Кіріспе

Кіші юс (Ѧ, ѧ; курсив: Ѧ, ѧ) және үлкен юс (Ѫ, ѫ; курсив: Ѫ, ѫ), немесе юс, кириллица әрпі болып табылады.

Орыс тілінде

Ресейде кішкентай Юс сөзінің ортасында немесе соңында иототалған (я) болып айтыла бастады, соның салдарынан ол дыбысты басқа жерлерде де білдіретін болды; қазіргі заманғы я әрпі – 17 ғасырдағы оның қолмен жазу түрінен бейімделген, және 1708 жылғы типографиялық реформамен бекітілген. (Соның үшін орыс тіліндегі я әрпі көбінесе поляк тіліндегі мұрынды ę әрпіне сәйкес келеді; мысалы, орыс тіліндегі пять; поляк тіліндегі pięć.)

Польша тілінде

Латын әліпбиімен жазылған поляк тілінде Ę әрпі кішкентай Юс дыбысын, ал Ą әрпі үлкен Юс дыбысын білдіреді. Иотталған түрлері ię/ję және ią/ją деп жазылады. Дегенмен, ę және ą әріптерімен жазылатын дыбыстар кішкентай және үлкен Юс дыбыстарынан тікелей туындамаған, ал бастапқы мұрындық дауыстар поляк тілінде бірігіп, кейін қайтадан ерекшеленгеннен кейін пайда болған. (Поляк тіліне ең жақын тіл – кашуб тілі, ол ę орнына ã әрпін қолданады.)

Румын тілінде

Кіші және үлкен юс 1862 жылға дейін қолданылған румын кириллицасында да кездеседі. Кіші юс әріптері үшін, ал үлкен юс белгісіз дауыстылар үшін қолданылған, кейінгі румын тілінде олар тиісінше "и" және "ы" деп жазылды. Қазіргі румын тілінде латын әліпбиі қолданылады және Îî немесе Ââ деп жазылады, ал Ăă деп жазылады. Румын тіліндегі үлкен юс әрпінің алғашқы транскрипцияларының бірі Сэмюэл Клейннің "Акафист" (Сиби, 1801) еңбегінде кездеседі.

Словак тілінде

Словакия алфавитінде кіші юс әрпі а (desať, načať), е (plesať), иотацияланған ia (žiadať, kliatba, mesiac), ie (bdieť) және бірнеше жағдайда ä (pamäť, päť, svätý) арқылы алмастырылған. Үлкен юс транслитерацияланып, u ретінде айтылады немесе үдемелі ú (budeš, muž, mučeník, ruka, navyknúť, pristúpiť, púť, usnúť) болып дыбырланады. Кіші юстің иотацияланған және жабық иотацияланған түрі ja (мысалы, jazyk, svoja, javiť, jasle) түрінде кездеседі.

Русин тілінде

Русь тілінде кіші юс дыбысын «я» (мысалы, руска(ѧ) мова – «русь тілі» немесе ѧзыкъ – «тіл») деп жазу үшін қолданылған. Бұл белорус, украин және русин тілдерінде «я» әрпіне эволюцияланып, сәйкес келді.

Словения аралық тілінде

Интерславян тілі – протославян және Ескі шіркеу славян тілдеріне негізделген, аймақтық, жасалған, жартылай жасанды тіл. Ол тірі славян тілдерінің ортақ ерекшеліктеріне сүйене отырып, кириллицада жазғанда кіші және үлкен юс әріптерін пайдалануға мүмкіндік береді (бірақ түсініктілік үшін оны ұсынылмайды). Әріптер протославян тіліндегі этимологиялық мәндерімен тікелей сәйкес келеді, бірақ мұрындық дауыстық айтылысын сақтамайды, оның орнына тірі славян тілдеріндегі этимологиялық жақын әріптердегі «орталық» дыбыстарды беруге тырысады. Кіші юс латын әрпі «ę»-ға, ал үлкен юс латынның этимологиялық жазуындағы «ų»-ға сәйкес келеді. Иотталған түрлері стандартты ғылыми лексиканың құрамына кірмейді, онда юс әріптерінің орнына кириллицадағы «ј» әрпі қолданылады, ол қазіргі серб және македон алфавиттерінде де пайдаланылады. Бірақ, егер жазуда стандартты иотталған дауыстыларды қолдануды қаласа, эстетикалық себептермен оларды қолдануға рұқсат етіледі, осылайша дәйектілік сақталады. 2019 жылдың мамыр айына дейін Интерславян комиссиясы ресми «ғылыми кириллицаны» бекітпеді, себебі латын тілінде диакритикалық белгілерді қосу арқылы өзгерту оңай болса, кириллицада толығымен бөлек графемалар қажет. Бұл алғаш рет оқитын адамдар үшін түсініктілікті айтарлықтай төмендетуі мүмкін, сондықтан оңай түсінілетін хабарды жеткізу мақсатында жазуда юс әріптерін қолданбау керек.