Кіріспе

Variola вирусына қарсы вакцина 1721 жылы Солтүстік Америкада ауыр эпидемияның ықпалымен алғаш рет қолданылды. Бұл процедура 1706 жылдан бері Бостонда белгілі болған, онда уағызшы Коттон Мэзер оны құлы ретінде ұстаған Онезимустан үйренген. Онезимус, көптеген құдастарындағыдай, Африкадан әкелінгенге дейін Африкада екпе салдырған. Бастапқыда бұл тәжірибе көп сынға ұшырады. Алайда, шектеулі сынақтар көрсеткендей, 244 адамның арасында 6-уы өлді (2,5%), ал 5980 адамның арасында 844-і табиғи аурудан қайтыс болды (14%), нәтижесінде бұл әдіс барлық колонияларда кеңінен қабылданылды. Екпе жасау әдісінің өлім-жұлым көрсеткіші мыңнан бір адамды құрады. Кеннедидің сипаттамасы жарияланғаннан екі жыл өткен соң, 1718 жылдың наурызында доктор Чарльз Мэтленд, Түрік сотындағы британ елшісінің әйелі, леди Мэри Вортли Монтегюдің бұйрығымен, бес жасар ұлын сәтті екпеледі. Четыре жылдан кейін леди Мэри Вортли Монтегю осы тәжірибені Англияға әкелді. Леди Мэри Вортли Монтегюдің 1717 жылғы 1 сәуірдегі Сара Чизвеллға Түркия елшілігінен жазған хатында осы емделу туралы былай делінген: "Бізде өте қауіпті және кең таралған шешек ауруы ингальтинг (олар осылай атайды) арқылы мүлдем зиянсыз. Бұл операцияны өздері үшін өздері істейтін қарт әйелдердің тобы жасайды. Әр жылдың қыркүйек айында, күннің ыстығы басылған кезде, адамдар бір-біріне хат жіберіп, отбасы мүшелерінің кімдері шешекке қарсы екпе жасағысы келетінін біледі. Олар осы мақсатта жиналады, әдетте он бес немесе он алты адам бірге болады. Сонда қарт әйел ең жақсы шешекке қатысты мәселесі бар жаңғақпен келеді және сізге қай тамырларды ашу керектігін сұрайды. Ол бірден сіз ұсынған жерде үлкен инемен (бұл сізге көп қиындық туғызбайды) тесік жасайды және ине басына сыятын мөлшерде уды тамырға енгізеді, содан кейін жараны қабықшаның ішкі бөлігімен байлайды, осылайша төрт немесе бес тамырды ашады. Балалар немесе жас науқастар күні бойы бірге ойнайды және сегізінші күнге дейін толық сауығып кетеді. Содан кейін қызба сұрақтап, олар төсекте екі күн, көбінесе үш күн жатады. Олардың бетінде жиырма немесе отызға дейін шешек пайда болады, олар із қалдырмайды, және сегіз күннен кейін олар ауруға шалдыққанға дейін жақсы болады. Бұл аурудан өлген ешкімнің мысалы жоқ, сондықтан мен сүйікті ұлыммен сынап көргім келеді, себебі эксперименттің қауіпсіздігіне толық сенімдімін. Мен Англияда осы пайдалы өнертабысты танымал етуге патриоттық сезіммен толымын, және егер мен олардың біреуінің адамзаттың игілігі үшін олардың кірісінің маңызды бөлігін жоюға жеткілікті ізгілік бар екенін ойласам, дәрігерлеріміздің біріне осы туралы егжей-тегжейлі жазар едім, бірақ бұл ауру олар үшін тым пайдалы, сондықтан оған тоқтамауға батыл адамды олардың барлық наразылығына ұшыратуға дайын. Мүмкін, егер мен қайтып келсем, олармен соғысуға батылым жетеді."

Ерте вакцинация

Вакцинацияның алғашқы эмпирикалық кезеңдерінде, Луи Пастердің микробтар теориясын және Жозеф Листердің антисепсис пен асепсис туралы еңбектерін құру алдында, елеулі жұқпалы аурулар болды. Уильям Вудвилл, алғашқы вакцинаторлардың бірі және Лондондағы шешек ауруханасының директоры, сиыр қыстырығының материалдарын – вакцинаны – шешек материалдарымен ластаған деп есептеледі, бұл нәтижесінде вариоляция туды. Басқа вакцина материалдары да сенімді түрде сиыр қыстырығынан емес, ірі қара малдың басқа да терілік жараларынан алынды. 1758 жылы эмпирикалық тәжірибелердің алғашқы күндерінде американдық кальвинист Джонатан Эдвардс шешекке қарсы егуден қайтыс болды. Алғашқы статистикалық және эпидемиологиялық зерттеулерді 1727 жылы Джеймс Юрин және 1766 жылы Дэниел Бернулли жүргізді. 1768 жылы доктор Джон Фьюстер шешекке қарсы егуден кейін сиыр қыстырығын өткерген адамдарда реакция байқалмағанын хабарлады. Эдвард Дженнер Англиядағы Берклиде жетім бала ретінде дүниеге келді. Кішкентай кезінде Дженнер басқа оқушылармен бірге приходтық қаражат есебінен шешекке қарсы егілді, бірақ инфекцияның ауырлығынан көзі жоқ бола жаздады. Тазартқыш дәрілер беріліп, қан құю процедурасынан өткеннен кейін, Дженнер сауығып кеткенше сауықтыру шатырына жатқызылды. 13 жасында ол жақын маңдағы Содберидегі дәріханашы Дэниел Ладлоуға және кейін хирург Джордж Хардвикке шәкірт болды. Ол ірі қара малмен жұмыс істеген кезде сиыр қыстырығын жұқтырған адамдардың шешекке шалдықпайтынын байқады. Дженнер себеп-салдар байланысын болжады, бірақ бұл идея сол кезде қолдау таппады. 1770-1772 жылдары Дженнер Лондондағы Сент-Джордж ауруханасында және Джон Хантердің жеке шәкірті ретінде білімін жетілдірді, содан кейін Берклиде тәжірибе ашуға оралды. Дженнер 1797 жылдың сәуір айында өзінің байқаулары туралы Корольдік қоғамға хабарлама жіберді. Ол ресми түрде ұсынылмады және Қоғамның жазбаларында осы туралы ештеңе айтылмаған. Дженнер бұл хабарламаны бейресми түрде Қоғамның президенті сэр Джозеф Бэнкске жіберді, ол Эверард Хоумнан пікір сұрады. 1999 жылы алғаш рет жарияланған оның қабылданбаған есебіне жасалған шолулар күмәнмен қарады және қосымша вакцинациялар талап етілді. Қосымша вакцинациялар жүргізілді және 1798 жылы Дженнер өзінің «Ағылшынның батыс округтерінде, әсіресе Глостерширде, сиыр қыстырығы деп аталатын аурудың себептері мен салдары туралы зерттеу» атты еңбегін жариялады. Бұл 23 жағдайды, соның ішінде бұрын сиыр қыстырығынан зардап шеккен бірнеше адамды қамтыды. Дженнердің қанша адамды вакцинациялағаны немесе шешек вирусымен егу арқылы сынаққа салғаны белгісіз; мысалы, 21-ші жағдайда «бірнеше бала мен ересектер» болды. Маңыздысы, Дженнер әдейі шешек вирусын енгізген кем дегенде төрт адамның барлығы оған қарсы тұрды. Бұл операцияларға қолдан-қолға ауыстыру сериясының алғашқы және соңғы пациенттері кірді. Ол сиыр қыстырығынан вакцинация жасау шешекке қарсы егуден қауіпсіз деген қорытынды жасады, бірақ қорғаныс әсері өмір бойы сақталады деп асығыс тұжырым жасады. Бұл соңғысы дұрыс емес болып шықты. Тағы бір түсініспеушілік Дженнердің толық тиімді вакцинаның сиырлардан алынған жылқы ауруынан пайда болды деген сенімінде болды, ол оны қате түрде май деп атады. Бұл сол кезде сынға алынды, бірақ жылқы қыстырығынан алынған вакциналар көп ұзамай енгізіліп, кейіннен вакциния вирусының шығу тегі туралы күрделі мәселеге ықпал етті, қазіргі вакцинадағы вирустың түрі. Вакцинаны Жаңа әлемге 1798 жылы Ньюфаундленд штатының Тринити қаласында Дженнердің балалық досы және медицинадағы әріптесі доктор Джон Клинч енгізді. АҚШ-та тұңғыш рет 1799 жылы шешекке қарсы вакцина қолданылды. Дәрігер Валентин Симан Дженнерден алынған сарысуды қолдана отырып, балаларына шешекке қарсы вакцина салдырды. 1800 жылға қарай Дженнердің еңбегі барлық еуропалық тілдерде жарық көрді және Бенджамин Уотерхаузға АҚШ-та жетті – бұл жылдам таралу мен терең қызығушылықтың белгісі. Вакцинаның қауіпсіздігіне қатысты кейбір алаңдаушылықтарға қарамастан, мұқият таңдалған вакцинаны қолдану арқылы өлім-жітім жақын нөлге жуық болды және ол көп ұзамай бүкіл Еуропа мен АҚШ-та қолданысқа енді. 1804 жылы Франсиско Хавьер де Бальмис басқарған ресми испан миссиясы вакцинаны бүкіл испан империясына, алдымен Канар аралдарына, содан кейін испандық Орталық Америкаға таратуға аттанды. Оның орынбасары Хосе Сальвани вакцинаны Испанияның Оңтүстік Америкасының батыс және шығыс жағалауларына жеткізген кезде, Балмис Филиппиннің Маниласына, одан әрі Қытай жағалауындағы Кантон мен Макаоға сапарлады. Ол 1806 жылы Испанияға оралды. Вакцинаны құтыларда емес, 22 жетім баланың түрінде тасымалдады, олар тірі сиыр қыстырығы вирусының «тасымалдаушылары» болды. Қол жеткеннен кейін, «басқа испан губернаторлары мен дәрігерлер вирус тарату үшін құл қыздарды пайдаланды, олардан алынған лимфа сұйығын жергілікті халықты егу үшін қолданды». Наполеон шешекке қарсы вакцинацияның ерте жақтасы болды және армияға шақырылғандарға вакцина жасауды бұйырды. Сонымен қатар, француз армиясы және оның императорлық гвардиясы үшін вакцинация бағдарламасы құрылды. 1811 жылы ол ұлы, Наполеон II, туғаннан кейін вакцинациялады. 1815 жылға қарай француз балаларының шамамен жартысы вакцинацияланды және Наполеон империясының соңында шешекке байланысты өлім-жітім өлімнің 1,8% құрады, француз революциясы кезіндегі 4,8% өлімге қарағанда. Шешекке қарсы вакцинацияны міндетті түрде енгізген алғашқы штат 1806 жылдың 25 қыркүйегінде Лукка және Пиомбино княздығы болды. 1807 жылдың 26 тамызында Бавария да ұқсас шараны енгізді. Баден 1809 жылы, Пруссия 1815 жылы, Вюртемберг 1818 жылы, Швеция 1816 жылы, Англия 1867 жылы және Германия империясы 1874 жылы Рейхс вакцинация заңы арқылы осы қадамды жасады. Лютерандық Швецияда протестант дін қызметкерлері 1800 жылдың басынан-ақ шешекке қарсы вакцинацияға ерте ерікті түрде үлкен үлес қосты. Лихтенштейнде алғашқы вакцинация 1801 жылы жасалды және 1812 жылдан бастап вакцинация міндетті болды. Сиыр қыстырығынан вакцинация жасауды/вакцинациялауды бірінші болып кім сынап көргенін анық айту мүмкін емес. Көптеген, бірақ әлі де шектеулі, ақпарат Бенджамин Джести, Питер Плетт және Джон Фьюстер туралы бар. 1774 жылы Джести, Дорсеттегі Йетминстердегі фермер, отбасымен бірге тұратын екі сауыншы қыздардың шешекке қарсы иммунитетін байқап, отбасын шешекке қарсы қорғау үшін сиыр қыстырығымен вакцинациялады. Ол сол кезде белгілі бір дәрежеде жергілікті сынға және күлкіге ұшырады, содан кейін қызығушылық азайды. Кейінірек назар Джестиге аударылды және ол Дженнердің даңқына қызғанатын сыншылардың шақыруымен 1802 жылы Лондонға әкелінді, ол Парламенттен қаржылық сыйлық сұрап баққан кезде. 1790-92 жылдары Питер Плетт, Гольштейннен келген мұғалім, Киль университетінің медицина факультетіне сиыр қыстырығынан вакцинация жасаудың шектеулі нәтижелері туралы хабарлады. Алайда, Факультет вариоляцияны жақтады және ешқандай шара қолданбады. Джон Фьюстер, Дженнердің жақын маңдағы Торнбериден келген хирург досы, 1765 жылға дейін сиыр қыстырығынан вакцинация жасау мүмкіндігін жиналыстарда талқылады. Ол 1796 жылы Дженнер Фиппсті вакцинациялағанмен бірдей уақытта сиыр қыстырығынан вакцинация жасаған болуы мүмкін. Алайда, вариоляциямен сәтті айналысқан Фьюстер бұл нұсқаны қарастырған болуы мүмкін, бірақ оның орнына шешекке қарсы егуді таңдады. Ол вакцинация вариоляциядан артықшылық бермейді деп ойлады, бірақ Дженнермен достық қарым-қатынасын сақтап, Дженнердің беделіне шабуыл жасаған сыншылар вакцинацияға басымдық бергені туралы ешқандай талап етпеді. Сиыр қыстырығын шешекке қарсы егу үшін пайдалану туралы идея 18 ғасырдың соңында қарастырылғаны және медициналық қызметкерлер ғана емес, сынақтан өткені анық. Сондықтан, Дженнер сиыр қыстырығынан вакцинация жасауды бірінші болып сынаған жоқ. Алайда, ол дәлелдерін жариялаған және вакцинаны тегін таратып, қолайлы материалды таңдау туралы ақпарат берген және оны қолдан-қолға ауыстыру арқылы сақтап қалған бірінші адам болды. Әлемдік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) ресми есебі «Шешек және оның жойылғандығы» авторы Дженнердің рөлін бағалап былай жазды: Балаларға міндетті вакцинация 1853 жылғы вакцинациямен Англияда енгізілді...

Өндірістің дамуы

19-ғасырдың соңына дейін вакцинация бұзаулардың терісінде өндірілген вакцинамен немесе, әсіресе Англияда, бұзаудан алынған вакцинамен, бірақ кейін қолдан қолға берілу арқылы сақталды; бастапқыда екі жағдайда да вакцина қысқа мерзімді сақтау немесе тасымалдау үшін піл сүйегінің ұштарында кептірілді, бірақ ғасырдың соңына қарай осы мақсатта шыны капиллярлы түтіктер жиі қолданыла бастады. Осы кезеңде вакцинаның қауіпсіздігін бағалауға лайықты әдістер болған жоқ және эризипела, тетанус, септицемия және туберкулез сияқты инфекцияларды жұқтыратын ластанған вакциналар кездесті. Бұл кезеңде тек жұқпалы ауруға қарсы вакцина ғана қолданысты, сондықтан оған қарсы күшті қарсылық бірқатар вакциналық дауларды тудырды, ол басқа вакциналарға және 21-ғасырға дейін тарады. Ағылшын үкіметінің бактериологы Сидней Артур Монктон Копман шаян вакцинасының құрамындағы бактерияларға түрлі емдердің әсерін зерттеді, оның ішінде глицерин. Кейбір еуропалық вакцина өндірушілер глицеринды кейде тек сұйытқыш ретінде қолданды. Дегенмен, Копман 50% таза химиялық глицеринде сақталған және бақыланатын жағдайда ұсталған вакцинада "жат" бактериялардың өте аз екенін және қанағаттанарлық вакцинация жасалғанын анықтады. Кейін ол глицериннің эризипела мен туберкулезді тудыратын микроорганизмдерді вакцинаға "көп мөлшерде" қосылғанда өлтіретінін және оның әдісі еуропада кеңінен қолданылғанын хабарлады. Копманның әдісімен жасалған вакцина 1899 жылдан бастап ағылшын үкіметінің вакциналық мекемесі арқылы вакцина салынғандарға тегін берілген жалғыз түр болды. Сонымен қатар, 1898 жылғы вакцинация заңы қолдан қолға вакцинациялауды тыйым салды, осылайша осы вакцина арқылы сифилис жұғуының алдын алды. Алайда, жеке дәрігерлер вакцинаны коммерциялық өндірушілерден сатып алуға тиіс болды. Глицериннің дұрыс қолданылуы бактериялық ластануды едәуір азайтса да, жұқтырған бұзаулардың терісінен алынған шикі материал әрқашан қатты ластанған және ешқандай вакцина бактериялардан толығымен таза емес еді. 1900 жылы вакциналарға жасалған сараптамада бактериялық ластанудың әртүрлі екені анықталды. Үкіметтік вакциналық мекеме шығарған вакцинаның бір грамында 5000 бактерия болса, коммерциялық вакциналарда 100000 бактерияға дейін жетеді. 1925 жылғы емдік заттар заңына сәйкес, бактериялық ластану деңгейі бір грамға 5000-ға дейін шектелді және эризипела немесе жара инфекциясын тудыратын микроорганизмдер бар кез келген вакцина партиясы қабылданбады. Кольер бактериялық ластаушы заттардың санын азайту үшін вакцинаға 0,5% фенол қосты, бірақ маңызды кезең ампулаларға құю алдында сұйық вакцинаға 5% пептон қосу болды. Бұл вирусты кептіру процесінде қорғады. Кептіргеннен кейін ампулалар азотпен жабылды. Басқа вакциналар сияқты, ол да қоршаған орта температурасында 1-2 күннен кейін тиімсіз болып шықты. Алайда, кептірілген вакцина 6 ай сақтағаннан кейін қайта құралғанда, оны алыс тропикалық аймақтарға тасымалдауға және сақтауға 100% тиімді болды. Кольердің әдісі жиі қолданылып, аздап өзгертіліп, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) шешек ауруын жою бөлімі 1967 жылы жаһандық шешек ауруын жою науқанын бастаған кезде вакцина өндірудің стандартына айналды, ол кезде 59 өндірушінің 23-і Листер штаммын қолданды. Шешекке қарсы вакцина терінің беткі қабаттарына сызатын арқылы салынды, осы үшін әртүрлі құралдар қолданылды. Олар қарапайым инелерден бастап, осы мақсатқа арнайы жасалған көп ұшты және көп жапырақты серіппелі құралдарға дейін болды. 1960 жылдары американдық микробиолог Бенджамин Рубин, Уайт зертханасында жұмыс істейтін, шешекке қарсы вакцинацияға үлкен үлес қосты. Ол бастапқы сынақтарда көзі кесілген текстильдік инелерді қолданды. Осыдан ол екі ұшты, өткір вилканы жасады, ол капиллярлық күш арқылы құрғатылған вакцинаның бір дозасын ұстауға арналған. Оңай қолданылатын, минималды оқытуды қажет ететін, өндірісі арзан (1000 адамға 5 доллар), басқа әдістермен салыстырғанда вакцинаның төрттен бір бөлігін пайдаланатын және жалынмен стерильденгеннен кейін қайта-қайта пайдаланылатындықтан, ол 1968 жылдан бастап ДДСҰ-ның шешек ауруын жою науқанында жаһандық түрде қолданылды.

Шарапты жою

Шешек ауруы 1967 жылдан бастап вакцинация бағдарламасымен қолдау көрсетілген, жағдайларды анықтау жөніндегі ауқымды халықаралық іздестіру арқылы жойылды. Бұл жұмысты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Дональд Хендерсон құрған және басқарған бөлімшесі ұйымдастырып, үйлестірді. Америкадағы соңғы жағдай 1971 жылы (Бразилия), Оңтүстік-Шығыс Азияда (Индонезия) 1972 жылы, ал Үндістан субконтинентінде 1975 жылы (Бангладеш) тіркелді. Екі жыл бойы қарқынды іздеуден кейін, әлемдегі соңғы эндемикалық жағдай 1977 жылдың қазан айында Сомалиде орын алды.

Терроризмге қарсы дайындық

2002 жылдың желтоқсаны мен 2003 жылдың наурызы аралығында ақ шешекке қарсы вакцина салынған 270 000-нан астам АҚШ әскери қызметшілері арасында миоперикардитке шалдығудың 18 жағдайы тіркелді (барлығы вакцинацияны алғаш рет алған және NYCBOH штаммды қабылдаған адамдар), 30 күн ішінде 100 000 адамға шаққанда 7,8 жағдайды құрады. Барлық жағдайларда жас, басқаша дені сау ақ нәсілді ер адамдар болды және барлығы тірі қалды. 2002 жылы АҚШ үкіметі ел бойынша 500 000 ерікті денсаулық сақтау қызметкерін вакцинациялау бағдарламасын бастады. Вакцина алғандар биотерроризм шабуылы жағдайында бірінші болып көмек көрсететін денсаулық сақтау қызметкерлері болды. Көптеген денсаулық сақтау қызметкерлері вакцинаның жанама әсерлері, өтемақы және жауапкершілік туралы алаңдап, вакцина салдырудан бас тартты немесе оны кешіктірді. Көпшілігі вакцинаның дереу қажеттілігін сезінбеді. Кейбір денсаулық сақтау жүйелері эпидемия болған жағдайда ақ шешекпен ауырған науқастарды қабылдайтын орынға айналудан қорқып, қатысудан бас тартты. 40 000-нан аз адам вакцина алды. 2022 жылдың 21 сәуірінде Public Services and Procurement Canada компаниясы жойылған вирустың кездейсоқ немесе қасақана таралуына қарсы қорғану үшін 500 000 доза ақ шешек вакцинасын жинау бойынша тендер жариялады. 6 мамырда келісімшарт Bavarian Nordic компаниясына Imvamune вакцинасы үшін берілді. Бұл вакцина 2022 жылғы маймыл шешегінің таралуына жауап ретінде Канаданың Халық денсаулығы агенттігі тарапынан мақсатты вакцинация үшін қолданылды.

Шығу тегі

Қазіргі кездегі шешек вакцинасының шығу тегі ұзақ уақыт бойы белгісіз болды, бірақ 2010 жылдары жылқы шешегі ең мүмкін ата-баба ретінде анықталды. Эдвард Дженнер вакцинаны сиырдан алған, сондықтан вирусты вакциния деп атады, латын тілінде сиыр деген сөзді білдіреді. Дженнер сиыр шешегі мен шешек вирустарының жылқыдан пайда болып, сиырға жұққан вирустар деп сенді, ал кейбір дәрігерлер оның ойын қолдап, науқастарға тікелей жылқы шешегімен егуді бастады. Луи Пастер 19 ғасырдың соңында зертханада вакцина жасау әдістерін әзірлегенде жағдай одан әрі нашарлады. Медициналық зерттеушілер вирустарды сериялық түрде өсіргенде, деректерді тиісті түрде сақтамау салдарынан, шығу тегі белгісіз зертханалық штаммдар пайда болды. 1939 жылы Аллан Уотт Дауни вакциния вирусының «табиғи» сиыр шешегі вирусынан серологиялық тұрғыдан ерекше екенін көрсетті. Бұл жұмыс вакциния мен сиыр шешегінің екі бөлек вирустық түрі екенін анықтады. Вакциния термині қазір тек шешек вакцинасын білдіреді, ал сиыр шешегінің латынша атауы жоқ. 1990 жылдары толық геномды секвенирлеудің дамуы ортопоксвирустардың геномдарын салыстыруға және олардың бір-бірімен байланысын анықтауға мүмкіндік берді. Жылқы шешегі вирусы 2006 жылы секвенирленді және вакцинияға ең жақын екені анықталды. Ортопоксвирустардың филогенетикалық ағашында жылқы шешегі вакциния штамдарымен клада құрайды, ал сиыр шешегі штамдары басқа клада құрайды. Үлгі шамалы ауруды жою науқанының соңында жиналғандықтан, ғалымдар жылқы шешегі вакцинияның жабайы табиғатқа шығып кеткен штаммы болуы мүмкін деп ойлады. 1887 жылы енгізілген және Францияда 1866 жылы болған «сиыр шешегі» іріктемесінен жасалған қазіргі бразилиялық вакциналар вакцинияның басқа штамдарына қарағанда жылқы шешегіне көбірек ұқсас. 1859–1873 жылдары АҚШ-та жасалған бес шешек вакцинасы бір-біріне және жылқы шешегіне, сондай-ақ 1902 жылғы Мулфорд вакцинасына ең жақын.

Терминология

"Вакцина" сөзі Variolae vaccinae (яғни сиыр шешегі) деген сөзден шыққан, Дженнер бұл терминді сиыр шешегін белгілеу үшін ойлап тапқан және "Variolae vaccinae себептері мен әсерлері туралы зерттеу", яғни сиыр шешегі деп аталатын еңбегінің толық атауында қолданған. Вакцинация термині көп ұзамай сиыр шешегін егу және вакцина егуін ығыстырып шығарды, ал оны Дженнердің досы Ричард Даннинг 1800 жылы алғаш рет жазбада қолданды. Бастапқыда вакцина/вакцинация терминдері тек шешекке қатысты болса, 1881 жылы Луи Пастер Медицинаның 7-ші халықаралық конгресінде Дженнерді құрметтеу мақсатында осы терминдерді енгізіліп жатқан жаңа қорғаныш егулерді де қамту үшін кеңейтуді ұсынды. Кейбір деректер бойынша, бұл терминді алғаш рет 1800 жылы Дженнердің досы Ричард Даннинг енгізген.