунд Леваневский, Василий Молоков, Маврикий Слепнёв, Николай Каманин, Иван Доронин және Михаил Водопянов, олар 1934 жылғы 13 ақпанда Арктика суларында мұзға қысылып батқан «Челюскин» пароходының экипажын әуеден табысты іздеуге және құтқаруға қатысты. 1936 жылғы 24 шілдеде бірінші рет трансполярлық ұшуды жасаған Валерий Чкаловқа атақ берілді. Валентина Гризодубова – әйел ұшқыш, тікелей қашықтыққа ұшып, халықаралық әйелдер рекордын орнатуы үшін Кеңес Одағының Батыры атанған алғашқы әйел (1938 жылғы 2 қарашада). Совет партизаны Зоя Космодемьянская Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1942 жылғы 16 ақпанда) қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атанған алғашқы әйел болды. Сонымен қатар, 100-ден астам адам екі рет марапатталды. Екінші Батыр атағы, яғни Кеңес Одағының Батыры немесе Социалистік Еңбек Батыры атағы, иеленушіге туған қаласына ескерткіш жазуы бар өзінің бейнесі қойылған қола бюст орнатуға мүмкіндік берді. Ұшқыштар Александр Покрышкин мен Иван Кожедуб үш рет Кеңес Одағының Батыры атанды. Үшінші марапат алғандарға Мәскеудегі Советтер сарайының жанында бағаналы тұғырға қола бюст орнатуға рұқсат берілді, бірақ сарай ешқашан салынбады. Леон Троцкийді өлтіргені үшін Мексика түрмесінде 20 жыл қамауда отырған Рамон Меркадер 1961 жылы КСРО-ға көшіп келді және Рамон Лопес атымен КГБ төрағасы Александр Шелепиннен Ленин орденімен және «ерекше еңбегі үшін» Кеңес Одағының Батыры медалімен марапатталды. Төрт рет осы атаққа ие болған жалғыз адамдар – маршал Георгий Жуков пен Леонид Брежнев. Дегенмен, Кеңес Одағының Батыры туралы бастапқы ережеде төртінші атақ көзделмеген, кейінгі іс-әрекеттерге қарамастан, ең көп дегенде үш марапаттамаға рұқсат берілген. Жуков пен Брежнев екеуі де даулы жағдайларда төртінші атағын алды. Атап айтқанда, Жуковқа төртінші атақ заңды бұзу арқылы берілді. Ол 1956 жылғы 1 желтоқсанда 60 жылдығына орай «үлкен жетістіктері үшін» төртінші рет марапатталды. Жуковтың төртінші Батыр медалі 1953 жылы Лаврентий Берияны тұтқындауға қатысқаны үшін берілген деген болжам бар, бірақ бұл дерек тіркелмеген. Брежневтің төрт марапаты оның 60, 70, 72 және 75 жылдық мерекелеріне сыйлық ретінде берілгендіктен, атақтың беделін төмендетті. Мұндай практика 1988 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесінің шешімімен тоқтатылды. 1970 жылдарға қарай марапаттың құндылығы төмендеді. Маңызды саяси және әскери тұлғаларға олардың туған күндеріне байланысты, ешқандай ерлік іс-әрекет жасамай тұрып марапаттама берілді. Юрий Гагариннен бастап барлық совет космонавттары, сондай-ақ совет ғарыш бағдарламасына қатысқан капиталистік емес елдердің шетелдік азаматтары әр ұшу үшін Батыр атағын алды, бірақ екі реттен аспады. Жеке тұлғалардан басқа, он екі қала (Батыр қала) және Брест бекінісі (Батыр бекінісі) соғыстағы ұжымдық ерліктері үшін марапатталды.
In total, during the existence of the USSR, the title of Hero of the Soviet Union was awarded to 12,777 people (excluding 72 stripped of the title for defamatory acts and 13 awards annulled as unwarranted), including 154 people who received the award twice (nine posthumously), three who received it three times, and two who received it four times. Ninety five women were awarded the title. Among the Heroes of the Soviet Union, 44 people are citizens of foreign states. The great majority of them received it during World War II (11,635 Heroes of the Soviet Union, 101 twice Heroes, three thrice Heroes, and two four time Heroes). Eighty five people (28 posthumously) were awarded the title for actions related to the Soviet Afghan War, which lasted from 1979 until 1989. The first recipients of the award were the pilots Anatoly Liapidevsky (certificate number one), Sigizmund Levanevsky, Vasily Molokov, Mavriky Slepnyov, Nikolai Kamanin, Ivan Doronin, and Mikhail Vodopianov, who participated in the successful aerial search and rescue of the crew of the steamship Cheliuskin, which sank in Arctic waters, crushed by ice fields, on 13 February 1934. Valery Chkalov, who made the first ever Trans polar flight, was awarded the title on 24 July 1936. Valentina Grizodubova, a female pilot, was the first woman to become a Hero of the Soviet Union (2 November 1938) for her international women's record for a straight line distance flight. Zoya Kosmodemyanskaya, a Soviet partisan, was the first woman to become a Hero of the Soviet Union during World War II (February 16, 1942), posthumously. In addition, over 100 people received the award twice. A second Hero title, either Hero of the Soviet Union or Hero of Socialist Labour entitled the recipient to have a bronze bust of his or her likeness with a commemorative inscription erected in his or her hometown. Fighter pilots Aleksandr Pokryshkin and Ivan Kozhedub were three times Heroes of the Soviet Union. A third award entitled the recipient to have their bronze bust erected on a columnar pedestal in Moscow, near the Palace of the Soviets, but the palace was never built. After his release from serving a 20 year sentence in a Mexican prison for the assassination of Leon Trotsky, Ramón Mercader moved to the Soviet Union in 1961 and as Ramon Lopez was awarded the Order of Lenin and the Hero of the Soviet Union medal "for the special deed" by KGB head Alexander Shelepin. The only individuals to receive the title four times were Marshal Georgy Zhukov and Leonid Brezhnev. The original statute of the Hero of the Soviet Union, however, did not provide for a fourth title; its provisions allowed for a maximum of three awards regardless of later deeds. Both Zhukov and Brezhnev received their fourth titles under controversial circumstances. Namely, Zhukov was awarded a fourth title in direct violation of the statute. He was awarded the fourth time "for his large accomplishments" on the occasion of his 60th birthday on December 1, 1956. There is some speculation that Zhukov's fourth Hero medal was for his participation in the arrest of Lavrentiy Beria in 1953, but this was not entered in the records. Brezhnev's four awards further eroded the prestige of the award because they were all birthday gifts, on the occasions of his 60th, 70th, 72nd and 75th birthdays. Such practices halted in 1988 due to a decision of the Supreme Soviet of the USSR, which formally ended it. By the 1970s, the award had been somewhat devalued. Important political and military persons had been awarded it on the occasions of their birthdays rather than for any immediate heroic activity. All Soviet cosmonauts, starting from Yuri Gagarin, as well as foreign citizens from non capitalist countries who participated in the Soviet space program as cosmonauts, received a Hero award for each flight, but no more than twice. Apart from individuals, the title was also awarded to twelve cities (Hero City) as well as the fortress of Brest (Hero Fortress) for collective heroism during the War.
Кейінгі алушылары
"Кеңес Одағының Батыры" атағын соңғы рет 1991 жылғы 24 желтоқсанда кеңес суға түсушісі, 3-ші рангтың капитаны Леонид Михайлович Солодков, беспрецедентті тереңдікте суға түсу эксперименттеріне жетекшілік еткені және қатысқаны үшін алған. Кеңес Одағының тарап кеткеннен кейін, бұл атақ Ресейде "Ресей Федерациясының Батыры" атағымен, Украинада "Украинаның Батыры" атағымен, ал Беларусьте "Беларусь Батыры" атағымен ауыстырылды. Әзірбайжанның мұрагер ордені – Әзірбайжанның Ұлттық Батыры, Арменияның жеке батырлық медалі – Арменияның Ұлттық Батыры, екеуі де кеңестік үлгіде жасалған.
The last recipient of the title "Hero of the Soviet Union" was a Soviet diver, Captain of the 3rd rank Leonid Mikhailovich Solodkov on 24 December 1991 for his leadership and participation in a series of unprecedented extreme depth diving experiments. Following the collapse of the Soviet Union, this title was succeeded in Russia by the title "Hero of the Russian Federation", in Ukraine by "Hero of Ukraine" and in Belarus by "Hero of Belarus". Azerbaijan's successor order is that of National Hero of Azerbaijan and Armenia's own hero medal is that of National Hero of Armenia, both modeled on the Soviet one.
Төрт рет марапатталған
Леонид Брежнев – КОКП-ның бірінші хатшысы, кейіннен Бас хатшысы (1964–82) және КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы (1960–64 және 1977–82) болды. Оған бір рет Социалистік Еңбек Ері атағы берілді; осы соңғы жетістігі көптеген орыс әзілдерінің нысаны болды. Сондай-ақ Кеңес Одағының маршалы болған. Георгий Жуков – Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең маңызды советтік жеңістердің көптегенімен байланысты әскери қолбасшы және саясаткер, Бірінші Белорусь майданының қолбасшысы және Кеңес Одағының маршалы.
Leonid Brezhnev – First Secretary, later General Secretary, of the CPSU (1964–82), and Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR (1960–64 and 1977 82), also awarded one Hero of Socialist Labour; this last feat was the subject of numerous Russian jokes. Also Marshal of the Soviet Union. Georgy Zhukov – Military commander and politician credited with many of the most significant Soviet victories of World War II, Commander of the First Belorussian Front and Marshal of the Soviet Union.