Кіріспе
1803-06 Испания империясы бойынша жаппай вакцинация науқаны. Корольдік қайырымдылық вакцина экспедициясы (Lang es), көбінесе Балмис экспедициясы деп аталады, 1803 жылдан 1806 жылға дейін созылған испандық денсаулық сақтау миссиясы. Оны доктор Франсиско Хавьер де Балмис басқарды және ол испан Америкасы мен Азияның миллиондаған тұрғынын шешекке қарсы вакцинациялады. Вакцина экспедициямен бірге кемемен саяхат еткен жетім балалар арқылы тасымалданды.
The Royal Philanthropic Vaccine Expedition (Lang es), commonly referred to as the Balmis Expedition, was a Spanish healthcare mission that lasted from 1803 to 1806, led by Dr Francisco Javier de Balmis, which vaccinated millions of inhabitants of Spanish America and Asia against smallpox. The vaccine was actually transported through children: orphaned boys who sailed with the expedition.
Өмірбаян
Ақылшаң ауруы, Ескі әлемнің көп бөлігінде кең таралған қатерлі дерт, 1500 жылдары испан конкистадорлары тарапынан әкелінгеннен кейін Америка халықтарын қырып салған. Балаларға күтім жасаған медициналық қызметкерлер құрамына Балмис, хирургтың орынбасары, екі көмекші, алғашқы медициналық жәрдем көрсететін екі маман, үш медбике және А Корунья жетімханасының (Каса-де-Экспозитос) ректоры Исабел Зендал Гомес кірген. Миссия вакцинаны Канар аралдарына, Пуэрто-Рикоға, Венесуэлаға, Колумбияға, Эквадорға, Перуге, Мексикаға, Филиппинге және Қытайға жеткізді. Кемеде ғылыми құралдармен қатар Моро де Сарттың «Вакцина туралы тарихи және практикалық трактатының» аудармалары да болды, олар құрылатын жергілікті вакцина комиссияларына таратылатын болды. Венесуэлалық ақын Андрес Белло Балмиске мадақтап өлең арнады. Хирургтың орынбасары Хосе Сальвани қазіргі Колумбия және Перу вице-корольдігіне (Эквадор, Перу, Чили және Боливия) сапар жасады. Сапар жеті жылға созылды, нәтижесінде Сальвани 1810 жылы Кочабамбада қаза тапты. Жаңа Испанияда Балмис Тынық мұхиты арқылы өту кезінде инфекцияны сақтау үшін тағы 25 жетім бала қабылдады. Филиппинде олар католик шіркеуінен көмек алды, бірақ губернатор Рафаэль Агилар өзінің бес баласын вакцинациялап, үлгі көрсеткенге дейін шіркеу бастапқыда қарсылық танытқан. Балмис экспедицияның көп бөлігін Жаңа Испанияға қайтарды, ал өзі Қытайға жол тартты, онда Макао және Кантон қалаларын аралады. 1806 жылы Испанияға қайтып келе жатқанда Балмис ағылшын-испан соғысына (1796–1808) қарамастан, Сент-Еленадағы британдық билік органдарына вакцина ұсынды. Дженнер өзі: «Тарихтың жылнамаларында осындай қайырымдылық пен кең ауқымды игілікке толы мысал жоқ деп ойлаймын» деп жазған. 2006 жылы Джулия Альварес экспедицияның жалғыз әйел мүшесінің көзқарасынан баяндалған «Дүниеді құтқару» атты көркем шығарма жазды.