Кіріспе
Hellas Planitia – Марс планетасының оңтүстік жарты шарында орналасқан үлкен, шамамен дөңгелек соққы бассейніндегі жазық. Hellas – Күн жүйесіндегі үшінші немесе төртінші ірі соққы кратері болып саналады. Бассейн төңірегі шамамен терең, Айдың Оңтүстік полюсі – Эйткен бассейнінен де терең, және шығыстан батысқа қарай созылады. Оның орналасқан жері – . Бұл топографиялық нөлдік деңгейдегі қысымнан (103% жоғары, 610 Па, немесе 6,1 мбар, немесе 0,09 пси) және судың үштік нүктесінен жоғары, яғни температура, қысым және еріген тұздың белгілі бір жағдайларында сұйық фазада болуы мүмкін. Мұздық әрекет пен жарылғыш қайнаудың комбинациясы кратердегі жыралардың пайда болуына себеп болуы мүмкін деген теория бар. Кейбір төменгі биіктіктегі ағын арналары солтүстік-шығысқа қарай, вулкандық Hadriacus Mons кешенінен Hellas-қа дейін созылады, олардың екеуінде (Dao Vallis және Reull Vallis) Марс орбиталық камерасының суреттерінде жыралар байқалады. Егер температура 0 градустан жоғары көтерілсе, бұл жыраларда сұйық су Марс ортасынан кейін уақытша пайда болуы мүмкін. Hellas Planitia – Alba Patera-ға қарама-қарсы орналасқан. Ол және сәл кіші Isidis Planitia бірге алып қалқанды жанартаулары бар Tharsis Bulge-іне, ал Argyre Planitia – Марстағы тағы бір ірі қалқанды жанартаулы аймақ – Elysium-ға шамамен қарама-қарсы келеді. Қалқанды жанартаулар Hellas-ты тудырған сияқты антиподальді соққылардың нәтижесі ме, әлде бұл жай ғана кездейсоқтық па, әзірге белгісіз.
Hellas Planitia /'//h//ɛ//l//ə//s// //p//l//ə//'//n//ɪ//ʃ//i//ə/ is a plain located within the huge, roughly circular impact basin Hellas located in the southern hemisphere of the planet Mars. Hellas is the third or fourth largest known impact crater in the Solar System. The basin floor is about deep, deeper than the Moon's South Pole Aitken basin, and extends about east to west. It is centered at This is 103% higher than the pressure at the topographical datum (610 Pa, or 6.1 mbar, or 0.09 psi) and above the triple point of water, suggesting that the liquid phase could be present under certain conditions of temperature, pressure, and dissolved salt content. It has been theorized that a combination of glacial action and explosive boiling may be responsible for gully features in the crater. Some of the low elevation outflow channels extend into Hellas from the volcanic Hadriacus Mons complex to the northeast, two of which Mars Orbiter Camera images show contain gullies: Dao Vallis and Reull Vallis. These gullies are also low enough for liquid water to be transient around Martian noon, if the temperature were to rise above 0 Celsius. Hellas Planitia is antipodal to Alba Patera. It and the somewhat smaller Isidis Planitia together are roughly antipodal to the Tharsis Bulge, with its enormous shield volcanoes, while Argyre Planitia is roughly antipodal to Elysium, the other major uplifted region of shield volcanoes on Mars. Whether the shield volcanoes were caused by antipodal impacts like that which produced Hellas, or if it is mere coincidence, is unknown.
Ашылуы және атауы
Оның үлкендігі және планетаның қалған бөлігімен салыстырғанда ақшыл түсі болғандықтан, Геллас Планития Жерден телескоп арқылы ашылған алғашқы Марс ерекшеліктерінің бірі болды. Джованни Шиапарелли оған Геллас (грек тілінде Грекия деген мағынаны білдіреді) деген ат бергенге дейін, ол 1867 жылы Ричард Энтони Проктор ағылшын астрономы сэр Джозеф Норман Локьердің құрметіне Локьер жері деп аталған. Локьер рефракторды қолданып, "планетаның ең шын бейнесін" (Э.М. Антониади пікірінше) жасаған.
Мүмкін мұздықтар
Марс орбиталық зерттеу аппаратының (MRO) SHARAD радиолокациялық сынамасының радарлық суреттері Геллас Планитияның шығыс аймағындағы үш кратердегі лобатты қиыршық алаптары деп аталатын нысандардың ішінде су мұзынан тұратын мұздықтар топырақ пен тау жыныстарының астында жатыр екенін көрсетеді. SHARAD өлшемі бойынша, осы кратерлердегі жер астындағы мұздың қалыңдығы жоғарғы кратерде шамамен, ал ортаңғы және төменгі деңгейлерде шамамен және болып табылады. Ғалымдардың пікірінше, қар мен мұз жоғарырақ жерлерде жиналып, төмен қарай ағып, қазір тау жыныстары мен шаң қабаттарымен жабылғандықтан сублимациядан қорғалған. Беттегі жорықтар мен тік қырлар мұздың деформациялануынан пайда болған. Сонымен қатар, Геллас Планитиядағы және Марстың басқа аймақтарындағы көптеген нысандардың пішіні мұздықтарға ұқсас, себебі бетінде қозғалыс болғандай көрінеді.
Бал аралы жері
Бұл салыстырмалы түрде жазық жатқан "жасушалар" бал арасы сияқты концентрлі қабаттармен немесе жолақтармен құрылған сияқты көрінеді. Мұндай бал аралы жер бедері алғаш рет Геллас аймағының солтүстік-батыс бөлігінде табылды. Бұл құрылымдарды қалыптастырған геологиялық процесс әлі де шешілмеген мәселе. Кейбір есептеулер бұл аймақта жер астынан мұздың жоғары көтерілуінен пайда болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мұз қабатының қалыңдығы 100 метрден 1 километрге дейін болған. Егер бір зат тығызрақ заттың ішінде жоғары қарай жылса, ол диапир деп аталады. Осылайша, мұздың үлкен массалары тау жыныстарының қабаттарын иіп, күмбездер құрған, кейіннен олар эрозияға ұшыраған. Эрозия қабатты күмбездердің үстіңгі бөлігін жойғаннан кейін, дөңгелек пішіндес іздер қалды.
Танымал мәдениетте
Геллас бассейні 2017 жылғы Destiny 2 видео ойынында маңызды орын болды. Бұл орын екінші ойынның Warmind жүктемелі контентінің бір бөлігі. Сонымен қатар, ол 2016 жылғы Bethesda компаниясының Doom видео ойынының жаңа нұсқасында да маңызды орын ретінде бейнеленген. Planet Size X Men #1 комиксінде X-Men Марсты жаңартып, бассейнді Геллас көліне айналдырып, Геллас көлі дипломатиялық сақинасын салады, онда галактикалық елшілер Күн жүйесінде кездесе алады.