Солтүстік Америкадағы шешек эпидемиясы (1775-1782)

Кіріспе

Солтүстік Америкадағы ауру жағдайлары

Батыс жарты шарындағы Жаңа әлем 1775–1782 жылдар аралығындағы Солтүстік Америкадағы шешек эпидемиясынан қатты зардап шекті. Қалған елді мекендерге сүйенген есептер бойынша, 1775 жылы басталган эпидемияда кем дегенде 130 мың адам қаза болған деп саналады.

Өмірбаян

Шашақ – қауіпті ауру, оны ірі шешек вирусы қоздырады. Шашақтың ең көп таралған түрі – қарапайым шашақ, тарихта халықтың 30% өліміне себеп болып келген. Шашақ вирусы дене сұйықтықтары және жұққан материалдар арқылы жұғады. Әдетте, адам шашаққа басқа адаммен тікелей байланыс арқылы ұғады. Кейбір вирустардан өзгеше, ірі шешек вирусын тасымалдаушы – тек адам ғана. Бұл вирус жәндіктер немесе басқа жануарлар арқылы білмей тұрып таралу мүмкіндігін шектейді. Шашақпен ауырған адам жұққаннан кейін шамамен 24 күн бойы басқаларға жұқпалы болады. Дегенмен, адам жұқпалы болғанмен, әлі температура, бас ауруы, дене ауруы және кейде құсу сияқты жеңіл симптомдарды ғана сезінетін кезең болады. Бұл эпидемия Америка Тәуелсіздік соғысы жылдарында болды. Сол кезде, тығыз және санитариялық жағдайы нашар әскер лагерьлерінде сарбаздарды жұқпалы аурулардан қорғау үшін кеңінен қолжетімді медициналық технология болған жоқ. Осылайша, бұл вирус Джордж Вашингтон басқарған Континенттік армияның табысына үлкен қауіп төндірді. Аурудың қайдан басталып кеткені белгісіз, бірақ эпидемия Шығыс жағалаудағы колониялармен және жаулық қимылдары болған аймақтармен шектелмеді. Ауру Солтүстік Америка құрлығының барлық жеріне тарады. 1775 жылы ол британдықтар басып алған Бостон және Континенттік армияның Канадаға шабуылы кезінде де өршіп тұрды. Вашингтон Бостонды қоршаған кезде, ауру континенттік және британдық лагерьлерде де пайда болды. Оңтүстікте британдық әскерлеріне қашып келген көптеген құлдар да шашаққа шалдығып, қайтыс болды. Оңтүстікке қарай, ол Техасқа жетті, ал 1778 жылдан 1779 жылға дейін Нью-Орлеан қаласының тығыз халқына байланысты ауру осы аймаққа қатты соқты. 1779 жылы ауру Мексикаға тарады және ондаған мың адамның өліміне себеп болды. Эпидемия аяқталғанда, Ұлы жазықтарды кесіп өтіп, батысқа Тынық мұхитының жағалауына, солтүстікке Аляскаға және оңтүстікке Мексикаға жетіп, құрлықтың барлық бөлігіне тарады. Пандемия Американың жергілікті халқына да зор зиян келтірді. Ауру, мүмкін, шошон тайпаларының саяхаттары арқылы тараған. 1780 жылдан бастап ол қазіргі Нью-Мексико аумағындағы пуэблоларға жетті. 1782 жылы ол Гудзон шығанағы компаниясының ішкі сауда посттарында да пайда болды. Бұл құрлықтағы барлық тайпаларға, соның ішінде солтүстік-батыс жағалауына да әсер етті. Қазіргі Вашингтонның батыс аймағында шамамен 11 000 жергілікті американдық өлген деп есептеледі, нәтижесінде халық саны жеті жылдың ішінде 37 000-нан 26 000-ға дейін азайды.

Smallpox was a dangerous disease caused by the variola major virus. The most common type of smallpox, ordinary, historically has devastated populations with a 30% death rate. The smallpox virus is transmittable through bodily fluids and materials contaminated with infected materials. Generally, face to face contact is required for an individual to contract smallpox as a result of an interaction with another human. Unlike some viruses, humans are the only carriers of variola major. This limits the chances of the virus being unknowingly spread through contact with insect or other animal populations. Persons infected with smallpox are infectious to others for about 24 days after their infection time. However, there is a period of time in which individuals are contagious but have only begun to experience minor symptoms such as fever, headaches, body aches, and sometimes vomiting. This epidemic occurred during the years of the American Revolutionary War. During this time, there was no medical technology widely available to protect soldiers from outbreaks in crowded and unhygienic troop camps. Thus, this virus posed a major threat to the success of the Continental Army, led by George Washington. It is not known where the outbreak began, but the epidemic was not limited to the colonies on the Eastern seaboard, nor to the areas ravaged by hostilities. The outbreak spread throughout the North American continent. In 1775, it was already raging through British occupied Boston and among the Continental Army's invasion of Canada. During Washington's siege of Boston, the disease broke out among both Continental and British camps. Many escaped slaves who had fled to the British lines in the South likewise contracted smallpox and died. In the South, it reached Texas, and from 1778 to 1779, New Orleans was especially hard hit due to its densely populated urban area. By 1779, the disease had spread to Mexico and would cause the deaths of tens of thousands. At its end, the epidemic had crossed the Great Plains, reaching as far west as the Pacific coast, as far north as Alaska, and as far south as Mexico, infecting virtually every part of the continent. The pandemic also took a massive toll on the indigenous population of the Americas. The disease was likely spread via the travels of the Shoshone Indian tribes. Beginning in 1780, it reached the Pueblos of the territory comprising present day New Mexico. It also showed up in the interior trading posts of the Hudson's Bay Company in 1782. It affected nearly every tribe on the continent, including the northwestern coast. It is estimated to have killed nearly 11,000 Native Americans in the Western area of present day Washington, reducing the population from 37,000 to 26,000 in just seven years.

Карантиндік әдістер

Вирустар мен олардың өзгеру жолдары туралы көп мәлімет болмаса да, Солтүстік Америкадағы ағылшын отаршылары шешекке шалдыққандарды оқшаулаудың тиімділігін мойындады. Англияның колониялары басқа жұқпалы ауруларға қарағанда, шешектің ерекшеліктерін жақсы білген. Бұл аурудан қорғанудың екі жолы бар екені кеңінен танылды: карантин немесе егу. Көптеген адамдар егуден қорықты, сондықтан карантин арқылы оқшаулауды таңдады. Шешек жұқтырған адамдар басқаларға жұқтырмаудан қорқып, аурудың өз бағытын жүргізуіне мүмкіндік беретін шалғай жерлерге жіберілді. Қажет болған жағдайда карантиннің аумағын ұлғайтуға болады. Бұл ауру кезінде бүкіл қалаларды қалған колониялардан ажыратуды білдірді. Англияның колониялары мен ағылшын шенеуніктер карантин ережелерін халықты қорғау үшін белсенді түрде енгізді. Бұған ең алғашқы мысалдардың бірі – Кариб теңізінен келген кемелерден аурудың таралуын болдырмау үшін пуритандар 1647 жылы орнатқан карантин. 1731 жылы «Адамдардың шешекті жасыруына тыйым салу туралы заң» қабылданды. Бұл заң үй шаруашылығының басшыларын шешек туралы міндетті түрде хабарлаушылар етіп белгіледі; бұл адамдар өз үйлерінде шешек болса, Массачусетс шығанағы колониясының әкімдеріне хабарлауға міндетті болды. Жұқтырған үй шаруашылықтары қызыл тумен белгіленетін болды. Оңтүстік Каролинада жұқтырған үйлердің сыртына күзетшілер қойылып, жұқпалы ауру туралы хабарламалар ілінетін болды. Көптеген колонияларда кемемен келгендерді карантинге алу үшін аралдар құрылды. Бұл сауда немесе саяхат арқылы шешектің таралу мүмкіндігін азайтты. 1700 жылдардың соңына қарай, дерлік барлық колонияларда карантиндік заңдар қолданысқа енді, олар шешектің өз қоғамдарына тигізетін зор зиянды азайтуға бағытталған. Континенттік армияға басшылықты алғаннан кейін Вашингтон шешектің өзінің әскерлеріне және соғыстың нәтижесіне төндіретін қаупін мойындады. Осы мақсатта Вашингтон өзінің әскерлерінде «шешектің ең кішкентай белгілеріне де ерекше назар аударды». Сонымен қатар, Вашингтон бұрын анықталған әдістер мен нұсқауларға сәйкес, соның ішінде арнайы госпитальді пайдалану арқылы, симптомдарды көрсеткен әскерлерінің кез келген мүшесін карантинге алуға дайын болды. Бостонда шешек шығуынан кейін Вашингтон өзінің әскерлерін қорғау үшін қосымша сақтық шараларын қабылдады; ол өз әскерлерін Бостонның қауіпті халқынан оқшаулады. Бұл шараларға оның сарбаздары мен Бостонның жұқпалы аурудан зардап шеккендері арасында байланысқа жол бермеу кірді. Сонымен қатар, Континенттік армияның кейбір шегінулері Вашингтонның шешектен аулақ болу және әскерлеріне қатысты жоғары сақтықты сақтау тілегімен байланыстыруға болады. Бұл тәжірибе бір ғасырдан кейін леди Мэри Вортли Монтегю кеңінен жариялады, ол өз балаларын шешекке қарсы екті, бірақ бұл кеңінен алаңдаушылық пен дау тудырды. Егу – бұл дені сау адамдарға жұқпалы материалды енгізу практикасы, олардың жеңіл формада шешекке шалдығып, жазылып, одан әрі жұқтыруға иммунитет алады деп үміттенді. Сақталған науқастардағы егудің нәтижесі сәтті болды. Бұл адамдар шешекке иммунитетті екенін дәлелдеді. Табиғи түрде, егу практикасына қатысты үлкен алаңдаушылық болды. Қарапайым адам дені сау адамды қасақана өлімге әкелуі мүмкін аурумен жұқтырудың тиімділігін түсіне алмады. Сондықтан көптеген адамдар өздерін немесе отбасы мүшелерін егуге асықпады. Бұл қорқыныштардың расталған жағдайлары болды. Егуден өткен көптеген адамдар оларға жұқтырылған шешектен қайтыс болды. Сонымен қатар, егуден өткен науқастар мен жұртшылық арасында шешектің кездейсоқ таралуы мүмкін болды. Джон Адамс пен Абигейл Адамс сияқты маңызды тұлғалардың егуге келісуі егуді қабылдауға көмектесті, бірақ әлі де көп жұмыс істеу керек болды.

Though there was not too much known about viruses and their transitions, English colonists in North America recognized the effectiveness of isolating individuals infected with smallpox. The English colonies were more aware of the features of smallpox than of almost any other infectious disease. It was widely recognized that there were only two options for protecting oneself against this disease, quarantine or inoculation against the disease. Many feared inoculation, and instead chose isolation via quarantine. Individuals with recognized infections were sent to remote locations where they could let the disease run its course without the fear of infecting others. If needed, the scale of the quarantine could be increased. This meant cutting off entire towns from the rest of the colonies for the duration of the disease. Members of the English colonies as well as English officials were proactive in establishing quarantine guidelines in order to protect the public. One of the earliest recorded examples of this was a quarantine established in 1647 by Puritans in order to prevent the spread of disease from ships coming from the Caribbean. In 1731, an act, entitled "An Act to Prevent Persons From Concealing the Smallpox", was passed. This act made the heads of households mandatory reporters for smallpox; these individuals were required to report smallpox in their house to the selectmen of the Massachusetts Bay Colony. Infected households would then be indicated with the placement of a red flag. In South Carolina, sentinels were to be posted outside infected households and infectious notices were required to be posted. In many colonies islands were set up to quarantine individuals coming in by ship. This decreased the chances of smallpox being introduced via trade or travel. By the late 1700s, almost all colonies had quarantine laws in effect in order to diminish the hugely damaging effects that smallpox could have on their communities. Upon taking charge of the Continental Army, Washington recognized the severe danger that smallpox posed to his men and the outcome of the war. To this end, Washington became "particularly attentive to the least Symptoms of Smallpox" among his men. Further, Washington was prepared to quarantine any member of his troops showing symptoms according to previously discovered methods and guidelines, including through the use of a special hospital. Following an outbreak of smallpox in Boston, Washington took further precautions to protect his men; he quarantined his men from the dangerous Boston public. These measures included the refusal to allow contact between his soldiers and the viral refugees of Boston. Additionally, certain retreats of the Continental Army can be linked to Washington's wish to avoid smallpox and his intense caution when it came to his troops. The practice was widely publicized over a century later by Lady Mary Wortley Montagu, who inoculated her own children against smallpox, despite widespread concern and controversy. Inoculation was the practice of introducing infected materials into the bodies of healthy individuals with the hope that they would contract a mild form of smallpox, recover, and be immune to further infections. The outcome of inoculations in surviving patients was successful. These individuals proved to be immune to smallpox. Understandably, there was much concern surrounding the practice of inoculation. The ordinary person was unable to comprehend the efficacy of intentionally infecting an otherwise healthy person with a potentially fatal disease. Thus, many were reluctant to have themselves or their family members inoculated. There were instances in which these fears were validated. Many of those who had been inoculated died as a result of the smallpox they had been exposed to. Additionally, there was the potential for an accidental outbreak of smallpox after contact between inoculation patients and the public. The choice of significant individuals such as John Adams and Abigail Adams to be inoculated did some to make inoculations more accepted, but there was still much progress to be made.

Джордж Вашингтон

Джордж Вашингтон Америкадағы қоғамдық денсаулық сақтау жүйесінің дамуына зор үлес қосты. Континенттік армияда қызмет еткен кезінде Вашингтон әскер лагерьлері мен бас қосылған жерлерде талма және басқа да аурулардың жылдам таралып кететінін байқады. Мұның себебі көбінесе осы орындардың тығыз және лас жағдайлары болатын. Вашингтон талманың, сондай-ақ безгек, дифтерия және қызыл жегі сияқты аурулардың зиянды екенін түсінді. Ол жалпыға бірдей міндетті түрде вакцинация жасау сияқты денсаулық сақтау шараларын енгізуді алғашқылардың бірі болып ұсынды. Вашингтонның соғысқа қатыспаған кезде де аурулармен тәжірибесі болды. Өзі көптеген ауруларға шалдыққан және отбасы мүшелерінің ауруларын көрген Джордж Вашингтон Американың қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламаларын құрудың маңызды бір бөлігі болды. Вашингтон (өзі талмадан аман қалғандықтан) талманың өзінің әскерлеріне қаншалықты қауіпті екенін түсінді және былай деді: «Қажеттілік тек рұқсат ғана емес, сонымен қатар осы шараны талап етеді, өйткені егер ауру армияға жұқса, біз жаудың қылышынан гөрі одан қорқуымыз керек». Алайда, бұл шешімді Вашингтон ғана қабылдаған жоқ, мәселе күрделірек болды. Жергілікті билік өкілдері сарбаздарды вакцинациялау бейбіт азаматтар арасында талманың таралуына себеп болуы мүмкін деп алаңдады. Бірақ Вашингтон өз ұстанымынан мойын алмады және әскерлерінің көпшілігін вакцинациялауға қол жеткізді. Осы практиканың танымалдылығы артуымен қатар, Вашингтонның әскерлерін вакцинациялау туралы шешімі де стратегиялық болды; ол эпидемияның әскерлеріне қаншалықты үлкен әсер ететінін түсінді. Иммунитет бастапқыда ағылшын әскерлерінде американдықтарға қарағанда кеңінен таралған еді. Бұл Еуропада вакцинацияның қабылданған тәжірибесіне және балалар ауруларының жоғары деңгейіне байланысты, нәтижесінде иммунитет қалыптасқан. Осылайша, американдықтар арасында эпидемия таралуы Американың мүддесіне зиян келтіруі мүмкін еді. Валли-Фордждағы әскерлеріне вакцина салдырғаннан кейін Вашингтон өз әскерлерінің кемінде талма вирусына шалдықпайтынына сеніммен алға жылжуға мүмкіндік алды.

George Washington contributed greatly to the progression of public health systems in America. During his time working with the Continental Army, Washington observed how smallpox and other diseases spread like wildfire through Army camps and gatherings. This was often due to the cramped and dirty living conditions of these places. Washington understood the destructive nature of smallpox and other diseases such as malaria, diphtheria, and scarlet fever. He was one of the first to introduce the idea of compulsory health initiatives such as widespread inoculation. Washington also had experience with disease outside the realm of combat and war. Having himself suffered from many illnesses and observing those of his family, George Washington was an integral part of the establishment of American public health programs. Washington (a survivor of smallpox himself) understood the danger that smallpox posed to his men, saying "Necessity not only authorizes but seems to require the measure, for should the disorder infect the Army . we should have more to dread from it, than from the Sword of the Enemy." However, it was more complex than just Washington making this decision. Local officials were concerned that the inoculation of soldiers would lead to the accidental spread of smallpox among civilians. But Washington persisted in his quest and managed to get the majority of his soldiers inoculated. Along with the rise in popularity of the practice, Washington's decision to inoculate his troops was also extremely strategic; he was able to realize the deep impact an epidemic would have on his troops. Immunity was initially more widespread among the British men than the Americans. This was due to the more accepted practice of inoculation in Europe and the high rate of childhood cases, resulting in immunity. With this, an epidemic spread among Americans could prove disastrous to the American cause. With his men at Valley Forge inoculated, Washington was able to proceed with more confidence, knowing that at least his men would not be struck down by the smallpox virus.

Джон мен Абигейл Адамс

Джон да, Абигейл Адамс та ауру мен сырқатқа жақсы білген, өйткені олар көптеген отбасы мүшелерінің және өздерінің ауруға шалдыққандарын көрген. Сондықтан Абигейл балаларына аурудың қаупі мен одан қалай сақтану керектігін үйреткен. Бұл сабақтарға тазалық ережелері мен үй жағдайында дәрі-дәрмек қолдану тәсілдері кірді. Адамстар екеуі де шешек ауруының қаншалықты қауіпті екенін түсінгендіктен, осы аурудан және оның ұзақ мерзімді зиянды әсерлерінен қорқып жүрген. 1764 жылдың шілде айында Джон Адамс, бұл әдіс кеңінен қабылданбаған кезде, вакцинация жасауды таңдап, үлгі көрсетті. Сол кездегі техникалар жетілмеген болса да, Адамс осы процедурадан аман қалды және қорғаныш иммунитетіне ие болды. Адамс әйеліне жазған хатында вакцинация процедурасын былайша сипаттады: "Доктор Перкинс менің сол қолымды, ал доктор Уоррен ағамның [вероятно, Питер Бойлстон Адамстың] қолын сұрады. Олар өздерінің скальпельдерін алып, ұштарымен теріні шамамен жарты дюймге тіліп, қанның көрінуіне мүмкіндік берді де, инфекцияланған жіпті (шамамен жарты дюйм ұзын) тілік ішіне енгізіп қойды. Содан кейін сызық үстіне аз мөлшерде мақта жабылып, матадан жасалған талшық басылып, сосын бинтпен оралып, маған қалай қаласам солай жасауға рұқсат берілді. Мен жазғандардан вакцинацияның жеңіл шара деп ойламаңыз. Табиғаттағы дәмді заттардың барлығынан ұзақ және толық бас тарту, екі рет күшті құсу, бір рет күшті ішек тазалағыш, жиырма төрт Меркурий және сурьма таблеткалары, және үш аптаға жақын үйге қамау – менің бағалауымша, бұл оңай мәселе емес." Осы әрекетімен Джон Адамс көптеген адамдар үшін үлгі болды. Оның вакцинация жасаған кезінде бұл әдіс әлі де күдік тудырып, көпшілік тарапынан сенімсіздікпен қарастырылды. Бұл вакцинация жасаған науқастардың жұқтырған аурудан қайтыс болу жағдайларынан туындады. Сонымен қатар, вакцинация жасаған пациенттердің басқаларды кездейсоқ жұқтыру қаупі де әрқашан болды. Алайда Адамс вакцинацияның пайдасы ықтимал қауіптерден әлдеқайда артық екенін түсінді. Медицина саласындағы білімімен Адамс өз зерттеулері мен сенімдері туралы басқаларға түсіндіруге тырысты. Джон Адамс Америка революциясының көрнекті тұлғасы болды; ол көптеген маңызды рөлдер атқарды және көпшілікке танымал еді. Адамс осы кезеңдегі өзінің беделін пайдаланып, вакцинация сияқты қоғамдық денсаулық саясаты туралы прогрессивті көзқарастарын таратуға қол жеткізді.

Both John and Abigail Adams were intimately familiar with disease and illness, having seen many family members and themselves infected. Thus, Abigail made certain to educate her children on the dangers of disease and how to best avoid it. These lessons included both practices of cleaning and the administration of home medicine. The Adams both understood the toll that smallpox could take and therefore feared the disease and its potentially devastating lasting effects. In July 1764, John Adams set an example by choosing to be inoculated before it was a commonly accepted practice. Though techniques were rudimentary at this time, Adams survived the experience, emerging with protective immunity. Adams described the inoculation procedure in a letter to his wife:

"Dr. Perkins demanded my left arm and Dr. Warren my brother's [probably Peter Boylston Adams]. They took their Launcetts and with their Points divided the skin about a Quarter of an inch and just suffering the blood to appear, buried a thread (infected) about a Quarter of an inch long in the Channell. A little lint was then laid over the scratch and a Piece of Ragg pressed on, and then a Bandage bound over all, and I was bid go where and do what I pleased Do not conclude from any Thing I have written that I think Inoculation a light matter A long and total abstinence from everything in Nature that has any Taste; two long heavy Vomits, one heavy Cathartick, four and twenty Mercurial and Antimonial Pills, and, Three weeks of Close Confinement to an House, are, according to my Estimation, no small matters." With this act, John Adams set a precedent for many. At the time of his inoculation, the practice was still highly controversial and distrusted by most. This stemmed from the cases in which inoculation patients died as a result of the contracted disease. Additionally, there was always the risk of inoculation patients unintentionally infecting others. However, Adams understood that the benefits of inoculation far outweighed the potential risks. Having a background in medicine, Adams strove to educate others on his findings and beliefs. John Adams was certainly a leading figure in the American Revolution; he played many important roles and was known to many. Adams was able to spread his progressive beliefs about public health programs such as inoculation by taking advantage of his status during this time.

Халық денсаулығына әсері

Америка революциясымен байланысты көптеген жетекші тұлғалар Америка колонияларында және одан тыс жерлерде шешек ауруының қауісті таралуын тоқтатуға да қатысты. Ондай тұлғалардың ішінде Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон, Джон Адамс және Бенджамин Франклин болды. Осы тұлғалардың қадамдарына дейін колониялардағы халық денсаулығы саясаты жетілдірілмеген еді; ол тек төтенше жағдайлармен ғана шектелген. Яғни, эпидемиялар мен карантин кезінде қажеттілік туған жерде ғана саясаттар мен бағдарламалар құрылды. Дегенмен, шешек ауруының таралуы Американың халық денсаулығына жылдар бойы әсер ететін өзгерістер жасауға себеп болды. Осы жаңа медициналық процедура енгізілген кезде, колониялардың көбі оған күдіспен қарады. Денсау адамның жұқтырылуы қалай оң нәтижеге алып келерін түсіну олар үшін қиын болды. Бірақ, егілу көптеген өмірді сақтап қалды және Континенттік армияны құлдыраудан сақтаған болуы мүмкін. Шешек ауруына егілу бағдарламасы полиомиелит, қызылша және дифтерия сияқты көптеген қауіпті ауруларды бақылау және жою үшін жауапты әлемдік денсаулық сақтау жүйесіне жол ашты.