Кіріспе

Зигмунд Ромберг композициялаған, либреттосы Дороти Доннеллиге тиесілген «Студент принц» – пролог пен төрт актіден тұратын оперетта. Музыкасы Зигмунд Ромбергке, ал кітабы мен өлеңдері Дороти Доннеллиге жатады. Ол Вильгельм Мейер Фёрстердің «Ескі Гейдельберг» пьесасы негізінде жазылған. Бұл шығарма Ромбергтің ең ұзақ сақталған және әдемі мелодияларын қамтиды, соның ішінде «Алтын күндер», «Ішу әні», «Жүрегімнің түкпірінде, жаным», «Біз екеуміз» және «Серенада» («Бас жоғарыда ай шағылысады»). Оны Ж.С. Хаффман сахнаға қойған, және ол 1920-жылдардың ең ұзақ көрсетілген Бродвей шоуы болды. Тіпті классикалық «Show Boat» мюзиклі, 1920-жылдардың ең ұзақ сақталған мюзиклі болса да, 572 қойылымға жетпеді. «Ішу әні», әсіресе, «Ішіңдер! Ішіңдер! Ішіңдер!» деген көтеріңкі хорымен, 1924 жылы театр көрермендері арасында ерекше танымал болды, себебі Америка Құрама Штаттарында тыйым салу күшіне енген кез еді. Эрнст Любич Фёрстердің шығармалары негізінде «Ескі Гейдельбергтегі студент принц» атты нұсқаусыз фильмді түсірді, онда Рамон Новарро мен Норма Ширер басты рөлдерді ойнады. Фильмнің оркестрлік партитурасында Ромбергтің партитурасы қолданылмады, бірақ «Gaudeamus igitur» әні енгізілді. Оперетта Бродвейде екі рет қайта жаңғыртылды – 1931 және 1943 жылдары. Марио Ланзаның 1954 жылғы MGM фильмі «Студент принц» саундтрегіндегі орындауы көптеген әндердің танымалдылығын қайта жаңғыртты. Композитор Николас Бродски және лирик Пол Фрэнсис Вебстер фильм үшін үш жаңа ән жазды. Осы әндердің екеуі – «I'll Walk with God» және «Beloved», сондай-ақ «Серенада» Ланзамен тығыз байланысты болды, бірақ рөлді экранда британдық актер Эдмунд Пурдом ойнады, ол Ланзаның жазбаларына сәйкес орындады. Оперетта 1970 және 1980 жылдары Манхэттеннің Light Opera және 1988 жылы Нью-Йорк операсымен қайта жаңғыртылды. Оперетта 1974 жылдан бастап бірнеше онжылдық бойы әр жазда Гейдельберг сарайы фестивалінде орындалды.

Алдын ала сөз

Карл Франц – (қазақ) Карлсберг корольдігінің мұрагері. Ол әкесіз, қамал өмірінің, әсіресе әскери жағдайларының көңіл көншітпейтін аурасында ("Біздің осал мінезімізбен") өсті. Оны ұстаздар тәрбиеледі, әсіресе мейірімді доктор Энгель, ол оған туған оқу орны – абыройлы Гейдельберг университетінің әндерін үйретті ("Алтын күндер"). Карл Франц бала кезінен бері ханшайым Маргаретқа (кейбір нұсқаларда Иоаннаға) үйленуге уәде берілген, бірақ ол оны ешқашан кездестірген емес. Оның әкесі, король Фердинанд, оны қарапайым студент ретінде өмір сүруі және әлеуметтік қабілеттерін дамытуы үшін университетке жасырын жібереді. Карл Франц доктор Энгельдің қадағалауымен жолға шығады, оған өзінің мақтаншақ үй ішкі қызметшісі Латц, және оның көмекшісі Хьюберт ілеседі.

1-ші акті

Гейдельбергте Херр Рудер "Жарландс Брайт" ("Үш алтын алма") атты шағын қонақ үйін ұстайды. Оның әдемі қызы Кэти қонақ үйдің сыра бағында дастарқан жасайды. Бұл қонақ үй студенттердің арасында өте танымал, олар ішіп, ән шырқап уақыт өткізеді ("Ішіңдер! Ішіңдер! Ішіңдер!"). Карл Франц, Латц және Юберт көктемгі семестрде келіп, "Үш алтын алмада" бөлме жалдайды, бұл Энгельді қуантады, ал Латцты ашуға тітіркендіреді ("Принцтің Гейдельбергке кіруі"). Карл Кэтиге көз тіккенде-ақ ғашық болады, ол да оның сезімін бөліседі ("Жүрегімнің түкпірінде, жаным"). Бірақ ол патшайымның мұрагері, ал ол – қарапайым қыз. Карл Франц үш студент – Детлеф, Лукас және фон Астербергпен де дос болады, студенттік өмірдің көңілді атмосферасын бөліседі, түндерін шулы ішімдік ішу мен ән салуға арнайды. Ол олардың студенттік корпусына қосылады ("Бірінші акттың финалы").

2-ші акті

Семестр өткен сайын Карл Франц және оның достары студенттік өмірден ләззат алуды жалғастырады ("Фермер Якоб ұйықтап жатыр", "Студенттік өмір"). Семестр соңында Карл Франц пен Кэти терең махаббатқа толы болады. Бірақ содан кейін Карл Франц ханшайым Маргарет пен оның анасынан күтпеген қонақ күтеді. Олар корольдің ауыр сырқатымен жатқанын және ханзаданы ханшайыммен құда түсу рәсіміне үйге қайтаруын бұйырады. Олар кеткеннен кейін Карл Франц пен Кэти Парижге қашуды ойлайды. Бірақ доктор Энгель мен граф фон Марк (Карлсберг премьер-министрі) ханзадаға өз мемлекетіне деген міндеттерін еске салады. Карл Франц патшаның бұйрығына неге болмаса да мойынсұнады. Ол Кэтиге жақын арада қайтатынын уәде етеді ("2-ші акттың финалы").

3-ші акт

Карлсбергке оралғаннан кейін екі жыл өтті, Карл Франц Гейдельбергке орала алмады. Оның әкесі қайтыс болды, ал Карл Франц енді король болды. Оның өмірі сарайдың рәсімдерімен тығыз байланысты ("3-ші актінің басталуы"). Принцесса Маргареттің капитан Тарницпен ("Біз екеуміз ғана") құпия қарым-қатынасы болған. Бірақ король ретінде Карл Франц Маргаретқа берген сөзін орындауы тиіс ("Гавот"). Маргарет Карл Францтың бұрынғы махаббатын ұзақтан аңсағанын біледі, және ол Гейдельбергте таверна иесінің қызына ғашық болғаны туралы естіген. Гейдельбергтен доктор Энгельдің қайтыс болғаны туралы жаңалық келді. Карл Франц ескі достарымен қысқаша кездесу үшін Гейдельбергке баруға көндіріледі, сондай-ақ ол Кэтиді қайта көруді үміттенеді ("Естеліктер / 3-ші актінің финалы").

4-ші акт

Принцесса Маргарет ең алдымен Гейдельбергке барып, Кэтиге жасырын түрде барады. Маргарет оны патшалықтың мүддесі үшін Карл Францпен қарым-қатынасын үзуге көндіреді. Олар Кэтидің Карл Францқа басқа бір адамға ғашық екенін және оған үйленетінін айтуы керектігіне келіседі. Содан кейін Карл Франц Маргаретқа, оған ғашық болған Маргаретқа үйленуге бостандық алады. Осы арада Гейдельберг студенттері әдеттегі көңілді өмірлерін жалғастырады ("Ән салайық", "Тавернаға қарай жорық", "Жоғарыда ай жарқырайды", "Келіңдер, жігіттер"). Карл Франц келіп, ескі достарымен кездеседі және Кэтиге барады. Сөз бергендей, ол оған өзінің ойдан шығарылған жаңа махаббаты мен үйлену жоспарлары туралы айтады. Карл Франц Маргаретқа ешкімге күдік тудырмастан үйленуге шешім қабылдайды, бірақ Кэти оның шын жүрегіндегі махаббаты болып қалады ("Жүрегімнің түбінде, жаным (қайталау)").

Жазбалар

Бұл партитураның көптеген жазбалары бар, бірақ олардың басым бөлігі 1950 жылдарға жатады. Бродвейдегі түпнұсқа актерлік құрам жазбасы жасалмаған, бірақ 1926 жылғы лондондық актерлік құрам EMI үшін бірнеше үзіндіні жаздырған. Бұл 78 айналымдық пластинкалар Pearl Label арқылы CD-ге көшірілді. Эрл Райтсон Аль Гудманның RCA Victor үшін жасаған жазбасында басты рөлде ойнады. Бұл жазба CD түрінде шығарылмаған. Соңғы рет 1958 жылы арзан бағалы Camden лейблында жарық көрді. 1950 жылы Decca Лауриц Мелхиордың қатысуымен сегіз үзіндіден тұратын альбом шығарды. Бұл альбом "Күлкілі жесірмен" бірге CD-де қолжетімді. Роберт Рунсвилл мен Дороти Кирстеннің қатысуымен толық жазба 1952 жылы Columbia Records компаниясымен жасалды және қайта басылды. Шамамен сол кезде Гордон Макрей Capitol үшін 10 дюймдік LP жазды. Кейіннен ол 12 дюймдік альбомның бір жағына қайта жинақталды ("Күлкілі жесір" екінші жағында), бірақ бұл альбом 1960 жылдардың соңынан бері таралмайды. RCA Victor Марио Ланзаның партитурадан үзінділерін жазды, ол әншінің дауысы 1954 жылғы фильм нұсқасында қолданылған кезде шығарылды. Ланза кейіннен сол лейбл үшін стерео форматында партитураны қайта жазды, бірақ CD-де Desert Song үзінділерімен бірге ертедегі моно жазбасы бар. Reader's Digest 1963 жылы сатуға ұсынған "Ұлы оперетталар қазынасы" альбомына үзіндіні қосты. Бұл стерео жазба CD-де қолжетімді. Сондай-ақ 1963 жылы классикалық оперетталардың стерео жазбалары сериясының аясында Capitol Макрей мен Кирстенге партитураның толық альбомын жаздыруға бұйрық берді. Оның көп бөлігі Sigmund Romberg музыкасының EMI CD-інде, Desert Song және The New Moon үзінділерімен бірге тыңдауға болады. Сол уақытта Columbia Джорджио Тоцци, Ян Пирс және Роберта Петерспен бірге жаңа стерео жазба жасады. Бұл жазба CD түрінде шығарылмаған. Ең толық жазба – That's Entertainment (TER/JAY) компаниясының 2 CD жинағы, онда көптеген қосымша музыкалық сүйемелдемелер бар. 2012 жылы CPO компаниясы WDR Rundfunkchor Köln және WDR Funkhausorchester Köln оркестрінің орындауында, Джон Мауцери дирижерлігімен жазба шығарды. Доминик Вортиг Карл Франц рөлін, Аня Петерсен Кэти рөлін, Фрэнк Близ доктор Энгель рөлін, Тереза Неллес принцесса Маргарет рөлін және Кристиан Штурм капитан Тарниц рөлін орындады.

Ықпал

Опера еуропалық студенттік бірлестіктерін бейнелеу арқылы үлкен әсер етті. Тарихшы Марианна Рейчел Сануа былай деп жазды: "Орталық Еуропадағы студенттік бауырластық үлгісі – сыра ішу, жақсы қарым-қатынас, қызу талқылау, дене шынықтыру және саяси қызмет сияқты элементтерді қамтыды. Бұл үлгі американдық жас жігіттерге, әсіресе Германия, Австрия немесе Чехословакия университеттерінде оқуға мүмкіндік алғандарға тартымды болды. Роман және Германияның Гейдельберг қаласындағы университетке арналған "Студент-Принц" атты танымал опера көпшілік санасында еуропалық студенттік өмірдің батырлығын, қуанышын және тартымдылығын бекітті."