Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1926 жылғы дайын ас үй тұжырымдамасы
Early fitted kitchen concept, 1926
Франкфурт ас үйі тұрғын үй архитектурасындағы маңызды кезең болды және қазіргі заманғы дайын ас үйлердің алға басушысы саналады, себебі ол тарихында бірыңғай тұжырымдама бойынша салынған алғашқы ас үй болды, яғни тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін, төмен құнмен жасалған дизайн. Ол 1926 жылы австриялық архитектор Маргарете Шютте-Лихоцки Германияның Франкфурт қаласында Эрнст Майдың әлеуметтік тұрғын үй жобасы үшін жобалаған.
The Frankfurt kitchen was a milestone in domestic architecture, considered the forerunner of modern fitted kitchens, for it was the first kitchen in history built after a unified concept, i. e. low cost design that would enable efficient work. It was designed in 1926 by Austrian architect Margarete Schütte Lihotzky for architect Ernst May's social housing project New Frankfurt in Frankfurt, Germany.
Көңіл көтергіштік және әсер ету
Маргарет Шютте Лихоцкий, Бруно Таут және Эрнст Мэймен бірге, Веймар республикасы кезінде тұрғын үй құрылысын дамытудың басты сәулетшілерінің бірі болды. Осы неміс тілінде сөйлейтін сәулетшілер жобалаған тұрғын үйлер Neues Bauen (Жаңа Салыныс), Neues Wohnen (Жаңа Тұрмыс салты) және Neues Frankfurt (Жаңа Франкфурт) деген аталымдармен белгілі болды. 1920 жылдардың соңында Neues Bauen прогрессивті неміс архитектурасының алға басушысы болды. Neues Bauen сәулетшілерін таза ауа мен жарыққа қол жеткізе алатын, дені сау адамдарға арналған елді мекендер салуға ынталандырды. Тек әшекейлік архитектурадан бас тартылып, индустриялық ғимараттар салу үшін қолданылған технология тұрғын үй кешендерін салуға пайдаланылды. Шютте Лихоцкийдің ас үй дизайны алғаш рет 1926-1932 жылдар аралығында Франкфуртта салынған тұрғын үй кешендерінде орнатылды. Франкфурт асханасы газ плиталары мен орталық жылу жүйесі бар пәтерлердің жаңа жоспарының бір бөлігі болды. 1923 жылы салынған Баухаус жобалаған Haus am Horn үйінің кішкентай асханасы, нақты заттарға арналған арнайы сақтау орындары мен шумақтары да Шютте Лихоцкий үшін шабыт көзі болды.
Margarete Schütte Lihotzky alongside Bruno Taut, and Ernst May, was among the leading housing development architects during the Weimar Republic. The housing designed by these German speaking architects attracted the labels Neues Bauen (New Building), Neues Wohnen (New Living Style), and Neues Frankfurt (New Frankfurt). In the late 1920s Neues Bauen became a forerunner for a progressive German architecture. The Neues Bauen architects were motivated by the desire to build healthy human settlements with access to clean air and light. Purely decorative architecture was rejected and the technology used to build industrial buildings was deployed for the construction of housing estates. The kitchen design of Schütte Lihotzky was first installed in housing estates that were built in Frankfurt between 1926 and 1932. The Frankfurt kitchen was part of a new layout for apartments with gas stoves and central heating. The small kitchen of the Bauhaus designed Haus am Horn, built 1923, with specific storage and drawers for specific items was also a source of inspiration for Schütte Lihotzky.
Үйге салынған ас үйдің құрылысына әсері
Маргарет Шютте Лихоцкий асханаларды жобалауды жалғастырды. Оның 20-ғасырдың ортасындағы жобалары электр құралдарын қамтыды, бірақ Фредерик Уинслоу Тейлор мен Кристин Фредерик ұсынған тиімділік принциптерін де пайдаланды. Бүгінгі күнге дейін Германияда Шютте Лихоцкийдің күрделі ас үй жинақтары мемлекеттік тұрғын үйлердегі кіріктірілген ас үйлердің үлгісі болып табылады.
Margarete Schütte Lihotzky continued to design kitchens. Her mid 20th century designs incorporated electrical appliances while continuing to rely on methods for efficiency advanced by Frederick Winslow Taylor and Christine Frederick. To this day, in Germany Schütte Lihotzky’s elaborate kitchen unit workplaces have remained the model for built in kitchens in public housing.
Ас үйдің жоспары
Франкфурт асханасы – тар, екі қатарлы ас үй. Кіреберіс қысқа қабырғалардың бірінде орналасқан, ал оның қарама-қарсысында терезе болған. Сол жағында пеш орналасқан, одан кейін ас үйді асхана мен қонақ бөлмесімен байланыстыратын жылжымалы есік келген. Оң жақ қабырғада шкафтар мен раковина, терезенің алдында жұмыс үстелі орналасқан. Мұздатқыш болмаған, бірақ сол қабырғаға жапсырылған суретте бүктелген үтіктегіш тақтасы көрінеді. Ас үйдің тар құрылымы жоғарыда айтылған кеңістік шектеулерімен ғана байланысты емес. Бұл сонымен қатар, Тейлорлық тәсілмен ас үйде жұмыс істегенде қадамдар санын азайту және жылжымалы есіктің арқасында ас үй мен жақын бөлмедегі үстел арасындағы қашықтықты қысқарту мақсатымен жасалған саналы дизайн шешімі болды. Ас үйде ұн, қант, күріш және басқа да жиі қолданылатын ингредиенттерді сақтауға арналған арнайы ыдыстар болған. Жұмыс үстелінде тіпті жұмыс кезінде қалдықтарды бірден тастауға мүмкіндік беретін, алынып-қойылатын "қалдық жәшігі" де қарастырылған. Ол кездегі дәстүрлі ас үй жиһаздары жаңа жұмыс процесіне де, тар кеңістікке де сай келмегендіктен, Франкфурт асханасы жиһазбен және пеш сияқты негізгі құралдармен бірге орнатылды, бұл Германияда сол кезде жаңалық еді. Бұл бірінші жиналмалы ас үй болды. Ағаш есіктер мен жәшік алды көк түспен боялған, себебі зерттеушілердің анықтауынша, шыбындар көк түсті беттерден қашады. Лихотцки ұн сақтағыштары үшін қарағаш ағашын қолданды, өйткені ол ұн құрттарын тежейді, ал үстел үсті үшін бук ағашын таңдады, себебі бук бояуға, қышқылға және сызауға төзімді. Отыруға арналған орын – максималды ыңғайлылық үшін дөңгелектерге орнатылған айналмалы төсек болды.
The Frankfurt kitchen was a narrow double file kitchen measuring The entrance was located in one of the short walls, opposite which was the window. Along the left side, the stove was placed, followed by a sliding door connecting the kitchen to the dining and living room. On the right wall were cabinets and the sink, in front of the window a workspace. There was no refrigerator, but there was a foldable ironing board visible in the image folded against the left wall. The narrow layout of the kitchen was not due solely to the space constraints mentioned above. It was equally a conscious design decision in a Taylorist attempt to reduce the number of steps needed when working in the kitchen as well as reduce the walking distance between the kitchen and the table in the adjacent room via the addition of a sliding door. Dedicated storage bins for common ingredients such as flour, sugar, rice and others were intended to keep the kitchen tidy and well organized; the workspace even had an integrated, removable "waste drawer" such that scraps could just be shoved into it while working and the whole thing emptied at once afterwards. Because conventional kitchen furniture of the time fit neither the new workflows nor the narrow space, the Frankfurt kitchen was installed complete with furniture and major appliances such as the stove, a novelty at that time in Germany. It was the first fitted kitchen. The wooden door and drawer fronts were painted blue because researchers had found that flies avoided blue surfaces. Lihotzky used oak wood for flour containers, because it repelled mealworms, and beech for table tops because beech is resistant to staining, acids, and scratching. The seating was a revolving stool on casters for maximum flexibility.
Өзгерістер мен одан әрі даму
Шютте Лихоцкий Франкфурт асханасының үш түрлі нұсқасын жасады. Осы сипатталған 1-ші типтісі ең көп таралған және ең арзан нұсқасы болды. Ол сондай-ақ "2-ші типті" және "3-ші типті" асханаларды да жасады, олар үлкенірек, үстелдерімен жабдықталған және ас үйде көмектесу үшін бір немесе екі адамға арналған кеңістікке ие болды. Дегенмен, осы екі соңғы типтің әсері оның "1-ші типті" үлгісімен салыстырғанда аз болды. Эрна Мейер 1927 жылы ұсынған Штутгарт асханасымен Франкфурт асханасына қатысты сын-ескертпелерге жауап берді. Ол сәл үлкенірек және шаршы пішінді жоспары бар, сонымен қатар болашақ пайдаланушылардың қажеттіліктеріне және әртүрлі бөлме пішіндеріне бейімделу мақсатында жинақталған жиһазды пайдаланды.
Schütte Lihotzky actually designed three different variations of the Frankfurt kitchen. Type 1, the one described here, was the most common and least costly. She also designed "Type 2" and "Type 3", which were larger, had tables, and were spacious enough for one or even two additional persons to help in the kitchen. These two latter types, however, did not have the impact her "Type 1" model had. Erna Meyer responded to the criticisms of the Frankfurt kitchen with her Stuttgart kitchen, presented in 1927. It was slightly larger and had a more square ground plan, and used unit furniture in an attempt to make it adaptable to both the future users' needs and different room shapes.
Пайдаланушылардың қабылдауы және ықпалы
Шютте Лихоцкийдің Франкфурт асханасы Франкфуртта шамамен 10 000 данаға орнатылып, коммерциялық сәттілікке жетті. Толық жабдықталған бір ас үйдің құны орташа болды (бірнеше жүз рейхсмарка); шығындар жалға қосылды (соның нәтижесінде ай сайынғы жалдау ақысы өсті). Дегенмен, осы ас үйлерді пайдаланушылар көбінесе қиындықтарға тап болды. Шютте Лихоцкийдің жұмыс ағынына бағытталған, арнайы жобаланған асханаларына дағдыланбағандықтан, олар оны қалай пайдалану керектігін білмей қалды. Ол көбінесе жеткілікті икемді емес деп сипатталды – арнайы сақтау контейнерлері көбінесе оларға жазылғаннан өзге мақсаттар үшін қолданылды. Осы контейнерлердің тағы бір мәселесі – оларға кішкентай балалар оңай жете алатындығы. Шютте Лихоцкий ас үйді бір ересек адам үшін ғана жобалаған; балалар немесе тіпті екінші ересек адам ескерілмеген; шындығында, ас үй екі адамға жұмыс істеуге тым кішкентай болды. Заманауи сынның көп бөлігі осындай техникалық мәселелерге бағытталды. Соған қарамастан, Франкфурт асханасы кейіннен заманауи жұмыс асханасының үлгісіне айналды. ХХ ғасырдың қалған бөлігінде ықшам, бірақ рационалды "Франкфурт асханасы" бүкіл Еуропадағы тұрғын үйлердің стандартына айналды. 1970 және 80-жылдары феминистік сын жұмыс асханасын дамытуға себеп болған эмансипациялық ниеттердің кері нәтиже бергенін көрсетті: осы дизайнның "арнайы рационализациясы" және бір адамға ғана ыңғайлы жұмыс істеуге мүмкіндік беретін кішкентай көлемі салдарынан үй шаруасындағы әйелдер үйдің қалған бөлігінен оқшауланып қалды. Барлық жақтастардың (Бичер, Фредерик немесе Майер сияқты, ас үй әйелдің саласы екенін әрдайым еске салған) үйдегі жұмысты оңтайландыру және қайта бағалау үшін жасаған эмансипациялық әрекеті енді әйелді ас үйге қамау ретінде қарастырылды. Германияда 1930 жылдардан 1960 жылдарға дейін ас үйлер көбінесе кішкентай және ыңғайсыз болды. Тұрғын үй қоғамдары Франкфурт асханасының тым әсемділігін айтты. Бірақ осы ас үйдің принциптері Швеция және Швейцария сияқты басқа елдерде қабылданып, Германияға қайта әкелінді және бұрынғы Франкфурт асханасымен бірдей екені анықталды. Көптеген кейінгі ас үйлердің басты айырмашылығы – Франкфурт асханасында бөлшекті тақталар емес, салыстырмалы түрде қымбат материалдар қолданылды.
Schütte Lihotzky's Frankfurt kitchen was installed in some 10,000 units in Frankfurt and as such was a commercial success. The cost of a single kitchen, fully equipped, was moderate (a few hundred Reichsmarks); the costs were passed on to the rent (which reportedly increased the rents by per month). However, the users of these kitchens often had their difficulties with them. Unaccustomed to Schütte Lihotzky's custom designed workflow centered kitchens, they often were at loss as to how to use the kitchen. It was frequently described as not flexible enough—the dedicated storage bins often were used for other things than their labels said. Another problem with these bins was that they were easily reachable by small children. Schütte Lihotzky had designed the kitchen for one adult person only; children or even a second adult had not entered the picture; in fact, the kitchen was too small for two people to work in. Most contemporary criticism concentrated on such rather technical aspects. Nevertheless, the Frankfurt kitchen subsequently became a model for a modern work kitchen. For the rest of the 20th century, the compact yet rationalized "Frankfurt kitchen" became the standard of tenement buildings throughout Europe. In the 1970s and 80s, feminist criticism found that the emancipatory intentions that had in part motivated the development of the work kitchen had actually backfired: precisely because of the design's "specialized rationalization" and its small size that allows only one person could work in them comfortably, housewives tended to become isolated from the life in the rest of the house. What had started as an emancipatory attempt by all proponents (such as Beecher, Frederick, or Meyer, who had always implicitly assumed that the kitchen was the woman's domain) to optimize and revalue work in the home was now seen as a confinement of the woman to the kitchen. Kitchens in the 1930s until the 1960s in Germany were often smaller and less comfortable. Housing societies thought that the Frankfurt kitchen was too luxurious. But the principles of this kitchen were adapted in other countries like Sweden and Switzerland and reimported to Germany, and recognized to be the same like the Frankfurt kitchen before. The major difference of most of the later kitchens was that the Frankfurt kitchen used relatively expensive materials and not particle boards.
Франкфурттың тарихи асханалары
Франкфурттағы асханалардың көпшілігі 1960 және 1970 жылдары, Ресопал сияқты тазалау оңай болатын заманауи асханалар қолжетімді болған кезде, қиып тасталды. Көбінесе, заманауи ас үйге тән емес алюминий жәшіктер ғана сақталды. Олар бірнеше жыл бойы Haarer компаниясы арқылы жеке сатылып, сәулетшілер мен жиһаз жасаушылар өздерінің жиһаздары үшін таңдады. 1990 жылдардың соңында Маргарет Шютте Лихоцкийдің еңбектеріне қызығушылық қайта оянған кезде, көптеген асханалар жойылған болатын. Кейбір үй иелері олардың көшірмелерін жасады, ал түпнұсқаларының өте аз ғана саны сақталған. Франкфурт асханасының сақталуына байланысты алғашқы үй, Im Burgfeld 136, Франкфурт, музей ретінде таңдалды. 2005 жылы Виктория және Альберт мұражайы Лондон, АҚШ және Германиядағы аялдамалары бар "Модернизм: Жаңа әлемді жобалау" атты көшпелі көрмесі үшін "Франкфурт" асханасын сатып алды. Асхана бастапқы орнынан демонтаждалып, қалпына келтіріліп, қайта боялды.
Most Frankfurt kitchens were thrown away in the 1960s and 1970s, when modern kitchens with easy to clean surfaces like Resopal became affordable. Often, only the aluminum drawers, which are themselves atypical of a modern kitchen, survived. They were also sold separately for a few years by Haarer, the manufacturing company and chosen by architects and cabinet makers for their furniture. By the time public interest on the work of Margarete Schütte Lihotzky in the late 1990s was revived, most kitchens did not exist anymore. Some homeowners have built replicas; a very few originals still exist. The original house Im Burgfeld 136, Frankfurt was chosen to be a museum because of the surviving Frankfurt kitchen. In 2005 the Victoria and Albert Museum acquired a "Frankfurt" kitchen for its traveling exhibition "Modernism: Designing a New World" with stops in London, the US and Germany. The kitchen was dismantled from its original place, restored and repainted.
Аукциондық асханалар
Бір ас үй 2005 жылы 22 680 еуроға, тағы бірі 34 200 еуроға сатылды. Бірақ бұл бағалар классикалық типке ғана қатысты сияқты: ерекше қабырға шкафтары жоқ ақ түсті нұсқа 11 000 еуроға сатылды. Аукциондарда кейде түпнұсқа шумағы (көшірмесі) кездеседі. 2010 жылы алты шумақты жиһаз 380 еуроға, он шумақты тағы бірі 1000 еуроға, тоғыз шумақты тағы бірі 1200 еуроға сатылды.
One kitchen was sold in 2005 for €22,680, another for €34,200. But these prices seem to apply only for the classic type: a white variation without the characteristic wall cupboard was sold for €11,000. Auctions sometimes feature the original drawers. In 2010, a piece of furniture with six drawers was sold for €380, another with ten for €1,000, and another with nine for €1,200.