Германияның бұрынғы валютасы: Рейхсмарка туралы

Кіріспе

Германияның бұрынғы валютасы

Рейхсмарка (танысы: ℛ︁ℳ︁; аббревиатурасы: RM) 1924 жылдан бастап 1945 жылы нацистік Германияның құлауына дейін, сондай-ақ 20 маусымға дейін Германияның американдық, британдық және француздық оккупациялық аймақтарында Германияның валютасы болды. Кейін Рейхсмарка неміс маркасымен алмастырылды, ол Батыс Германияның, ал 1990 жылғы бірігуден кейін бүкіл Германияның валютасы болды. Рейхсмарка Германияның совет оккупациялық аймағында 1948 жылдың 23 маусымына дейін қолданылды, онда оны Шығыс Германия маркасымен ауыстырды. Рейхсмарка 100 рейхспфеннигке (Rpf немесе ℛ︁₰) бөлінді. Марк – ежелгі германдық салмақ өлшемі, дәстүрлі түрде жарты фунт, кейіннен бірнеше монеталар үшін қолданылды; Рейх (ағылшын тілінде империя) 1871 жылдан 1945 жылға дейін Германия мемлекетінің ресми атауынан шыққан, [[Герман Рейхы]].

Тарих

Рейхсмарка 1924 жылы қағаз марканың орнын толықтай алмастыру үшін енгізілді. Бұл қажеттік 1920-ші жылдардағы Германия инфляциясы 1923 жылы шарына жеткендіктен туындады. Ескі қағаз марка мен рейхсмарка арасындағы айырбас бағамы = 1012 ℳ (американдық және француз тілдерінде бір триллион, неміс және басқа еуропалық тілдерде, сондай-ақ сол кездегі британдық ағылшын тілінде бір миллиард; ұзақ және қысқа масштабтарды қараңыз). Экономиканы тұрақтандыру және жаңа валютаға көшуді жеңілдету үшін қағаз марка тікелей рейхсмаркамен емес, Deutsche Rentenbank қолдауымен өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығындағы жылжымайтын мүліктермен қамтамасыз етілген уақытша валюта – Рентенмаркамен ауыстырылды. Рейхсмарка бұрын неміс маркасы қолданған бағаммен алтын стандартына енгізілді, сол кезде АҚШ долларының құны .

Рейхсмаркадан тыс аумақтарда

Осы кезеңде бірқатар фирмалар құрылып, мемлекеттік жобаларды қаржыландыру мақсатымен рейхсмаркадан тыс облигациялар шығаруға уәкілдік алды. Атақты түрде 1:1 есебімен рейхсмаркаға айырбасталатын, бірақ кейіннен Рейхсбанк тарапынан құнсыздандырылған бұл шара, рейхсмарканың алтын стандартынан формалды түрде бас тартпай, құпия түрде ақша массасын ұлғайтуға мүмкіндік берді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1938 жылы Германия Австрия Федеративтік мемлекетін аннексиялағаннан кейін рейхсмарка австриялық шиллингті ығыстырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия оккупацияланған және одақтас елдердің валюталарына қатысты рейхсмарканың тұрақты айырбас бағамын белгіледі, көбінесе неміс әскері мен азаматтық мердігерлерге, олардың жалақысы жергілікті валютада төленгендіктен, экономикалық жеңілдіктер беру мақсатында жасалды. Бағамы келесідей болды:

Валюта Белгіленген күні Бельгия франкіне қатысты бағам 1940 жылдың мамыры 100 Фр. 1940 жылдың шілдесі 125 Фр. Богемия және Моравия кронасы 1939 жылдың сәуірі 100 Кр. Болгар леві 1940 жыл 333.33 Лв. Дания кронасы 1940 жыл 10 ДКр. Франция франкі 1940 жылдың мамыры 200 Фр. Италия лирасы 1943 жыл 100 Лит. Люксембург франкі 1940 жылдың мамыры 40 Фр. 1940 жылдың шілдесі 100 Фр. Голландия флорині 1940 жылдың 10 мамыры 6.66 ƒ 1940 жылдың 17 шілдесі 7.57 ƒ Норвегия кронасы 1940 жыл 13.33 NKr ? 17.50 NKr Польша злотысы 1939 жыл 20 зл. Стерлинг (Канал аралдары) 1940 жыл £017s4 1/2d Хорватия кунасы 1941 жылдың сәуірі 200 Кн. Словакия кронасы 1939 жыл 1001 Sk 1940 жылдың қазаны 116.20 Sk Фин маркасы 1941 жыл 197.44 FMk.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Рейхсмарка Германияда айналымда болды, бірақ АҚШ және Кеңес аймағында басылған жаңа банкноттармен (Одақтық оккупациялық маркалар), сондай-ақ суасты жотасыз монеталармен. Соғыстың соңғы айларындағы инфляция Рейхсмарканың құнын = 1 АҚШ долларынан = 1 АҚШ долларына дейін төмендетті және жылдам құнсыздану салдарынан бартерлік экономика қалыптасты. Рейхсмарка 1948 жылдың маусымында Тризонада 10:1 мөлшерлемесімен (қолма-қол ақша және ағымдағы шоттар үшін 1:1) Германия маркасымен және сол жылы Кеңес оккупациялық аймағында Шығыс Германия маркасымен (әдетте "Остмарка" деп аталды, 1968 жылдан бастап ресми түрде "Mark der DDR") алмастырылды. Людвиг Эрхард басшылығымен 1948 жылғы валюта реформасы Батыс Германияның экономикалық жаңғыруының бастамасы саналады; алайда, Германия маркасын Тризонаға енгізудің құпия жоспарын АҚШ әскери үкіметінің экономисі Эдвард А. Тененбаум жасады және ол 1948 жылдың 21 маусымында күрт іске асырылды. Үш күннен кейін жаңа валюта Берлиннің үш батыс секторында да Рейхсмарканы алмастырды. 1945 жылдың қарашасында Рейхсмарка Австрияда Екінші австриялық шиллингпен алмастырылды. 1947 жылы Саар аймағында жергілікті валюта (Саар маркасы, кейіннен Саар франкімен алмастырылды) енгізілді.

10 рейхсфенниг

10 рейхсфеннигтік мырыш монетасы 1940-1945 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияда таңқа басылды. Ол ерекше алтын түсті алюминий қола үлгісін ығыстырды. Оның құны 1/10 немесе 0,10 рейхсмаркаға тең. Толығымен мырыштан жасалған 10 ℛ︁₰ – бұл 1 ℛ︁₰ және 5 ℛ︁₰ мырыш монеталарымен, сондай-ақ осы кезеңдегі алюминий 50 ℛ︁₰ монеталарымен салыстырылатын шұғыл шығарылым түрі.

Банкноттар

Бірінші рейхсмарка банкноттарын рейхсбанк және Бавария, Саксония және Баден сияқты мемлекеттік банктер енгізді. 1924 жылғы алғашқы рейхсбанк шығарылымы , , , және номиналдарында шығарылды. Бұған 1929 және 1936 жылдар аралығында дәл осындай номиналдарында екінші шығарылым ілесті. Екінші шығарылым неміс ауыл шаруашылығына, өнеркәсібіне, экономикасына, ғылымына және сәулет өнеріне үлес қосқан тұлғаларды еске алды: 1929 жылы агроном Альбрехт Таер еске алынды; 1929 жылы инженер, өнертапқыш және өнеркәсіпші Вернер фон Сименс еске алынды; 1933 жылы пруссиялық саясаткер және банкир Дэвид Хансман еске алынды; 100 ℛℳ 1935 жылы химик және «тыңайтқыш өнеркәсібінің әкесі» Юстус фон Либиг еске алынды; 1936 жылы пруссиялық сәулетші Карл Фридрих Шинкель еске алынды. 1939 жылы жаңа үлгісі енгізілді, оның дизайны шығарылмаған австриялық S100 банкнотының түрінен алынған. 1942 жылы банкноттар шығарылды. Осы кезеңде Rentenbank Rentenmark номиналында банкноттарды, көбінесе RM 1 және RM 2 номиналында шығарды. Германияны оккупациялауға дайындық ретінде АҚШ Бостон қаласындағы Forbes Lithograph Printing Company баспасында 1944 жылғы оккупациялық банкноттарды басып шығарды. Бұл банкноттар номиналдар топтары үшін әртүрлі өлшемдерде, бірақ ұқсас түстерде басылды. 1/2 ℳ, 1 ℳ, 5 ℳ, 10 ℳ, 20 ℳ, 50 ℳ, 100 ℳ және 1,000 ℳ номиналында банкноттар шығарылды. Эмитент – Alliierte Militärbehörde («Одақтас әскери биліктері»), ал банкноттың бет жағында In Umlauf gesetzt in Deutschland («Германияда қолданысқа енгізілді») деп жазылған. Бұл банкноттар 10:1 есебімен АҚШ долларына айырбасталатын. Шетелдік валюта алу мүмкіндігін пайдаланып, КСРО 1944 жылдың басында гравировкалық тақталардың, бояудың және осымен байланысты жабдықтардың көшірмелерін талап етті. 1944 жылдың 14 сәуірінде АҚШ Қаржы министрлігінің Генри Моргентау мен Гарри Декстер Уайт оларды КСРО-ға әуемен жеткізуге рұқсат берді. Лейпцигтегі баспахананы пайдаланып, кеңес билігі кеңес қазынасын доллармен толтыру үшін оккупациялық маркалардың көптеген партияларын басып шығарды, бұл инфляция мен қаржылық тұрақсыздыққа әкелді. АҚШ Конгресінің жүргізген тергеуі (Айырылымдар, Қарулы күштер және Банк және валюта жөніндегі комитет алдындағы ақшалай операциялар жөніндегі тыңдаулар, АҚШ Сенаты, 1947 жыл) шамамен 380 000 000 доллар «айырылымнан артық ақша» айналымға түскенін анықтады. 1947 жылы Рейнланд-Пфальц 5 және 10 фунттық банкноттарды шығарды, олардың бетінде Geldschein деп жазылған.

The first Reichsmark banknotes were introduced by the Reichsbank and state banks such as those of Bavaria, Saxony and Baden. The first Reichsbank issue of 1924 came in denominations of , , , , and This was followed by a second issue in the same denominations, dated between 1929 and 1936. The second issue commemorated persons who made contributions to German agriculture, industry, economy, science, and architecture: issued in 1929 commemorated agronomist Albrecht Thaer; issued in 1929 commemorated engineer, inventor, and industrialist Werner von Siemens; issued in 1933 commemorated Prussian politician and banker David Hansemann; 100 ℛ︁ℳ︁ issued in 1935 commemorated chemist and "father of fertilizer industry" Justus von Liebig; issued in 1936 commemorated Prussian architect Karl Friedrich Schinkel. A newer version of note was introduced in 1939, using a design taken from an unissued Austrian S100 banknote type. notes were issued in 1942. Throughout this period, the Rentenbank also issued banknotes denominated in Rentenmark, mostly in RM 1 and RM 2 denominations. In preparation for the occupation of Germany, the United States issued occupation banknotes dated 1944, printed by the Forbes Lithograph Printing Company of Boston. These were printed in similar colours with different sizes for groups of denominations. Notes were issued for 1/2 ℳ︁, 1 ℳ︁, 5 ℳ︁, 10 ℳ︁, 20 ℳ︁, 50 ℳ︁, 100 ℳ︁, and 1,000 ℳ︁. The issuer was the Alliierte Militärbehörde ("Allied military authorities") with In Umlauf gesetzt in Deutschland ("in legal circulation in Germany") printed on the obverse. These notes were convertible to US dollars at a rate of 10:1. Seeing an opportunity to procure foreign hard currency, the Soviet Union demanded copies of the engraving plates, ink, and associated equipment in early 1944, and on 14 April 1944 Henry Morgenthau and Harry Dexter White of the U. S. Treasury Department authorized the air transfer of these to the USSR. Using a printing plant in occupied Leipzig, the Soviet authorities printed large runs of occupation marks to fill Soviet coffers with dollars causing inflation and financial instability. An investigation by the United States Congress (Occupation Currency Transactions Hearings before the Committee on Appropriations, Armed Services and Banking and Currency, U. S. Senate, 1947) found that about $380,000,000 "more currency than there were appropriations for" had been circulated. In 1947 Rhineland Palatinate issued 5₰ and 10₰ notes with Geldschein on them.

Жұмыспен қамту Рейхсмарка

Соғыс кезінде оккупацияланған аумақтарда айналысқа арналған монеталар мен банкноттарды Рейхскредиткасса шығарды. 1940 және 1941 жылдары 5 ℛ︁₰ және 10 ℛ︁₰ номиналындағы тесілген, мырыш монеталар соғылды. Банкноттар 1939 және 1945 жылдар аралығында 50 ℛ︁₰ және басқа да номиналдармен шығарылды. Олар оккупацияланған елдердің валютасымен бірге заңды төлем құралы ретінде қолданылды. Монеталар бастапқыда 5 ℛ︁₰ монетадан 100 миллион, ал 10 ℛ︁₰ монетадан 250 миллион дананы шығару жоспарланған. 1940 жылдың сәуірінде берілген алғашқы тапсырыс шамамен 40 миллион × 5 ℛ︁₰ және 100 миллион × 10 ℛ︁₰ көлемінде болды. Жалпы сома 1939 жылғы монета шығару кілтіне сәйкес жеті неміс монетаханасы арасында бөлінді. 1940 жылдың тамызында келісімшарт тоқтатылды, себебі Бельгия және Франция үшін монеталарды сұраған Вермахттың оларға қажеттілігі болмады. Монета соғу тоқтатылғанда, едәуір көлемде монета тек Берлин ("А") және Мюнхен ("D") монетаханаларында өндірілді, бірақ бұл көлем бастапқы жоспарланған өндірістің аз бөлігін құрады. Металл жеткізілімінің шектеулі болуына байланысты көпшілігі балқытылды, сондықтан көптеген монета белгілері қазір сирек кездеседі (1940 жылғы 5 А және D, сондай-ақ 1940 жылғы 10 А монеталарынан басқа).

Концентрациялық лагерь және рейдмаркалар

Рейхсмарканың түрлі арнайы шығарылымдары концлагерьлерде және әскери тұтқындар лагерьлерінде (шталаг) қолдануға шығарылды. Олардың ешқайсысы Германияда заңды валюта болған жоқ. 1942-1943 жылдары Лодзь геттосының ішінде қолдану үшін жетондар дайындалды.

Әскери рейхсмарка валютасы

1942 жылдан 1944 жылға дейін Вермахт қолдануы үшін рейхсмарка валютасының арнайы шығарылымдары жасалды. Бірінші шығарылым 1 ℛ, 5 ℛ, 10 ℛ және 50 ℛ номиналында болды, бірақ 1 әскери рейхсфенниг 10 азаматтық рейхсфеннигке тең болды. Бұл серия тек бір жағына басылды. Екінші шығарылымдағы банкноттар жалпы неміс рейхсмаркасына тең болды және екі жағына да басылды. Суретте көрсетілген 5 маркалық банкнотаның алдыңғы және артқы жағы – одақтас әскери валютасы ("AMC"), ол Бостон қаласындағы Forbes Lithograph Manufacturing Company баспасында оккупацияланған Германия үшін басылып шығарылған. Еуропаның әр азат етілген аймағы үшін әртүрлі AMC валютасы болды.