Кіріспе

Спорттық саз – саз көгершін атудың бір түрі, оны көбінесе "мылтықпен гольф" деп атайды, себебі әдеттегі алаңда табиғи ландшафтқа орналастырылған 10-15 түрлі ату орындары болады. Тұзақ және скет сияқты қайталамалатын нысана ұсынылатын ойындардан өзгеше, спорттық саз тірі аң аурудың болжаусыздығын имитациялайды, нысаналардың әртүрлі траекторияларын, бұрыштарын, жылдамдықтарын, биіктіктерін, қашықтықтарын және өлшемдерін ұсынады.

Тарих

1900 жылдардың басында көптеген британдық ату мектептері жаттығу үшін саз балшықтарды қолдана бастады. Спорттық балшықтарды бастапқыда 1900 жылдардың басында тірі кептерлермен пайдаланған, бірақ кейін саз балшықтар қолданыла бастады. Саз балшықтарды қолдану спортты одан әрі танымал етті. Стандартты қашықтықтардың, нысана бұрыштарының және өлшемдерінің орнына, спорттық балшықтар трассалары қаз, фазан және тіпті қоян аулау сияқты жағдайларды имитациялау үшін жасалған. Спорттық балшықтармен маусымнан тыс уақытта құс аулауды жаттықтыруды жеңілдетеді, өйткені қиын ұшу жолын жаттығуға немесе әдемі ойын үшін пайдалануға болады. Содан кейін саз балшықтарға ату көптеген жанкүйерлерді тартты. Англияның ең бағалы спорттық балшықтар жарысы – Бірінші Британдық Ашық жарысы 1925 жылы өтті. Боб Бристер 1980 жылғы шілдеде «Field & Stream» журналында жариялаған мақаласы арқылы американдық атушыларға спорттық балшықтарды таныстырды. 1980 жылғы 27 қыркүйекте Коннектикут штатындағы Ремингтонның Лордшип Ган клубында алғашқы спорттық балшықтар атуы өтті. Іс-шараға Ұлттық ату спорты қорының (NSSF) басшылары мен 90 атушы қатысты. Келесі көктемде Боб Бристердің ұсынысымен Англиядан келген легендарлы Крис Крэдок Ремингтон фермасында спорттық балшықтар алаңын жобалады, ол аула жазушыларына спортты таныстыру үшін пайдаланылды. 1982 жылы ең ұзақ безіндегі спорттық балшықтар жарысы (Норберт Бухмайер қоғамының жыл сайынғы Достар жиыны) басталды және бүгінге дейін жалғасуда. 1985 жылы Хьюстон қаласында АҚШ Спорттық балшықтар қауымдастығы (USSCA) құрылды. Сондай-ақ 1985 жылы Орвис компаниясы Хьюстон, Техас штатында өткен алғашқы АҚШ Ұлттық спорттық балшықтар чемпионатының демеушісі болды және жыл сайынғы Орвис кубогы арқылы спортты насихаттауды жалғастыруда. 1989 жылы Сан-Антонио, Техас штатындағы Ұлттық скит ату қауымдастығы (NSSA) спорттық балшықтарды басқару және дамыту үшін Ұлттық спорттық балшықтар қауымдастығын (NSCA) құрды. Бүгінде спорттық балшықтар Америкадағы ең жылдам дамитын спорт түрлерінің бірі болып табылады, оған барлық жастағы үш миллионнан астам адам қатысады. АҚШ-тағы трассалардың, мұнаралық атудың және жаяу атудың (Құрлы қаз атуы) суреттері 1912 жылдан бері журналдарда жиі жарияланып келеді. Эдвард Кейв 1913 жылы «Саз құстың гольфі» деген мақала жазды, онда оның ату трассасының схемасы, барлық нысаналардың көрсетілуі және екі мұнара бейнеленген. Бұл атау 1980 жылы жаңа болса да, ойын Америкада 100 жылдан астам уақыттан бері ойналып келеді және бүгінгі таңдағы бірнеше нысаналардың орналасуы 1884 жылға дейін және тіпті одан бұрын қолданылғаны белгілі.

Жабдықтар мен қауіпсіздік

Спорттық саптаманы көптеген мылтық оқырмандары ұнататындықтан, қолданылатын мылтықтар нақты бір стандартқа сай келмейді. Дегенмен, спорттық саптамада қолданылатын әрбір мылтық 12 калибрлі немесе одан кіші екі патронды атуға қабілетті болуы тиіс. Ең көп таралған мылтық түрлері – үсті-төмен, жартылай автоматты және инерциялық, ал дәстүрлі патронның диаметрі 9, 8 немесе 7,5 болып келеді. Спорттық саптамада қауіпсіздік маңызды рөл атқарады. Дұрыс құлақ және көз қорғанысы міндетті, ал Ұлттық спорттық саптама қауымдастығының (NSCA) ереже кітабында жазылған қару қолдану қағидаларын бағыттың бойында әрдайым сақтау керек.

Курстың орналасуы және ойын

Типик курс 10-15 станциядан тұрады, әр станцияда даланың шетіне немесе орман ішіндегі жол бойына орналастырылған нысана ату машиналарын көруге болады, және әр курс өзгеше болады. Нысаналар кез келген бұрыштан және қашықтықтан лақтырылады, бұл құстың немесе кейде қоянның ұшуын имитациялайды. Нысаналардың алты түрлі мөлшері бар, ең кішкентайынан бастап стандартты өлшемге дейін. Әдетте, әр станцияда 6-10 нысанаға дейін, құрамында максимум алты атушыдан тұратын топ ату үшін, жалпы сомада әрбір адамға 50-100 нысанадан атылады. Нысаналар жұптап лақтырылады. Нысаналар жұбы нақты жұп ретінде (немесе синхронды жұп, яғни бір уақытта лақтырылатын жұп), бір-бірлеген жұп ретінде (бірінен кейін бірі лақтырылатын жұп) немесе оқ атылғанда (атушының мылтығынан оқ шыққанда екінші нысана лақтырылатын жұп) түрінде болуы мүмкін. Әртүрлі жылдамдықтар мен бұрыштарды, сондай-ақ әртүрлі нысана түрлерін біріктіру арқылы түрлі аңшылық жағдайларын имитациялауға болады. Әр станцияның өзіндік ерекшелігі бар. Курс бойында атушылар қарсы жақтан келіп, ішке қарай, сыртқа қарай ұшып, тік көтеріліп, жерде домалап, жоғары иіліп немесе мұнаралардан лақтырылатын нысаналарды көруі мүмкін. Нысаналардың ұсынылу мүмкіндіктері тек қауіпсіздік талаптарымен, жер бедерімен және курс жобалаушының қиялымен шектеледі. Станциялардың конфигурациясы көбінесе атушылардың қызығуын сақтау және курс аймағының экологиялық жағдайын сақтау үшін өзгертіледі.