Кіріспе
БҰҰ-ның Таяу Шығыстағы бейбітшілік миссиясы Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинадағы атысты тоқтатуды қадағалау ұйымы (БҰҰПТҚҰ) 1948 жылғы 29 мамырда Таяу Шығыста бейбітшілікті сақтау мақсатымен құрылды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде құрылған оның басты міндеті – бастапқыда бейбітшілікті сақтау күштеріне әскери басшылық құрылымды ұсыну, атысты тоқтатуды сақтауға көмектесу және осы Келісімдердің орындалуын қадағалауға көмек көрсету болды. Есептің төрт бөлімі бар: Палестинаның болашақ конституциясы мен үкіметі; шекаралар; Иерусалим қаласы; және капитуляциялар. Ол 1 қазанға дейін 1948 жылы араб және еврей мемлекеттерін құруды, ал Иерусалимді халықаралық басқарудағы, БҰҰ-ның Сенімгерлік Кеңесі басқаратын, бөлек құқықтық мәртебеге (corpus separatum) ие қала ретінде қарастырды. Жоспарда тәуелсіздікке дейін атқарылатын қадамдар да қарастырылды, оның ішінде азаматтық, транзит, екі мемлекет арасындағы экономикалық одақ, қасиетті орындарға қол жеткізу және діни және азшылықтар құқықтары мәселелері де қамтылған. 181 (II) қарарымен БҰҰ-ның Палестина комиссиясы құрылды. Палестинаны он жылға Сенімгерлік Кеңес басқаратын болды. Палестинадағы азаматтық соғыс күшейген кезде Қауіпсіздік Кеңесі 1948 жылғы 5 наурыздағы 42 (1948) қарар қабылдады, онда Палестинадағы және оның айналасындағы барлық үкіметтер мен халықтарға Палестинадағы тәртіпсіздіктерді болдырмау немесе азайту үшін барлық шараларды қабылдауға шақырды. Сенімгерлік Кеңесі 1948 жылғы 10 наурыздағы 32 (II) қарарында "Иерусалим туралы жарғы қанағаттанарлық екенін" жариялады және оның ресми бекітілуі, сондай-ақ қала әкімшісінің тағайындалуы мәселесі 1948 жылғы 29 сәуірге дейін өткізілетін келесі отырыста қаралатынын келісті. 1948 жылғы 21 сәуірде Сенімгерлік Кеңесі Қарарды және оның жобасын Бас Ассамблеяға жіберді. Палестинадағы жағдай одан да нашарлаған кезде, 1948 жылғы 1 сәуірде Қауіпсіздік Кеңесі "Палестинада дереу атысты тоқтатуды" және "Палестинадағы еврей агенттігі мен Араб жоғары комитетінің Палестинаның араб және еврей қауымдастықтары арасындағы атысты тоқтатуды ұйымдастыру мақсатында Қауіпсіздік Кеңесіне өкілдерін ұсынуын" талап ететін 43 (1948) қарар қабылдады. Сонымен қатар, егер тараптар атысты тоқтатуды сақтамаса, олардың жауапкершілігі ауыр болатынын атап өтті. Қауіпсіздік Кеңесі 1948 жылғы 1 сәуірде БҰҰ Жарғысының 20-бабына сүйене отырып, 44 (1948) қарар қабылдады, онда Бас хатшыдан Палестина үкіметінің болашағын одан әрі қарастыру үшін Бас Ассамблеяның арнайы сессиясын шақыруды сұрады. 1948 жылғы 17 сәуірде Палестинадағы жағдай одан әрі нашарлап, Қауіпсіздік Кеңесі 46 (1948) қарар қабылдады, онда Палестинадағы барлық адамдар мен ұйымдарды барлық әскери іс-қимылдарды, зорлық-зомбылықты, терроризмді және саботажды дереу тоқтатуға, Палестинадағы қасиетті орындардың қауіпсіздігіне қауіп төндіретін кез келген әрекеттен бас тартуға және қару-жарақ пен соғыс материалдарын импорттауға, сатып алуға, көмектесуге немесе ынталандыруға тыйым салынды (қару эмбаргосы). Ол сондай-ақ Ұлыбритания үкіметінен, мандатты держава ретінде, осы шаралардың орындалуын қадағалауды және Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас Ассамблеяны Палестинадағы жағдай туралы хабардар етуді сұрады. Бас Ассамблея 1948 жылғы 16 сәуірден 14 мамырға дейін екінші арнайы сессиясын өткізді, оның барысында ол АҚШ ұсынған "Палестинаның қамқорлығы" мәселесі бойынша жұмыс құжатын қарады, оған КСРО және Еврей агенттігі қарсы болды. Ассамблея 1948 жылғы 26 сәуірдегі 185 (S 2) қарар қабылдады, онда Сенімгерлік Кеңесінен Иерусалимді және оның тұрғындарын қорғау шараларын зерттеуді және Бас Ассамблеяға ұсыныстар енгізуді сұрады. 1948 жылғы 14 мамырда Ассамблея Палестинада атысты тоқтатуды қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің күш-жігерін қолдайтынын растайтын 186 (S 2) қарар қабылдады. Бас Ассамблея сонымен қатар Палестинаға БҰҰ-ның арадашысын тағайындау туралы шешім қабылдады және арадашының функцияларын нақтылады, сондай-ақ 181 (II) қарарына сәйкес Палестина комиссиясын "жауапкершілікті одан әрі жүзеге асырудан" босатады. Бернадотта арадашы болып тағайындалды. Сенімгерлік Кеңесінен ұсыныстар алғаннан кейін, Ассамблея 187 (S 2) қарар қабылдады, ол мандатты билікке Иерусалимге арнайы муниципалды комиссар тағайындауды ұсынды. 1948 жылғы 14 мамырда еврей мемлекеті Израиль жарияланды, сол күні түнгі жарты сағатта күшіне енді, ал британдық мандат ертесі күні аяқталды. АҚШ Палестинаға сенімгерлік орнатуды ұсынды, бірақ АҚШ үкіметі еврей мемлекетін мойындады, сондай-ақ КСРО да мойындады. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы жақында ғана басталды, оған Ливан, Сирия, Иордания және Египет шабуыл жасады.
The United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO) is an organization founded on 29 May 1948 for peacekeeping in the Middle East. Established amidst the 1948 Arab–Israeli War, its primary task was initially to provide the military command structure to the peacekeeping forces in the Middle East to enable the peacekeepers to observe and maintain the ceasefire, and in assisting the parties to the Armistice Agreements in the supervision of the application and observance of the terms of those Agreements. |group=Note The report consisted of four parts: future constitution and government of Palestine; boundaries; city of Jerusalem; and capitulations. It called for the creation of Arab and Jewish states no later than 1 October 1948, with Jerusalem as corpus separatum under an international regime to be administered by the U. N. with the Trusteeship Council being the designated body in this regard. The plan also included steps to be taken prior to independence, including the issues of citizenship, transit, economic union between the two states, access to holy places and religious and minority rights. Resolution 181 (II) also established the United Nations Palestine Commission to carry out the plan. The Trusteeship Council was to administer Palestine for ten years. As the civil war in Palestine began to escalate the Security Council voted on and adopted Resolution 42 (1948) of 5 March 1948, appealing to all governments and peoples, particularly in and around Palestine, to take all possible action to prevent or reduce such disorders as were occurring in Palestine. The Trusteeship Council decided on 10 March 1948 in resolution 32 (II) "that the statute on Jerusalem was in satisfactory form and agrees that the question of its formal approval, together with the appointment of a governor of the city, shall be taken up at a subsequent meeting to be held not later than one week before 29 April 1948", the deadline given to the council by the assembly. On 21 April 1948, the Trusteeship Council transmitted the Resolution along with the draft statute to the General Assembly. The situation in Palestine was becoming even more chaotic when the Security Council met on 1 April 1948 it adopted Resolution 43 (1948), calling for an "immediate truce be effected in Palestine" and for "the Jewish Agency for Palestine and the Arab Higher Committee to make representatives available to the Security Council for the purpose of arranging a truce between the Arab and Jewish communities of Palestine; and emphasizes the heavy responsibility which would fall upon any party failing to observe such a truce". The Security Council adopted Resolution 44 (1948), invoking Article 20 of the U. N. Charter on 1 April 1948 where the Security Council requested the Secretary General to convoke a special session of the General Assembly to consider further the future of the government of Palestine. By 17 April 1948, the situation in Palestine had deteriorated further and the Security Council adopted Resolution 46 (1948), calling upon all persons and organizations in Palestine to immediately cease all military activities, as well as acts of violence, terrorism and sabotage; to refrain from any actions endangering the safety of the Holy Places in Palestine and refrain from importing or acquiring or assisting or encouraging the importation or acquisition of weapons and war materials (arms embargo). It also requested the government of the U. K., as the Mandatory Power, to supervise the execution of those measures and to keep the Security Council and the General Assembly informed on the situation in Palestine. The General Assembly then convened for its second special session between 16 April to 14 May 1948, during which it considered a working paper submitted by the United States (U. S.) on the question of the "Trusteeship of Palestine", which was opposed by the Union of Soviet Socialist Republics (U. S. S. R.) as well as the Jewish Agency. The assembly adopted resolution 185 (S 2) of 26 April 1948, asking the Trusteeship Council to study measures for the protection of Jerusalem, its inhabitants and to submit proposals to the General Assembly. On 14 May 1948, the assembly adopted Resolution 186 (S 2), which affirmed its support for the efforts of the Security Council to secure a truce in Palestine. The assembly also decided to appoint a U. N. Mediator to Palestine and specified the functions of the mediator, relieving the Palestine Commission from further "exercise of responsibilities" under resolution 181 (II). Bernadotte was appointed Mediator. After receiving proposals from the Trusteeship Council, the assembly adopted Resolution 187 (S 2), recommending to the Mandatory Power the appointment of a Special Municipal Commissioner for Jerusalem. The Jewish state of Israel was proclaimed on 14 May 1948, taking effect at midnight that day, as the British mandate expired the following day. The U. S. had proposed the establishment of a trusteeship for Palestine; nevertheless, the U. S. government recognized the Jewish state as did the U. S. S. R. The 1948 Arab–Israeli War broke out shortly afterwards when Lebanon, Syria, Jordan and Egypt attacked the newly proclaimed state.
Тарих
Біріккен Ұлттар Ұйымының мәлімдемесінше, "1948, 1956, 1967 және 1973 жылдардағы соғыстардан кейін [UNTSO-ның] міндеттері жағдайдың өзгеруіне байланысты дамыды, бірақ олар сол аймақта қалып, даулы тараптар арасында делдалдық қызмет атқарып, жекелеген оқиғаларды тоқтатып, олардың үлкен қақтығыстарға ұласуын болдырмауға мүмкіндік берді".
Құру
1948 жылы Палестинадағы швед азаматы, Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) араласушысы граф Фолке Бернадоттің өтінішіне жауап ретінде БҰҰ Бас хатшысы Тригве Ли 50 мүшеден тұратын БҰҰ күзет күшін Лейк-Сассекстен (Lake Success) Палестинадағы бітімді қадағалауға көмектесу үшін жіберді. Топтың барлық мүшелері тәжірибелі халықаралық мемлекеттік қызметкерлер болды, олар БҰҰ Бас кеңсесінде қызмет еткен. Палестинадағы міндеттерін орындаған кезде олар БҰҰ күзетшілерінің формасын кие беруі керек еді. БҰҰ әскери бақылаушылары (БҰҰӘБ) атысты тоқтатуды бақылау, қару тоқтату келісімдерін қадағалау, жекелеген оқиғалардың шиеленісуіне жол бермеу және аймақтағы басқа БҰҰ бейбітшілік операцияларына көмектесу үшін Таяу Шығыста қалды. Осы қарар БҰҰ-ның алғашқы бейбітшілік сақтау операциясының негізін қалады, ол Біріккен Ұлттар Ұйымының бітімгершілікке бақылау жасау ұйымы (БҰҰТҰҰ) ретінде танылды. Осыған дейін, 1947 жылдың қарашасында БҰҰ Бас Ассамблеясы Палестинаның британдық мандатын бөлу жоспарын бекітті, онда араб мемлекеті мен еврей мемлекеті құрылу көзделді, ал Иерусалим халықаралық статусымен сенімгерлік басқаруға берілуі керек еді. Бұл жоспарды палестиналық арабтар мен араб мемлекеттері қабылдамады, еврей агенттігі оны ішінара ғана қабылдады. 1948 жылдың 14 мамырында Ұлыбритания Палестинаға қатысты мандатын тоқтатты және Израиль мемлекеті жарияланды. Келесі күні араб мемлекеттері басып кірді. Бас Ассамблея 1948 жылдың 14 мамырында 186 (S2) қарар қабылдады, ол БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Палестинада бітімгершілік орнату жөніндегі күш-жігерін қолдады және БҰҰ араласушысын тағайындау туралы шешім қабылдады. Бернадотт Палестинаға тағайындалды. 1948 жылдың 22 мамырында Қауіпсіздік Кеңесі Палестинадағы кез келген жауынгерлік әрекеттерден бас тартуға шақыратын 49 (1948) қарар қабылдады. Резолюция тараптарды БҰҰ араласушысының жұмысын жеңілдетуге шақырды. 1948 жылдың 22 мамырында АҚШ консулы және БҰҰ бітімгершілік комиссиясының мүшесі Томас С. Уассон Иерусалимде қаза болды. 1948 жылдың 29 мамырында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 50 (1948) қарары Палестинадағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға шақырды және әскери бақылаушылар тобының көмегімен Бернадоттың бақылауымен осы шараны жүзеге асыруды қарастырды. Кейіннен БҰҰТҰҰ деп аталған әскери бақылаушылардың алғашқы тобы 1948 жылдың маусымында, Қауіпсіздік Кеңесі VII тараудың араласу қаупін білдірген кезде аймаққа келді. Екі аптаға созылған төрт апталық бітімнің біріншісін қамтамасыз ету үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бельгия, Франция және АҚШ-тан мүшелерді таңдап, бақылаушылар тобын құрды. 6 шілдеде БҰҰ бақылаушылары алғашқы құрбанын берді – француз бақылаушысы, командир Рене де Лабарьер Афула ауданында жараланып, кейіннен Афуладағы еврей ауруханасында қайтыс болды. Ол еврей күштерінің бітім туралы келісімдерді бұзғаны туралы күдік тудырған оқиғаны тергеу кезінде жарақат алған. 1948 жылдың 29 мамырында араласушыға Палестинада бір айлық бітім жасау тапсырылды. Араласушы ұғымы бітімді қадағалау үшін бітімгершілік комиссиясымен біріктірілді. Бір айлық бітім 1948 жылдың 11 маусымында күшіне енді. Сол күні 36 бақылаушыдан тұратын алғашқы топ Каир арқылы Мысырға келді және келесі үш күн бойы келуін жалғастырды. Бірінші бітім кең таралған зорлық-зомбылық салдарынан ұзаққа созылмады. Нәтижесінде бақылаушылар 1948 жылдың 9 шілдесінде кері қайтарылды. Екінші бітім, мерзімі белгісіз, 1948 жылдың 15 шілдесінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесімен жарияланды. Бұл жариялама 1948 жылдың 18 шілдесінде күшіне енуі керек еді. Қауіпсіздік Кеңесінің 54-ші қарары араласушыға бітімді сақтауды қадағалау және 1948 жылдың 11 маусымынан бастап бітімді бұзу туралы мәлімдемелерді тексеру үшін процедуралар жасау тапсырылды, сондай-ақ араласушыға осы тапсырманы орындау мүмкіндігі шегінде бұзушылықтарды жоюға уәкілеттік берілді. Қауіпсіздік Кеңесінің 54-ші қарары араласушыны бітімнің орындалуы туралы Қауіпсіздік Кеңесіне хабарлау және қажет болған жағдайда тиісті шаралар қабылдауды сұрады. 1948 жылдың күзінде БҰҰТҰҰ екінші бітімді қадағалау үшін қайта құрылды, оның құрамы кеңейтілді. БҰҰ араласушысы Бернадоттің басшылығымен Палестинада қызмет ететін бақылаушылардың алғашқы тобы 20 шілдеде Родосқа келді. Оның құрамына 41 америкалық және шамамен 25 бельгиялық кірді, олар 1948 жылдың 21 шілдесінде орналастырылды. Бастапқы топтың саны көп уақыт ішінде 93 адамға дейін жетті, өйткені бақылауды жүзеге асыру үшін үлкен аумақ қажет болды. Қызметкерлер санының артуына байланысты БҰҰ Бас хатшылығы (Қызметкерлер бөлімі) БҰҰ бітімгершілікке бақылау жасау ұйымын (БҰҰТҰҰ) құруға көмектесті, осы ұйымға бүгінгі күні БҰҰ әскери бақылаушылары бекітілген. Бастапқыда басшылықты қатысушы елдердің бірінен тағайындалған Бас штаб бастығы (генерал-лейтенант) атқарды, ол араласушының (азаматтық қызметкер) жеке бағынысында болды. 1948 жылдың 17 қыркүйегінде БҰҰ араласушысы граф Фолке Бернадотт және полковник Андре Серот Иерусалимге ресми сапар барысында еврей шабуылшыларынан "қанды қырғынмен" өлтірілді. Қастандықтан кейін соғысқан тараптар арасындағы келіссөздер әрекеттік араласушы Ральф Банчтың қадағалауымен басталды. Банч, Палестинадағы БҰҰ миссиясының басшысы, Израильдің Сыртқы істер министрі Моше Шертокқа жолдаған хатында бұл оқиғаны "халықаралық қауымдастыққа қарсы жасалған және қарапайым моральдық қағидаларды еңсергісіз бұзушылық" деп атады. Оның [Бернадоттің] және оның лейтенанттарының қауіпсіздігі, қалыпты құқық пен тәртіп ережелеріне сәйкес, Израильдің уақытша үкіметінің жауапкершілігінде болды, оның қарулы күштері мен өкілдері аймақты бақылайды және басқарады. Бұл әрекет бітімді өте ауыр бұзушылық болып табылады, және Израильдің уақытша үкіметі осыған толық жауапкершілікті мойндауы керек". Израильдің уақытша үкіметі граф Бернадоттінің қастандығын тергеудің барысы туралы есепті Қауіпсіздік Кеңесіне немесе әрекеттік араласушыға ұсынбады. Бас келісімдер (БКК) араласушы төрағалық еткен келіссөздердің нәтижесінде туды. 1949 жылдың 11 тамызында Қауіпсіздік Кеңесі араласушының функциясы орындалғанын және 1949 жылғы Израиль мен оның араб көршілері арасындағы бітімді бақылау рөлі БҰҰТҰҰ Бас штабына берілуі керек екенін шешті. 1949 жылы БҰҰТҰҰ әскери бақылаушылары Израиль мен оның араб көршілері арасындағы 1949 жылғы Бітім келісімдерін қадағалауды жалғастырды, бұл көп жылдар бойы бүкіл аймақтағы шайқасқан бітімнің негізгі құралы болды. БҰҰТҰҰ қызметі бес мемлекеттің аумағында жүзеге асырылады және осыған байланысты ол бес қабылдаушы елмен – Мысыр, Израиль, Иордания, Ливан және Сирия Араб Республикасымен қарым-қатынас жасайды. Содан бері БҰҰТҰҰ 1949 жылғы Бас келісімдерді, 1956 жылғы Суэц каналы дағдарысынан кейін Суэц каналы аймағындағы атысты тоқтатуды, 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін Голан биіктеріндегі атысты тоқтатуды және 1973 жылғы Йом Кипур соғысын қадағалап отыр. Нәтижесінде, бітім сызықтары ауылдық шекаралар мен су құқықтарын ескермей, уақытша шекараларды белгіледі. Бітім келісімдері тек әскери сипатта болды, бітімге дейінгі кезеңді қамтамасыз етуге бағытталған. Олар, әдетте, шектеусіз мерзімге қолданылатын, бірақ көрші елдер арасындағы қалыпты қарым-қатынастарды орнатуға қатысты ешқандай ережелерді қамтымады. Бітім сызықтары барлық жағдайларда соғыс желілерін қайталай бермеді, әсіресе Сирия-Израиль бітім сызығында. Мысыр-Израиль бітім сызығының жағдайында Израиль күштері 1949 жылғы 24 ақпандағы Мысыр-Израиль БКК-ден кейін наурыс айында Умм Рашрашқа (Эйлат) оңтүстікке қарай жылжыды. Бұл...
Суэц дағдарысынан алты күндік соғысқа дейін
1956 жылғы соғыстан кейін (көбінесе Суэц дағдарысы деп аталады) UNTSO БҰҰ-ның ТЖК құруға үлкен көмек көрсетті; БҰҰ Бас хатшысы Даг Хаммаршельдтің дипломатиялық күш-жігерінің нәтижесі және Канаданың сыртқы істер министрі Лестер Пирсонның ұсынысы бойынша, БҰҰ-ның ТЖК-ға бейбітшілік сақтау және төтенше жағдайлар үшін әскери мамандар тобын қамтамасыз ету арқылы. Израиль 1956 жылғы соғыстан кейін Израиль-Мысыр аралық комиссиясымен (МАК) барлық ынтымақтастығын/қатысуын тоқтатты. 8 қарашада Израиль өкілі Бас хатшыға өзінің үкіметінің Біріккен Ұлттар Ұйымымен қанағаттанарлық келісімдерге қол жеткізгеннен кейін Мысырдан күштерін дереу шығаратынын хабарлады. Нәтижесінде, Біріккен Ұлттар Ұйымының мәлімдемесіне сәйкес, "Біріккен Ұлттар Ұйымының Атыс тоқтатуын қадағалау ұйымының құқықтық құрылымы мен мәртебесін өзгертпей, Газа аймағындағы UNTSO функциялары UNEF-тің операциялық бақылауына берілді". UNTSO мен UNEF арасындағы тығыз ынтымақтастық сақталуы тиіс. Бас Ассамблея 1957 жылғы 19 қаңтарда "Израильдің Мысыр аумағынан шыға алмағанына өкінішпен және алаңдаушылықпен" назар аударды. Кейін, 1957 жылғы 2 ақпанда Кеңес Израильдің "өзін алып тастауды аяқтауға қатысты келісімге сәйкес келмегеніне" өкініш білдірді және Израильді дереу шығаруға шақырды. 1957 жылғы 6 наурызда генерал Бернс БҰҰ Бас хатшысына "Біріккен Ұлттар Ұйымының Тез жәрдем күштері Газа секторындағы барлық лагерьлер мен халық орталықтарында орналасқанын" хабарлады. Израиль әскерлерінің Газадан кезең-кезеңмен шығарылуы, Рафах лагеріндегі Израиль әскерлерінің бірлігін қоспағанда, 1957 жылғы 7 наурызда 0400 GMT жоспар бойынша және оқиғасыз жүзеге асырылды. Келісім бойынша Израильдің соңғы бөлімшесі 8 наурызда 1600 GMT-де шығарылды және Шарм-әл-Шейх аймағынан Израильдің толық шығарылуы бір уақытта жүзеге асырылды. Келесі жылдары Израиль-Египет аралық комиссиясы (МАК) белсенді емес болып қалды, оған тек мысырлықтар мен БҰҰ қызметкерлері қатысты. Осы кезеңде Ливан секторы сол аймақтағы кейінгі оқиғаларға қарағанда салыстырмалы түрде тыныш болды. Израиль-Ливан аралық комиссиясы тұрақты түрде кездесіп, орын алған оқиғаларды басқару үшін жүйелі жұмыс істеді. Иордания және Сирия секторларында жиі және ауыр оқиғалар орын алды, ал Израиль-Иордания және Израиль-Сирия аралық комиссиялары өздерінің мандатын орындау үшін мәселелерге жауап беруде өте белсенді болды. Иерусалимнің айналасындағы және Хула аймағындағы жерді пайдалану, сондай-ақ Скопус тауындағы Израиль анклавына жеткізілім конвойының қозғалысы туралы бірнеше оқиғалар болды. Осы оқиғалардың бірінде Скопус тауының маңындағы әскери бақылаушы, канадалық подполковник Джордж Флинт қаза тапты. Иордания Иерусалимдегі Үкімет үйі ауданындағы қарулы келісімнің демаркациялық сызықтары арасындағы демилитаризацияланған аймақта (ДМА) Израильдің әрекеттеріне жауап ретінде БҰҰ-ға шағымданды. Нәтижесінде Қауіпсіздік Кеңесі 1958 жылғы 22 қаңтарда 127-резолюцияны (1958) қабылдады, онда аймақтың мәртебесіне Израиль мен Иорданияның жалпы келісімдерінің (ЖК) ережелері әсер ететінін және Израиль де, Иордания да аймақтың бір бөлігіне егемендік танытпағанын атап өтті, сондай-ақ Палестинадағы UNTSO штаб басшысына аймақтағы қызметті реттеуді тапсырды. 1958 жылдың маусым айында UNTSO қызметкерлері Ливандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылау тобын тез арада құруға пайдаланылды. Бұл қысқа мерзімді миссия Ливанға 1958 жылдың маусым-желтоқсан аралығында Ливан дағдарысы кезінде жіберілді. 1961 жылғы 17 наурызда Израиль Иерусалимдегі әскери парадқа арналған репетиция өткізді, онда ауыр әскери қару-жарақ көрсетілді. Осыған жауап ретінде Иордания аралық комиссияға шағымданды. 1961 жылғы 20 наурызда Аралас қару-жарақ тоқтату комиссиясы "Израильдің бұл әрекеті Жалпы қару-жарақ тоқтату туралы келісімді бұзу болып табылады" деп шешті. Комиссия сонымен қатар парадты айыптады және Израиль билігін Жалпы қару-жарақ тоқтату туралы келісімнің бұзылуының қайталануын болдырмау үшін ең қатаң шараларды қабылдауға, сондай-ақ болашақта келісімнің талаптарына сәйкес рұқсат етілгеннен артық жабдықты Иерусалимге әкелуден аулақ болуға шақырды. Израиль билігі әлі де 1961 жылғы 20 сәуірде Иерусалимнің Израиль басып алған бөлігінде толық әскери парад өткізуді жоспарлап отырды. Қауіпсіздік Кеңесі 1961 жылғы 11 сәуірде 162-резолюцияны (1961) қабылдады; бұл комиссияның 1961 жылғы 20 наурыздағы шешімін бекітті; Израильдің Иерусалимнің Израиль басып алған бөлігінде 1961 жылғы 20 сәуірде жоспарланған әскери парадымен байланысты және Израильді комиссияның 1961 жылғы 20 наурыздағы шешімін орындауға шақырды. Израиль-Сирия қарулы келісімінде Голан биіктігінің етегіндегі Хула көлінің ауданында демилитаризацияланған аймақ (ДМА) қарастырылды, бұл аймақ Ұлттар Лигасының Мандатында Палестина деп анықталған және жауынгерлік қимылдар тоқтатылған кезде Сирия күштері басып алған аймақты қамтыды. Осы кезеңде ДМА-дағы азаматтық құрылыс және жерді пайдалану жерді меншік ету туралы дауларға байланысты көптеген оқиғаларға себеп болды, тіпті UNTSO аймақтағы осындай дауларға әкеп соқтыратын қызметті реттеуге тырысты. 1956 жылғы 19 қаңтардағы 111 (1956) резолюциясында Қауіпсіздік Кеңесі Сирия билігінің Тиберия көліндегі Израильдің заңды қызметтеріне араласуынан кейін күшейген қақтығыспен айналысты. Израильдің Сирия аумағындағы Сирия әскерлеріне қарсы Израильдің әскери күштерінің шабуылы түріндегі жауап әрекетін "ешқандай жағдайда негізделмеген" деп айыптады. Сонымен қатар, ол Израиль күштерінің Сирияға кіргенінің Жалпы қару-жарақ тоқтату туралы келісімнің ДМА-ға қатысты ережелерін бұзғанын атап өтті. Тараптар арасында ұзақ әскери қақтығыстан кейін, Қауіпсіздік Кеңесі 1962 жылы Израиль-Сирия жағдайымен айналысты, Тиберия көлінің ауданындағы және ДМА-дағы әскери қызметтер туралы UNTSO штаб басшысының баяндамасын ескере отырып. Кеңес 1962 жылғы 9 сәуірдегі 171-резолюциясында (1962) атыс тоқтатылғанын қанағаттандырып атап өтті. Ол орын алған жауынгерлік қақтығыстарды айыптады және қатысты үкіметтерді Жалпы қару-жарақ тоқтату туралы келісімді орындауға шақырды. Ол 16-17 наурыздағы Израильдің шабуылы бұрынғы резолюцияны (111) айқын бұзу болғанын анықтады және Израильді болашақта мұндай әрекеттерден ұқыпты түрде аулақ болуға шақырды. Ол сонымен қатар екі тараптан да UNTSO штаб басшысы ұйымдастырған атыс тоқтатуды қатаң сақтауды және әсіресе қарулы күштерді демилитаризацияланған аймақтан шығаруды көздейтін Жалпы қару-жарақ тоқтату туралы келісімнің бабын қатаң сақтауды талап етті. 1967 жылғы 7 маусымда Алты күндік соғыс кезінде Ирландия қорғаныс күштерінің Комданты Томас Уикхэм Сирияда атып өлтірді.
Алты күндік соғыстан Йом-Киппур соғысына дейін (1967-1973 жылдар)
1967 жылғы маусымдағы Алты күндік соғыс пен 1973 жылғы қазандағы Йом Киппур соғысы аралығында БҰҰ қаруды тоқтату жөніндегі ұйымы (ЮНТСО) елдер арасындағы жаңа шекараларды да қамтитын, атысты тоқтату келісімдерін орнатуға және бақылауға маңызды көмек көрсетті. ЮНТСО-ның өкілеттігі өзгермесе де, Израиль, Египет, Иордания және Сирия арасындағы жаңа атысты тоқтату желілерінің пайда болуымен оның бастапқы міндетін орындау дерлік мүмкін емес болды. Бұған қоса, Израиль бастапқы келісімін бұзғандықтан, ЮНТСО-ның бақылауға қажетті әскери байқаушылары (MAC) болған жоқ. Саяси жағдайдың өзгеретінін түсінген БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1967 жылғы атысты тоқтатудан кейінгі алғашқы айларда ЮНТСО Жарғысына бірнеше жаңа міндеттер қосты. Атап айтқанда, Египет-Израиль және Израиль-Сирия майдандарында ЮНТСО бақылау посттарын (БП) құрды.
Ливан соғысынан кейін
Израиль-Ливан қақтығысы 1970-ші жылдардың соңында басталды, бұл осы майдан бойындағы демаркациялық сызықтың салыстырмалы тұрақтылығын бұзды. Бұл UNTSO құрылымындағы соңғы маңызды өзгеріс болды. Ливандағы азаматтық соғыс және Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруінен (1978 жылдың наурызы) кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Ливандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Уақытша күштерін (UNIFIL) құрды. UNTSO бақылаушылары UNIFIL-ге көмек көрсету үшін Ливан бақылаушылар тобы (OGL) ретінде қайта ұйымдастырылды. 1982 жылдың қыркүйегінде Бейруттен тыс жерде мина жарылысынан UNTSO-ның қарусыз офицер-бақылаушыларының төртеуі – бір фин, бір ирландиялық және екі америкалық қаза тапты, бұл UNTSO үшін қиын кезен болды. Израильдіктер солтүстікке жылжыған сайын, Ливан бақылау тобының орналасуы өзгертілді. 1980-ші жылдардың басында Бейрутте орналасқан Израиль-Ливан аралас соғыс тоқтату комиссиясының (ILMAC) штаб-пәтері Біріккен Ұлттар Ұйымының Бейрут байланыс кеңсесі (UNLOB) міндетін де атқарды. UNTSO штаб бастығының тығыз бақылауымен UNLOB/ILMAC UNTSO және UNIFIL үшін екі мақсаттағы штаб-пәтер/байланыс кеңсесі ретінде жұмыс істеді.
Бас кеңсесі
Каир ЮНТСО-ның алғашқы штаб-пәтері болды. Ол құрылғаннан кейін көп ұзамай, 1948 жылдың маусым айының соңында Хайфаға (сол кездегі британдық анклав) көшірілді. 9 шілдеде жаңадан соғыс басталғандықтан Хайфа штабы эвакуацияланды. 1948 жылдың 21 шілдесінде БҰҰ бейбітшілік сақтау күштері Израильге оралғаннан кейін, ЮНТСО штаб-пәтері 1948 жылдың 7 қазанында үшінші және соңғы рет Иерусалимдегі бұрынғы британдық жоғары комиссарының кеңсесіне көшірілді. ЮНТСО-ның Бейрут, Исмаилия және Дамаск қалаларында да кеңселері бар.
Қатысушы елдер
ЮНТСО-ға тағайындалған әскери қызметкерлер миссия тарихы бойында көптеген елдерден келді. 1953 жылға дейін АҚШ, Бельгия және Франция бақылаушылардың алғашқы топтарын ұсынды, бірақ Суық соғыс дамыған сайын АҚШ және Франция жіберген қызметкерлердің саны азайды. 1953 жылдан бастап басқа елдер де бақылаушыларды жіберіп отырды. Швеция ең көп штаб басшыларын ұсынған. Кеңес Одағы алғаш рет 1973 жылғы араб-израиль соғысынан кейін қызметкерлерді жіберді. 2020 жылы келесі елдер қызметкерлерді қосты: Аргентина, Австралия, Австрия, Бутан, Бельгия, Канада, Чили, Қытай Халық Республикасы, Дания, Эстония, Финляндия, Фиджи, Гамбия, Ирландия, Үндістан, Непал, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Польша, Ресей (бұрынғы Кеңес Одағы), Сербия, Словения, Словакия, Швеция, Швейцария және АҚШ. Ұлыбритания – Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі, ол қазіргі таңда миссияға қызметкерлер жібермейді.
Бүгін
UNTSO қызметкерлері басқа бейбітшілік операцияларының ядросын құру үшін кез келген уақытта дайын болды. Қауіпсіздік Кеңесі жаңа операция құру туралы шешім қабылдағаннан кейін UNTSO әскери бақылаушыларын дер кезінде орналастыру мүмкіндігі, осы операциялардың табысына зор үлес қосты. Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметінше, "әскери бақылаушылар қарусыз және олар өз жұмысын атысты тоқтату, қаруды шығару және т.б. келісімдердің бұзылуын бақылап, хабарлау арқылы атқарады, бұл олардың операция аймағына қатысты. Барлық әскери бақылаушылар – өз елдерінің қарулы күштерінің түрлі салаларынан келген, капитан немесе майор шені бар тәжірибелі офицерлер. Әскери бақылаушылар көпұлтты командаларда жұмыс істейді, сондықтан кез келген бақылау кемінде екі түрлі елден келген бақылаушылармен расталады, бұл бейтараптықты қамтамасыз ету шарасы болып табылады". UNTSO қазіргі уақытта үш БҰҰ миссиясына әскери бақылаушылар береді: Ливанның Оңтүстік Ливандағы UNIFIL-ді қолдайтын Ливандық бақылау тобы (OGL); Голан биіктіктеріндегі UNDOF-ті қолдайтын Голандық бақылау тобы (OGG); және Синай түбегіндегі Египеттік бақылау тобы (OGE). Осыдан алпыс жыл бұрын сол күні Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Таяу Шығыста орналасқан Біріккен Ұлттар Ұйымының бітімгершілік операциясын қадағалау ұйымы (UNTSO) деп аталатын алғашқы бейбітшілік операциясын құрды. 2001 жылы Бас Ассамблея 29 мамырды Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау операцияларында қызмет ететін ерлер мен әйелдерге құрмет көрсету және бейбітшілік жолында өмірін қорбан еткендердің естелігін сақтау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтаушыларының халықаралық күні деп жариялады.