Кіріспе
1948-1990 жылдар аралығында болған саяси анклав. Батыс Берлин (Берлин (Батыс) немесе Батыс Берлин) – 1948 жылдан 1990 жылға дейін, суық соғыс кезінде Берлиннің батыс бөлігін құраған саяси анклав. Батыс Берлиннің егемендігі болмаған және 1990 жылы Германияның қайта бірігуіне дейін әскери оккупацияда болғанмен, аумақ Германия Федеративтік Республикасы (ГФР) тарапынан талап етілді, тіпті ол Шығыс Германия (ГДР) арқылы толықтай қоршалған болатын. Бұл талаптың заңдылығын Кеңес Одағы және басқа Шығыс блогы елдері жоққа шығарды. Дегенмен, Батыс Берлин 1949 жылдың мамыр айынан бастап саяси тұрғыдан ГФР-мен байланысты болды және содан кейін осы елдің де-факто қала-мемлекеті ретінде қарастырылды. 1949 жылдан кейін ол тікелей немесе жанама түрде ГФР институттарында өкілдік етілді, ал тұрғындарының көпшілігі ГФР азаматтары болды. Батыс Берлин Батыс Одақтастарымен ресми түрде басқарылды және Шығыс Берлин мен Шығыс Германиямен толықтай қоршалған. Суық соғыс кезінде Батыс Берлин зор символдық маңызға ие болды, өйткені Батыс елдері оны «бостандық аралы» деп есептеді. Ол Батыс Германия тарапынан «Батыстың терезесі» ретінде үлкен қаржылық қолдау алды. Өркендеген қала Батыс Берлин өзінің ерекше космополиттік сипатымен, сондай-ақ білім, ғылыми зерттеулер мен мәдениет орталығы ретінде танымал болды. Шамамен екі миллион халқы бар Батыс Берлин суық соғыс кезеңінде Германиядағы ең көп халқы бар қала болды. Батыс Берлин Ішкі Германия шекарасының шығысында және солтүстігінде орналасқан, және Батыс Германиядан тарыз теміржол және автомобиль дәліздері арқылы ғана қол жетімді болды. Ол 1945 жылы құрылған американдық, британдық және француздық оккупациялық секторларынан тұрды. 1961 жылы салынған Берлин қабырғасы 1989 жылы құлағанға дейін Батыс Берлин мен Шығыс Берлин және Шығыс Германияны физикалық түрде бөліп тұрды. 1990 жылдың 3 қазанында, Германия ресми түрде қайта біріктірілген күні, Шығыс және Батыс Берлин бірікті, Федеративтік Республикаға қала-мемлекет (Stadtstaat) ретінде қосылды және, соңында, Германияның астанасы болды.
West Berlin (Berlin (West) or West Berlin, ) was a political enclave which comprised the western part of Berlin from 1948 until 1990, during the Cold War. Although West Berlin lacked any sovereignty and was under military occupation until German reunification in 1990, the territory was claimed by the Federal Republic of Germany (FRG), despite being entirely surrounded by East Germany (GDR). The legality of this claim was contested by the Soviet Union and other Eastern Bloc countries. However, West Berlin de facto aligned itself politically with the FRG from May 1949 and was thereafter treated as a de facto city state of that country. After 1949, it was directly or indirectly represented in the institutions of the FRG, and most of its residents were citizens of the FRG. West Berlin was formally controlled by the Western Allies and entirely surrounded by East Berlin and East Germany. West Berlin had great symbolic significance during the Cold War, as it was widely considered by westerners an "island of freedom". It was heavily subsidised by West Germany as a "showcase of the West". A wealthy city, West Berlin was noted for its distinctly cosmopolitan character, and as a centre of education, research and culture. With about two million inhabitants, West Berlin had the largest population of any city in Germany during the Cold War era. West Berlin was east and north of the Inner German border and only accessible by land from West Germany by narrow rail and highway corridors. It consisted of the American, British, and French occupation sectors established in 1945. The Berlin Wall, built in 1961, physically separated West Berlin from its East Berlin and East German surroundings until it fell in 1989. On 3 October 1990, the day Germany was officially reunified, East and West Berlin united, joined the Federal Republic as a Stadtstaat (city state) and, eventually, again became the capital of Germany.
Шығу тегі
1944 жылғы Лондон хаттамасы мен Потсдам келісімі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияны оккупациялаудың құқықтық негізін қалады. Осы келісімдерге сәйкес, Германия "барлық тараптар қабылдайтын" неміс үкіметі құрылғанға дейін төрт одақтас елдің (АҚШ, Ұлыбритания, КСРО және Франция) басқаруында болады. Германияның 1937 жылғы аумағы Шығыс Германияның көп бөлігімен қысқартылып, бұрынғы Германияның шығыс аумақтары құрылады. Қалған аумақ төрт аймаққа бөлініп, әрқайсысы одақтас елдердің бірімен басқарылады. Берлин де сол сияқты бөлінеді, ал Батыс одақтастары қаланың батыс бөлігінен тұратын анклавты оккупациялайды. Келісімге сәйкес, Берлин оккупациясы тек төртжақты келісім арқылы ғана аяқталуы мүмкін еді. Батыс одақтастары Берлиннің өз секторларына үш әуе дәлізін кепілдік берді, ал Кеңес Одағы Батыс Берлин мен Германияның батыс бөліктері арасындағы жол және теміржол қатынасына бейресми түрде рұқсат берді (көлік туралы бөлімді қараңыз). Бастапқыда бұл келісім уақытша әкімшілік сипатта болды, барлық тараптар Германия мен Берлиннің жақын арада қайта бірігетінін мәлімдеді. Алайда, Батыс одақтастары мен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынас нашарлап, "суық соғыс" басталғанда, Германия мен Берлиннің бірлескен басқаруы бұзылды. Көп ұзамай Кеңес Одағы оккупациялаған Берлинде және Батыс Берлинде жеке қалалық әкімшіліктер құрылды. 1948 жылы Кеңес Одағы Батыс одақтастарын Берлиннен шығаруға тырысты, Батыс секторларына құрлықтық блокада салды – Берлин блокадасы. Батыс жауабында Берлин әуе көпірі арқылы қала бөлігін азық-түлік және басқа да тауарлармен қамтамасыз ету үшін әуе дәліздерін пайдаланды. 1949 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы блокаданы алып тастады, ал Батыс Берлин өз құзырына ие жеке қала ретінде сақталды. Нәтижесінде электр желісі ажыратылып, телефон байланысы үзілді. Алайда Берлин оккупациясын төртжақты келісім арқылы ғана тоқтатуға болатындықтан, Берлин одақтастардың ресми егемендігімен оккупацияланған аумақ болып қалды. Сондықтан, Негізгі заң Батыс Берлинге толыққанды қолданылмайды. 1950 жылдың 4 тамызында қалалық заң шығарушы орган – Өкілдер палатасы жаңа конституцияны қабылдады, ол Берлинді Федеративтік Республиканың штаты деп жариялады және Негізгі заңның ережелері Берлин штатының заңынан жоғары міндетті заң ретінде күшіне енеді (Барлық Германия Федеративтік Республикасының 1-бабының 2- және 3-тармақтары). Алайда, бұл тек 1 қыркүйекте заңды күшке енді және Батыс одақтастардың ережелерін қосумен, оның 1-бабының 2- және 3-тармақтары уақытша тоқтап тұрды; бұл тармақтар тек 1990 жылдың 3 қазанында (Германияның бірігу күні) заңды күшіне енді. Онда былай делінген: "87-баптың мағынасы мынадай: ауыспалы кезеңде Берлин он екінші штаттың атрибуттарына ие болмайды. Осы баптың Негізгі заңға қатысты ережесі осы Заң мен Берлин Конституциясы арасындағы қайшылықты болдырмау үшін қажетті шамада ғана қолданылады". Осылайша, Негізгі заңмен кепілдендірілген азаматтық бостандықтар мен жеке құқықтар (телекоммуникациялардың құпиялылығын қоспағанда) Батыс Берлинде де қолданылды. Сонымен қатар, Батыс Германияның федералды заңдары Батыс Берлинде тек қалалық заң шығарушы органмен келісілген жағдайда ғана күшіне енеді. Соның салдарынан Батыс Берлиндегілер Бундестагта 22 дауыс беру құқығы жоқ өкілдермен тікелей өкілдік етті. Сол сияқты, Сенат (қаланың атқарушы органы) Бундесратқа дауыс беру құқығы жоқ төрт делегат жіберді. Сонымен қатар, 1979 жылы Еуропа Парламентіне алғашқы тікелей сайлау өткізілген кезде Батыс Берлиннің үш мүшесі тікелей емес, Өкілдер палатасы арқылы сайланды. Алайда Батыс Германия азаматтары ретінде Батыс Берлинде сайлауға қатыса алды. Мысалы, социал-демократ Вилли Брандт, кейін канцлер болған, оның партиясының үміткерлер тізімі арқылы сайланды. Батыс Германия үкіметі барлық Батыс Берлин тұрғындарын, сондай-ақ ГДР азаматтарын Батыс Германия азаматтары деп санайды. Батыс Берлиннің еркек тұрғындары Федеративтік Республиканың міндетті әскери қызметінен босатылды. Бұл бостандық қаланы Батыс Германияның жастары үшін танымал орынға айналдырды, нәтижесінде гүлденген қарсы мәдениет пайда болды, ол өз кезегінде қаланың ерекше белгілерінің бірі болды. Батыс одақтастар Батыс Берлиндегі ең жоғары саяси билік болып қала берді. Өкілдер палатасының барлық заңнамалары, батыс Берлин заң шығарушы органы немесе қабылданған федералды заң болсын, тек батыс одақтастарының үш бас қолбасшысының растауымен ғана күшіне енеді. Егер олар заң жобасын бекітсе, ол Батыс Берлиннің заңнамалық құқығының бір бөлігі ретінде қабылдалады. Егер бас қолбасшылар заң жобасын қабылдамаса, ол Батыс Берлинде заңға айналмайды; мысалы, Батыс Германияның әскери міндет туралы заңдары осылай болды. Батыс Берлин сайланған қала басшысы мен Сенаттың құрамындағы Ратуха Шёнебергте орналасқан қалалық әкімшілікпен басқарылды. Қала басшысы мен сенаторлар (министрлер) Батыс одақтастарынан бекітуді қажет етті және осылайша өз сайлау мандатынан емес, оккупациялық күштерден өкілеттік алды. Кеңес Одағы бір жақты түрде Шығыс Берлин оккупациясын және қалған ГДР-мен бірге аяқтады. Алайда, бұл қадам Батыс одақтастары тарапынан мойындалмады, олар Берлиннің екі неміс мемлекетіне де тиесілі бірлескен оккупацияланған аумақ екенін мойындады. Бұл көзқарас барлық төрт сектордағы барлық төрт оккупациялық күштердің әскерлерімен жүргізілетін патрульдеу практикасымен қолдау тапты. Осылайша, кейде Батыс одақтастарының әскерлері Шығыс Берлинде, ал Кеңес әскерлері Батыс Берлинде патрульдеуге шықты. Қабырға салынғаннан кейін ГДР Шығыс Берлинге кірген немесе шыққан Батыс одақтастарының патрульдеуін бақылауға тырысты, бұл Батыс одақтастары қабылдамайтын практика болды. Кеңес Одағына наразылық білдіргеннен кейін патрульдеу екі тараптың да бақылаусыз жалғасты, Батыс одақтастарының патрульдеу құқықтарын Шығыс тұрғындарының Батысқа қашуына көмектесу үшін пайдаланбайтыны туралы үнсіз келісімге қол жеткізілді. Көп жағынан Батыс Берлин Батыс Германияның де-факто 11-шы штаты ретінде жұмыс істеді және Батыста жарияланған карталарда Батыс Германияның бір бөлігі ретінде бейнеленді. Батыс Берлин мен Батыс Германия арасында қозғалыс еркіндігі болды (географиялық жағдайға байланысты). Батыс Берлинге жеке иммиграция ережелері болған жоқ, Батыс Германияның барлық иммиграция ережелері Батыс Берлинде сақталды. Батыс Германияға келу визаларына "Федеративтік Германия үшін, Берлин штатын қоса алғанда" деген мөр басылды, неміс тілінде "für die Bundesrepublik Deutschland einschl. des Landes Berlin", бұл Кеңес Одағынан шағымдануға себеп болды. Алайда, бұл жазу Батыс Берлиннің барлық кезеңі бойына визаларда сақталды. Батыс Берлин 1990 жылдың 3 қазанына дейін, ГДР, Шығыс және Батыс Берлиннің Федеративтік Германиямен бірігу күніне дейін әскери оккупацияда болды. Батыс Германия үкіметі, сондай-ақ көптеген батыс елдерінің үкіметтері Шығыс Берлиннің ГДР-ден "жеке құрылым" екенін санайды, ал Батыс одақтастары кейінірек Шығыс Берлинде елшіліктер ашса да, қаланы ГДР үкіметінің орны ретінде ғана мойындады, емес, оның астанасы ретінде мойындамады. Коммунистік елдер Батыс Берлиннің Батыс Германияның бір бөлігі екенін мойындамады және оны әдетте "үшінші" неміс юрисдикциясы деп сипаттады, "тәуелсіз саяси бірлік" (selbständige politische Einheit) деп атады. Шығыс Берлиннің карталарында Батыс Берлин көбінесе жапсарлас қалалық аймақ ретінде емес, монохромды terra incognita ретінде көрсетілді, кейде WB әріптерімен, яғни "Westberlin" (Westberlin) немесе аңызбен немесе суреттермен жабылған. Оны көбінесе "Батыс..." деп белгіленді.
Article 87 is interpreted as meaning that during the transitional period Berlin shall possess none of the attributes of a twelfth Land. The provision of this Article concerning the Basic Law will only apply to the extent necessary to prevent a conflict between this Law and the Berlin Constitution
Thus, civic liberties and personal rights (except for the privacy of telecommunications) guaranteed by the Basic Law were also valid in West Berlin. In addition, West German federal statutes could only take effect in West Berlin with the approval of the city's legislature.</blockquote>
Consequently, West Berliners were indirectly represented in the Bundestag in Bonn by 22 non voting delegates chosen by the House of Representatives. Similarly, the Senate (the city's executive) sent four non voting delegates to the Bundesrat. In addition, when the first direct elections to the European Parliament were held in 1979, West Berlin's three members were instead indirectly elected by the House of Representatives. However, as West German citizens, West Berliners were able to stand for election in West Germany. For example, Social Democrat Willy Brandt, who eventually became Chancellor, was elected via his party's list of candidates. The West German government considered all West Berliners as well as all citizens of the GDR to be citizens of West Germany. Male residents of West Berlin were exempt from the Federal Republic's compulsory military service. This exemption made the city a popular destination for West German young people, which resulted in a flourishing counterculture, which in turn became one of the defining features of the city. The Western Allies remained the ultimate political authorities in West Berlin. All legislation of the House of Representatives, whether of the West Berlin legislature or adopted federal law, only applied under the proviso of confirmation by the three Western Allied commanders in chief. If they approved a bill, it was enacted as part of West Berlin's statutory law. If the commanders in chief rejected a bill, it did not become law in West Berlin; this, for example, was the case with West German laws on military duty. West Berlin was run by the elected Governing Mayor and Senate seated at Rathaus Schöneberg. The Governing Mayor and Senators (ministers) had to be approved by the Western Allies and thus derived their authority from the occupying forces, not from their electoral mandate. The Soviets unilaterally declared the occupation of East Berlin at an end along with the rest of East Germany. This move was, however, not recognised by the Western Allies, who continued to view all of Berlin as a jointly occupied territory belonging to neither of the two German states. This view was supported by the continued practice of patrols of all four sectors by soldiers of all four occupying powers. Thus, occasionally Western Allied soldiers were on patrol in East Berlin as were Soviet soldiers in West Berlin. After the Wall was built, East Germany wanted to control Western Allied patrols upon entering or leaving East Berlin, a practice that the Western Allies regarded as unacceptable. After protests to the Soviets, the patrols continued uncontrolled on both sides, with the tacit agreement that the western Allies would not use their patrolling privileges for helping Easterners to flee to the West. In many ways, West Berlin functioned as the de facto 11th state of West Germany and was depicted on maps published in the West as being a part of West Germany. There was freedom of movement (to the extent allowed by geography) between West Berlin and West Germany. There were no separate immigration regulations for West Berlin, all immigration rules for West Germany being followed in West Berlin. West German entry visas issued to visitors were stamped with "for the Federal Republic of Germany, including the State of Berlin", in German "für die Bundesrepublik Deutschland einschl. [einschließlich] des Landes Berlin", prompting complaints from the Soviet Union. However, this wording remained on the visas throughout the rest of the entire period of West Berlin's existence. West Berlin remained under military occupation until 3 October 1990, the day of unification of East Germany, East and West Berlin with the Federal Republic of Germany. The West German Federal Government, as well as the governments of most western nations, considered East Berlin to be a "separate entity" from East Germany, and while the Western Allies later opened embassies in East Berlin, they recognised the city only as the seat of government of the GDR, not as its capital. Communist countries, however, did not recognise West Berlin as part of West Germany and usually described it as a "third" German jurisdiction, called to "independent political unit" (selbständige politische Einheit). On maps of East Berlin, West Berlin often did not appear as an adjacent urban area but as a monochrome terra incognita, sometimes showing the letters WB, meaning "Westberlin" (Westberlin) or overlaid with a legend or pictures. It was often labelled "Westberlin special political area" (Besonderes politisches Gebiet Westberlin).
Иммиграция
Германия Федеративтік Республикасы Батыс Берлин тұрғындарына, олардың өтініші бойынша Батыс Берлинді тұрғылықты жері ретінде көрсеткен Батыс Германия паспорттарын берді. Алайда, Батыс Берлин тұрғындары өз паспорттарын Шығыс Германия шекарасынан өту үшін пайдалана алмады және Шығыс блогының ешбір еліне кіруге рұқсат етілмеді, себебі бұл елдердің үкіметтері Батыс Германияның Батыс Берлин тұрғындарына заңды құжаттар беруге құқылы емес деп санайтын. Батыс Берлин тәуелсіз мемлекет болмағандықтан, ол паспорттар шығармады. Оның орнына, Батыс Берлин билігі Батыс Берлин тұрғындарына «қосалқы куәліктер» берді. Бұл куәліктер сыртқы түрімен әдеттегі Батыс Германия куәліктерінен ерекшеленді: оларда сұр түстің орнына жасыл мұқаба болды, «Федералдық бүркіт» немесе мемлекеттік герб көрсетілмеді және оларды шығарған мемлекет туралы ешқандай мәлімет болмады. Бірақ, оларда құжат иесінің неміс азаматы екендігі туралы белгі бар еді. 1968 жылдың 11 маусымынан бастап Шығыс Германия Батыс Берлин және Батыс Германияның «транзиттік жолаушыларына» Шығыс Германия аумағына кірген кезде транзиттік виза алуды міндетті етті, өйткені екінші Конституциясына сәйкес, Шығыс Германия Батыс немістер мен Батыс Берлин тұрғындарын шетелдіктер деп есептеді. Куәліктерде виза таңбасы қоюға арналған беттер болмағандықтан, Шығыс Германия визаларын бергендер өз визаларын жеке парақтарға мөр басып, оларды куәліктерге тіркеп берді. 1980-жылдардың ортасына дейін бұл куәліктер кішкентай кітапша түрінде болды. Батыс Германия үкіметі виза алымдарын субсидиялағанмен, жеке саяхатшылар оларды төлеуге міндетті болды. Батыс Берлин куәліктері де кіру үшін қабылданды. Батыс Берлиндегі белсенді иммиграциялық және белім саясаты 1960 және 1970 жылдары иммиграция толқындарын тудырды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Берлинде кемінде 178 000 түрік және түрік-неміс тұрғыны тұрады, бұл оны Түркиядан тыс ең ірі түрік қауымдастығына айналдырды. Батыс Берлин Берлин қабырғасы салынар алдында да, одан кейін де Шығыс Германиядан қашқан көптеген адамдардың бағытталған жері болды. Шығыс Германиядан келген көптеген иммигранттар Берлинде тұруға ниеттенбегендіктен, рейстер – бұл адамдардың Шығыс Германия билігімен байланыспай Батыс Германияға жетуінің жалғыз жолы болды. Рейстерге Батыс Германия үкіметі субсидия берді, бірақ оларды тек батыс оккупациялық күштерінің азаматтарына тиесілі және тіркелген компаниялар орындады.
Атау беру ережесі
Батыс елдерінің көпшілігі батыс секторларын, егер қосымша ажырату қажет болмаса, "Берлин" деп атады. Батыс Германия Федералдық үкіметі ресми түрде Батыс Берлинді "Берлин (Батыс)" деп атады, бірақ "Батыс Берлин" деген атауды да қолданды, ал Шығыс Германия үкіметі оны "Вестберлин" деп атады. 1961 жылдың 31 мамырынан бастап Шығыс Берлин ресми түрде Берлин, ГДР астанасы (Berlin, Hauptstadt der DDR) деп аталды, бұл бұрын қолданылған "Демократиялық Берлин" терминін немесе жай ғана "Берлин" атауын Шығыс Германияда, ал Батыс Германия Федералдық үкіметі "Берлин (Ост)" атауын алмастырды. Батыс Германияның БАҚ-тары "Ост-Берлин", "Остберлин" немесе "Остсектор" сияқты атауларды да қолданды. Берлиннің бөлінген бөліктеріне қатысты осы әртүрлі атауларды жеке адамдар, үкіметтер немесе БАҚ қолданғанда, олардың саяси бағыттарын көрсетуі жиі кездесетін жайт, оңшыл "Frankfurter Allgemeine Zeitung" газеті "Ost Berlin" ал эми орталық-солшыл "Süddeutsche Zeitung" газеті "Ostberlin" атауларын қолданды.
Берлин қабырғасының салынуынан кейінгі кезең
1961 жылы Берлин қабырғасы салынғаннан кейін Батыс Германияның канцлері Конрад Аденауэр АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиге АҚШ-тың Батыс Берлинді Тюрингиямен және Саксония мен Мекленбургтің бөліктерімен алмастыруды ұсынғанын ұсынды; қала халқы Батыс Германияға қоныс аударуға тиіс болды. Аденауэр Кеңес Одағының бұл ұсынысты қабылдамайтынына сенді, себебі Шығыс Германия маңызды өнеркәсіптен айырылып қалар еді, бірақ ұсынысты жасау арқылы батыс және шығыс блогы арасындағы шиеленісті азайтуға, ал егер олар келіспесе, КСРО мен Шығыс Германия арасындағы қарым-қатынасты нашарлатуға үміттенді. Кеннеди әкімшілігі бұл идеяны мұқият қарастырса да, Кеңес Одағына ұсыныс жасамады. НАТО да Батыс Берлинге қатысты нақты мәселеге көбірек қызығушылық танытып, қаланың шығыстан болатын шабуылдан қорғалуын қамтамасыз ету үшін жоспарлар жасады. НАТО-мен бірлесіп жұмыс істейтін LIVE OAK деп аталатын үшжақты жоспарлау тобына кез келген дағдарыс жағдайындағы әскери жауаптарды әзірлеу тапсырылды. 1963 жылдың 26 маусымында президент Кеннеди Батыс Берлинге сапар шекті. Оның сәтті аяқталған сапарында жүздеген мың батыс берлиндіктер көшелерде құттықтады, ол Бранденбург қақпасына жақын Конгресс-холлда және Чарли бақылау бекетінде тоқтады, содан кейін Батыс Берлин қалалық әкімдігінде сөз сөйледі. Оның "Ich bin ein Berliner" деген сөзі танымал болды және Американың қаламен ынтымақтастығының символына айналды. Төрт державаның Берлин мәселесі жөніндегі келісімі (1971 жылдың қыркүйегі) және Транзит келісімі (1972 жылдың мамыры) Батыс Берлин мәртебесіне байланысты шиеленісті азайтуға көмектесті. Көптеген шектеулер күшінде болғанымен, бұл Батыс Берлин тұрғындарына Шығыс Германияға баруды жеңілдетті және автобан транзит жолдарымен саяхаттайтын немістер үшін ережелерді қарапайымдастырды. 1987 жылы Бранденбург қақпасында АҚШ президенті Рональд Рейган сол кездегі Кеңес Одағының басшысына үндеу жасады: Бас хатшы Горбачев, егер сіз бейбітшілік іздесеңіз, егер сіз Кеңес Одағы мен Шығыс Еуропа үшін гүлденуді қаласаңыз, егер сіз еркіндікті іздесеңіз: осы қақпаға келіңіз! Горбачев мырза, осы қақпаны ашыңыз! Горбачев мырза, мына қабырғаны бұзыңыз! 1989 жылдың 9 қарашасында қабырға ашылды, және қаланың екі бөлігі қайтадан физикалық жағынан бірікті, бірақ бұл уақытта заңды түрде емес. Екі Германия мемлекеті мен төрт одақтас мемлекеттер қол қойған "Екі плюс төрт" шарты Германияның қайта бірігуіне және Батыс одақтастарының Батыс Берлиндегі оккупациясын аяқтауға жол ашты. 1990 жылдың 3 қазанында – Германияның ресми түрде қайта біріккен күні – Шығыс және Батыс Берлин ресми түрде Берлин қаласы ретінде бірікті, содан кейін кеңейтілген Федералдық Республикаға Бремен және Гамбург қалалары сияқты қала-мемлекет ретінде қосылды. Батыс Берлиннің мэрі Уолтер Момпер уақытша қайта біріккен қаланың бірінші мэрі болды. 1990 жылдың желтоқсанында өткен қалалық сайлаулардың нәтижесінде 1991 жылдың қаңтарында "барлық Берлин" мэрі сайланды, Шығыс және Батыс Берлиндегі мэрі лауазымдарының мерзімі аяқталды, ал Эберхард Дипген (Батыс Берлиннің бұрынғы мэрі) қайта біріккен Берлиннің алғашқы сайланған мэрі болды.
General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and Eastern Europe, if you seek liberalization: Come here to this gate! Mr. Gorbachev, open this gate! Mr. Gorbachev, tear down this wall! On 9 November 1989, the Wall was opened, and the two parts of the city were once again physically—though at this point not legally—united. The Two Plus Four Treaty, signed by the two German states and the four wartime allies, paved the way for German reunification and an end to the Western Allies' occupation of West Berlin. On 3 October 1990—the day Germany was officially reunified—East and West Berlin formally reunited as the city of Berlin, which then joined the enlarged Federal Republic as a city state along the lines of the existing West German city states of Bremen and Hamburg. Walter Momper, the mayor of West Berlin, became the first mayor of the reunified city in the interim. City wide elections in December 1990 resulted in the first "all Berlin" mayor being elected to take office in January 1991, with the separate offices of mayors in East and West Berlin expiring by that time, and Eberhard Diepgen (a former mayor of West Berlin) became the first elected mayor of a reunited Berlin.
Эксклавтар
Батыс Берлиннің шекарасы 1920 жылғы Үлкен Берлин заңында белгіленген және 1938 жылы өзгертілген Берлин қаласының муниципалдық шекарасына, сондай-ақ сол жылдары белгіленген Берлин әкімшілік райондарының шекарасына сәйкес келетін, кеңестік сектор мен француз, британдық және американдық секторлар арасындағы шекарамен бірдей болды. 1945 жылы Берлиндегі британдық сектор (Батыс Стаакенді беру арқылы) және кеңес аймағы (Зибург шығыршығын беру арқылы) арасындағы шекараға қосымша түзету енгізілді, нәтижесінде Берлин Гатовтағы Вермахт әуежайы британдық сектордың, ал Берлин Стаакендегі әуежай кеңес секторының бөлігіне айналды. Сонымен қатар, 1945 жылдың тамызындағы Гатов/Стаакен айырбасы қаланың батыс шетінде орналасқан Берлин Стаакенінің географиялық батыс жартысының заң жүзінде кеңестік оккупация аймағына өтуіне әкелді. Алайда, іс жүзіндегі басқару британдық сектордағы Шпандау районында қалды. Осылайша, Стаакеннің барлық тұрғындары 1948 және 1950 жылдарғы Батыс Берлин қалалық мемлекеттік сайлауларында дауыс бере алды. 1951 жылдың 1 ақпанында Шығыс Германияның халық полициясы (Volkspolizei) батыс Стаакен халқын күтпеген шабуыл жасап, аймақты басып алып, Шпандау районының басқаруын тоқтатты; оның орнына батыс Стаакен қала орталығындағы кеңестік оккупацияланған Берлин Митте районының анклавына айналды. Бірақ 1952 жылдың 1 маусымында батыс Стаакеннің іс жүзіндегі басқаруы көршілес Шығыс Германияның Фалькензее қаласына, Шығыс Германияның Науэн округінде орналасқан қалаға берілді.
Пошта және телекоммуникациялар
Батыс Берлинде өзінің пошта әкімшілігі болды, бастапқыда Deutsche Post Berlin (1947–1955) деп аталды, кейін Deutsche Bundespost Berlin, ол Батыс Германияның Deutsche Bundespost-тан бөлек болды және 1990 жылға дейін өз пошта маркаларын шығарды. Дегенмен, бұл бөлініс тек символдық сипатта болды; іс жүзінде Батыс Берлиннің пошта қызметі Батыс Германиямен толық интеграцияланған, бірдей пошта индекстері жүйесін қолданды. Батыс Берлин сондай-ақ Батыс Германияның телефон желісіне қосылды, +49 халықаралық қоңырау коды мен 0311 аймақтық коды қолданылды, кейіннен ол 030-ға өзгертілді. Батыс Германиядан Шығыс Берлинге қоңырау шалу үшін 00372 префиксі (халықаралық қолжетімділік коды 00, Шығыс Германияның ел коды 37, аймақтық код 2) қолданылса, Батыс Берлиннен Шығыс Берлинге қоңырау шалу үшін тек 0372 қысқа коды жеткілікті болды. Керісінше, Шығыс Берлиннен Батыс Берлинге қоңырау шалу үшін тек 849 қысқа коды қажет болды. Батыс Берлин мен Батыс Германия арасындағы телекоммуникацияларды Шығыс тарапынан тыңдауды азайту мақсатында микротолқынды радиорелейлік байланыс құрылды, ол Батыс Германия мен Батыс Берлиндегі антенна мұнаралары арқылы телефон қоңырауларын радио арқылы жіберді. Мұндай екі мұнара салынды, біреуі Берлин Ванзееде, ал кейін екіншісі Берлин Фрохнауда, 1980 жылдың 16 мамырында аяқталды. Бұл мұнара 2009 жылдың 8 ақпанында бұзылды.
Көлік және транзиттік сапарлар
Батыс берлиндіктер Батыс Германияға және барлық батыс және бейтарап мемлекеттерге кез келген уақытта саяхаттауға болады, бірақ Совет Одағының Берлин блокадасы кезінде (1948 жылдың 24 маусымынан 1949 жылдың 12 мамырына дейін) әуе көпірі арқылы жүзеге асырылған жолаушылар рейсінің сыйымдылығына шектеулер қойылған. Батыс Берлинге автомобильмен немесе пойызбен бару әрқашан Шығыс Германияның шекаралық бақылауынан өтуді қажет етті, себебі Батыс Берлин Шығыс Германия мен Шығыс Берлинмен қоршалған анклав еді. 1967 жылдың 2 қазанында, қабырға салынғалы алты жыл өткен соң, Батыс Берлинде трамвай жолдары алынып тасталды, өйткені билік жеке көліктерді пайдалануға көбірек ынталандыруды қалады, соның салдарынан бүгінгі күні сақталған трамвай жүйесі негізінен бұрынғы Шығыс Берлин аумағында жүреді.
Теміржол
Төрт транзиттік пойыз қатынасы (бұрын интерзональды пойыз деп аталған) Батыс Берлинды Солтүстік Германиядағы Шванхайде (E) / Бухен (W) арқылы Гамбургпен, Батыс Германиядағы Мариенборн (E) / Хелмштедт (W) арқылы Ганновермен, Оңтүстік-Батыс Германиядағы Герстюнген (E) / Хёнебах (W) арқылы Франкфурт-на-Майнемен және Батыс Германияның оңтүстігіндегі Пробстцелла (E) / Людвигштадт (W) арқылы Нюрнбергпен байланыстырды. Бұл транзиттік пойыздар Шығыс Германияның ішкі жолаушыларына қызмет көрсетпеді және Шығыс Германияда тек Шығыс Германия шекара күзетшілері елге кірген және шыққан кезде тоқтады. Берлин қабырғасы салынып біткенге дейін интерзональды пойыздар Шығыс Германияға кіру немесе шығу үшін визасы бар жолаушылар үшін Шығыс Германияда бір рет тоқтаған. Батыс Берлиннен Чехословакияға, Данияға (пароммен), Польшаға және Швецияға (пароммен) пойызбен бару үшін Шығыс Берлинге немесе Шығыс Германияға кіру үшін виза қажет болды, бұл халықаралық бағытқа баратын ішкі жолаушыларды да тасымалдайтын халықаралық пойыздарға көшуге мүмкіндік берді. Батыс Берлин мен Эбисфельде (E) / Вольфсбург (W) арасындағы бір теміржол қатынасы тек жүк пойыздары үшін ғана сақталды. 1945 жылдың шілде және тамыз айларында үш Батыс одақтасы мен Кеңес Одағы бұрын Deutsche Reichsbahn (Германия Рейхіннің темір жолдары) қызмет көрсеткен теміржолдарды төрт сектордың барлығына қызмет ету үшін бір теміржол басқармасымен жұмыс істеуді жалғастыру керек деп шешті. Батыс Берлинде – бірнеше шағын жеке теміржол желілерін қоспағанда – жеке теміржол басқармасы болған жоқ. Сонымен қатар, Рейхсбанның Берлин S-Bahn электрлік қалалық көлік желісінің жұмысы да жалғастырылды. Шығыс Германия 1949 жылдың 7 қазанында құрылғаннан кейін өз аумағында Рейхсбанға жауапкершілікті алды. Шығыс Германия өзінің теміржолдарын Deutsche Reichsbahn ресми атауымен басқарды, осылайша Берлиннің барлық төрт секторындағы теміржол көлігінің басым бөлігіне жауапкершілікті сақтап қалды. ГДР бақылауындағы "Bahnpolizei" (Рейхсбанның теміржол полициясы) қаланың барлық бөлігінде, соның ішінде Батыс Берлиндегі станция ғимараттарында және басқа теміржол мүліктерінде қарауыл жасауға уәкілді болды. "Deutsche Reichsbahn" терминін сақтаудың заңдық қажеттілігі "Райх" сөзінің (императорлық және нацистік мағыналарымен) коммунистік ГДР ресми ұйымының атында қолданылуын түсіндіреді. Берлин блокадасынан кейін транзиттік пойыздар (link=no) Батыс Берлинге тек бір жол арқылы кіретін және шығатын болды – Берлин Ванзее теміржол станциясы (W) және Потсдам Грибницзе теміржол станциясы (E) арқылы. Барлық транзиттік пойыздар Шығыс Берлинде басталады немесе аяқталады, Батыс Берлин арқылы тек бір аялдамамен – Батыс Берлин Зоологиялық бағы теміржол станциясында тоқтайды, ол Батыс Берлиндегі негізгі теміржол станциясына айналды. 1952 жылға дейін Рейхсбан батыс секторлары арқылы өтетін басқа станцияларда да тоқтауға рұқсат берді. Батыс Берлинде жұмыс істейтін көптеген Рейхсбан қызметкерлері Батыс Берлиндегілер болды. Олардың Шығыс Германиядағы жұмыс берушісі, билет сатудан түскен түсімдері Батыс Германия маркасында Шығыс Германияның сыртқы кірістеріне үлес қосты, жалақы мен әлеуметтік сақтандыру жарналарын Батыс Германия маркасында ұстауға тырысты. Сондықтан Батыс Берлиндегі Рейхсбан қызметкерлеріне шығыс неміс валютасында жартылай жалақы төленді. Олар бұл ақшаны Шығыс Германияда жұмсап, сатып алғандарын Батыс Берлинге алып келе алатын, бұл басқа батыстықтарға бірдей мүмкіндік берілмеді. Батыс Берлиндегі қызметкерлер Шығыс Германияда оқытылды және Шығыс Германияның еңбек заңдарына сәйкес жұмысқа орналастырылды. Батыс Берлиннің Рейхсбанында жұмыс істейтін тұрғындары Батыс медициналық сақтандыру жүйесіне де кірмеді. Рейхсбан Батыс Берлинде олар үшін өз ауруханасын ұстады, оның ғимараты қазір Bombardier Transportation компаниясының штаб-пәтері ретінде пайдаланылады. Кейбір науқастар үшін Рейхсбан Шығыс Берлиндегі ауруханада емделуге көмектесетін. Медициналық төтенше жағдайларда қызметкерлер Батыс Берлин дәрігерлері мен ауруханаларын пайдалана алатын, ал төлемді Рейхсбан жүзеге асыратын. ГДР батыс станцияларын пропаганда тарату және "Американдықтар үйге қайту" сияқты ұрандармен плакаттарды орналастыру үшін пайдаланды. 1 мамыр күні, Шығыс және Батыста мемлекеттік мереке болып табылатын 1 мамырда, S-Bahn пойыздары кейде Шығыс Германияның туымен және қызыл тумен безендірілетін.
Су жолдары
Хавел және Миттелландканал өзендері мен арналары арқылы екі су жолы ішкі кеме қатынасы үшін ашық болды, бірақ тек жүк кемелеріне Батыс Берлиннен Шығыс Германия суларына өтуге рұқсат берілді. Хавел Шығыс Германия шекарасынан Недлицте (Потсдам Борнштедттің бір бөлігі) өтіп, Эльба-Хавел каналы арқылы жалғасты, содан кейін Эльбаны солтүстік-батысқа қарай алып, шекараны қайтадан Камлозен (Ш)/Шнакенбург (Ш) немесе батысқа қарай Миттелландканал арқылы Буххорст (Обисфельд) (Ш)/Рюген (Ш) арқылы өтеді. Батыс жүк кемелері тек белгіленген қызмет көрсету аймақтарында ғана тоқтай алатын, себебі Шығыс Германия үкіметі кез келген Шығыс немістің оларға мінуіне жол бермеуді қалады. 1945 жылдың шілде және тамыз айларында Батыс одақтастары мен Кеңес Одағы бұрын ішкі кеме қатынасы жөніндегі Германия ұлттық дирекциясы ([[:de:Wasser und Schifffahrtsamt Berlin) басқарған су жолдары мен шлюздарды пайдалану мен күтіп ұстауды жалғастыру және барлық төрт секторда қайта құру қажет деп шешті. Бастапқыда қалаға тиесілі Нойкёльн кеме каналы мен кейіннен салынған кейбір каналдар (мысалы, Вестхафен каналы) және шлюздардан басқа, Батыс Берлинде жеке ішкі кеме қатынасы органы болған жоқ, бірақ Шығыс Берлинде орналасқан орган су жолдары мен шлюздардың көпшілігін басқарды, олардың шлюздерінде шығыста жұмыс істейтін адамдар жұмыс істеді. Батыс Берлиндегі бірнеше өнеркәсіптік аймақтарды ауыр жүк тасымалы үшін байланыстыратын Тельтовканалдың батыс кіреберісі Шығыс Германиямен Потсдам Кляйн Глиеникеде тосылды. Сондықтан Тельтовканалға баратын кемелер шығыстан каналға кіру үшін Батыс және Шығыс Берлиннің қала орталығы арқылы Шпрее өзенімен айналып өтуге мәжбүр болды. 1981 жылдың 20 қарашасында Шығыс Германия батыс кіреберісін қайта ашты, бұл екі қосымша кеме шекаралық бақылау пункттерін – Драйлинден және Кляйнмахновты қажет етті, себебі су жолы Шығыс Германия мен Батыс Берлин арасындағы шекарадан төрт рет өтті.
Әуе қатынасы
Авиациялық қатынас Батыс Берлин мен Батыс әлемі арасындағы Шығыс Германияның тікелей бақылауында болмаған жалғыз байланыс болды. 1948 жылғы 4 шілдеде British European Airways Батыс Берлин мен Гамбург арасында азаматтық жолаушылар үшін алғашқы тұрақты рейсті ашты. Билеттер бастапқыда тек фунт стерлингпен сатылды. Батыс Берлин тұрғындары және бұрын Шығыс Германиядан немесе Шығыс Берлиннен қашқан Батыс Германия азаматтары, сол себепті Шығыс Германияға немесе Шығыс Берлинге кіргенде тұтқындалу қаупі бар болғандықтан, тек Батыс Берлинге және одан рейстермен қана жүре алатын. Шығыс Германияда түрмеге қамау қаупі төнген адамдарға Батыс Берлинге және одан ұшу мүмкіндігін беру үшін Батыс Германия үкіметі рейстерге субсидия берді. Батыс Германия мен Батыс Берлин арасындағы рейстер Достасқан елдердің бақылауында болды. Ұдайы келісімдерге сәйкес, Батыс Германияға үш әуе дәлізі берілді, олар тек британдық, француздық немесе АҚШ әскери ұшақтарына, сондай-ақ сол елдерде тіркелген азаматтық ұшақтарға ғана ашық болды. Берлин әуе қауіпсіздігі орталығының бақылауындағы әуе кеңістігі Берлин Шенебергтегі Камергерхт ғимаратындағы орталықтың орнының айналасындағы радиусты қамтиды, осылайша Шығыс және Батыс Берлиннің көп бөлігі мен үш дәлізді – ені бірдей – қамтиды: біреуі солтүстік-батысқа қарай Гамбургқа (Fuhlsbüttel әуежайы), біреуі батысқа қарай Ганноверге, ал біреуі оңтүстік-батысқа қарай Франкфурт-на-Майнеге (Рейн-Майн әуе базасы). Батыс Германияның Lufthansa әуе компаниясы мен көптеген басқа халықаралық әуе компанияларына Батыс Берлинге ұшуға рұқсат берілмеді. Lufthansa немесе Шығыс Германияның Interflug әуе компаниясының Шығыс және Батыс Германия арасындағы (мысалы, Батыс Германиядағы Дюссельдорф пен Гамбург пен Шығыс Германияның Лейпциг қаласы арасындағы) рейстері 1989 жылдың тамызында басталды, бірақ бұл бағыттар Чехословакия немесе Дания әуе кеңістігі арқылы өтуі керек болды.
Батыс Берлин мен Шығыс Германия арасындағы көлік қозғалысы
1953 жылға дейін Батыс Берлинен Шығыс Германияға (Герман демократиялық республикасы – ГДР) сапар шегу үш одақтас әскери үкіметтердің (Германиядағы Кеңес әскери әкімшілігі (КӘӘ), Германияны бақылау комиссиясы – британдық бөлім және Әскери үкімет/АҚШ кеңсесі (АҮА)) қадағалауындағы аймақаралық қозғалыс ережелеріне бағынды. 1952 жылдың 27 мамырында Шығыс Германия Батыс Германиямен және Батыс Берлинмен ұзақ шекарасын жапты. Осыдан бастап Батыс Берлин тұрғындары Шығыс Германияға кіру үшін рұқсат алуға міндетті болды. Шығыс Германияның шекаралық бақылау пункттері Батыс Берлиннің шығыс германдық маңындағы аудандарда құрылды, көшелердің көп бөлігі біртіндеп Шығыс Германияға аймақаралық сапар үшін жабылды. 1953 жылдың 3 шілдесіне дейін ашық қалған соңғы бақылау пункты Потсдам маңындағы Глиниккер көпірінде орналасқан, бірақ ол да Шығыс Германия тарапынан жабылды. Staaken қаласының Heerstraße бақылау пункты тек Батыс Германияға транзиттік көлік үшін ғана ашық болды. Бұл Батыс Берлиндегі көптеген тұрғындарға, әсіресе Шығыс Германияда достары мен туыстары барларға қиындық тудырды. Дегенмен, шығыс немiстер Батыс Берлинге кіре берді. Шығыс Германияда орналасқан бірнеше зираттар да жабылуға ұшырады. Берлиндегі көптеген шіркеу қауымдастықтары қала сыртында зираттарға ие болды, сондықтан Батыс Берлиндегі көптеген қауымдардың зираттары Шығыс Германияда орналасқан. Мысалы, Шарлоттенбург алдындағы зират (Friedhof vor Charlottenburg) Шығыс Германияның Даллгов қалашығында орналасқан, бірақ Берлин Шарлоттенбургтегі католик қауымдастықтарына тиесілі болды. Батыс Берлиндегі көптеген адамдар туыстары мен достарының қабірін Шығыс Германиядағы зираттарда зияраттауға мүмкіндік алмай қалды. 1961 жылға дейін Шығыс Германия Батыс Берлин тұрғындарына 1 қарашадағы католиктердің барлық әулиелер күні мен 1 қарашадағы протестанттардың тәубе мен дұға күнінде зираттарға баруға кейде рұқсат берді. 1948–1952 жылдары Рейхсбан Батыс Берлиннің батыс маңындағы қалаларды өзінің S-Bahn желісіне қосты. Бұрын осы маңындағы пойыздар Батыс Берлин станциялары арқылы өткен, бірақ батыс станцияларында тоқтамайтын немесе Батыс Берлинге кірмес бұрын қызметін тоқтатқан. Neukölln–Mittenwalde темір жолы (NME) сияқты Батыс Берлиннің жеке темір жол желілері, Шығыс Германияның Миттенвальд қаласын Батыс Берлиннің Неукөлльн қаласымен байланыстырды, ал Батыс Берлиннің Шпандау мен Шығыс Германияның Хеннигсдорф арасындағы Bötzowbahn темір жолы 1948 жылдың 26 қазаны мен 1950 жылдың тамыз айында Батыс Берлин мен Шығыс Германия арасындағы шекарада бұзылды. Батыс Берлиннің Шығыс Германияның маңымен байланыстыратын және Батыс Берлиннің қоғамдық көлік операторы Berliner Verkehrsbetriebe Gesellschaft (BVG West) басқаратын трамвайлар мен автобус маршруттары 1950 жылдың 14 қазанында тоқтатылды, себебі Батыс Берлин трамвайлары мен автобус жүргізушілері Шығыста қылмыс деп есептелетін батыс валютасы болғандықтан Шығыс Германия полициясымен бірнеше рет тоқтатылып, тұтқындалды. BVG (Батыс) Шығыс Германияға созылатын маршруттардың бөліктерін тоқтатты, мысалы 47 трамвай желісінің оңтүстік соңы Шенефельдке, 96 трамвай желісінің оңтүстік-батыс соңы Кляйнмаховка, сондай-ақ екі автобус желісі Глиениккеге дейін Nordbahn, солтүстікке және Батыс Берлиннің солтүстік-батысына қарай Фалькензееге дейін. Рейхсбан Батыс Берлиндегі барлық терминалды станцияларын жапты және пойыздарды Шығыс Берлиндегі станцияларға бағыттады, бастапқыда Берлин Гёрлицер Бахнхофтан – 1951 жылдың 29 сәуірінде жабылды – Гёрлицке және Шығыс Германияның оңтүстік-шығысына қызмет көрсетті. 1951 жылдың 28 тамызында Берлин Лертер Бахнхоф станциясына қызмет көрсететін пойыздар Шығыс Берлиндегі станцияларға, ал Батыс Германиядан келетін пойыздар Батыс Берлин Зоологиялық бағына бағытталды. Рейхсбан 1952 жылдың 18 мамырында Берлин Анхалтер Бахнхоф және Берлин Нордбанхоф станцияларын да жапты. 1951 жылдың 28 тамызында Рейхсбан Шпандаудан Берлин Юнгфернхайд станциясы арқылы Шығыс Германияның батысындағы қала маңындағы аудандарды (Фалькензе, Стаакен) Шығыс Берлинмен байланыстыратын S-Bahn желілері үшін жаңа байланыс ашты, осылайша Батыс Берлиннің орталығын айналып өтті. 1953 жылдың маусым айында Рейхсбан қосымша экспресс S-Bahn пойыздарын енгізу арқылы Батыс Берлинді Шығыс Германияның маңынан одан да бөлді. Бұл бағыттар Батыс Берлинмен шекаралас бірнеше Шығыс Германия қалашықтарынан (Фалькензе, Потсдам, Ораниенбург, Стаакен және Велтен сияқты) бастау алды, Батыс Берлин арқылы тоқтамай Шығыс Берлиндегі мақсатына жетті. Дегенмен, Батыс Берлиннің Шығыс Германияның маңымен тоқтайтын S-Bahn қатынастары бұрынғыдай жалғасты. 1953 жылдың 17 маусымы мен 9 шілдесі аралығында Шығыс Германия 1953 жылғы Шығыс Германиядағы көтеріліс салдарынан Шығыс пен Батыс арасындағы барлық қозғалысты тоқтатты. 1953 жылдың 4 қазанынан бастап Шығыс Германия мен Берлин арасындағы шекарадан өтетін барлық S-Bahn пойыздары Шығыс Германиядағы бақылау пунктінен өтуге міндетті болды. Шығыс Германиядан келген саяхатшылар Батыс Берлинге немесе контрабандалық тауарларды әкелуге ниеттенгендерді анықтау үшін Берлиннің кез келген бөлігіне кірмес бұрын тексерілді. S-Bahn пойыздары Шығыс Берлинмен шектесетін Шығыс Германиядағы Хоппегартен, Малов және Цеперникте, сондай-ақ Батыс Берлинмен шектесетін Шығыс Германиядағы Хоэн Нойендорф, Потсдам Грибницзе және Стаакен Альбрехтсхофта тексерілді. 1954 жылдың 4 маусымында Батыс Берлиннің жанында орналасқан Хеннигсдорф Зюд станциясы тек шекаралық бақылау үшін ашылды, сонымен қатар Шығыс Берлинге кіретін немесе шығатын Батыс Берлин тұрғындарын бақылау үшін, олар рұқсатсыз Шығыс Германияға кіре алмайтын. 1951 жылы Рейхсбан Берлин айналымы темір жол желісінің құрылысын бастады. Бұл айналымы желісі Батыс Берлинге бағытталған барлық пойыз маршруттарын байланыстырды және ГДР-дың барлық ішкі қозғалысын қамтамасыз етті, осылайша темір жол қозғалысын Шығыс Берлинге бағыттай алды, Батыс Берлиннен өтуді тоқтатты. Батыс Берлиннің маңындағы Шығыс Германиядағы жолсеріктер енді Sputnik экспресс пойыздарына отырды, олар Батыс секторларын кесіп өтусіз Шығыс Берлинге жеткізді. Айналымы темір жолының құрылысы аяқталғаннан кейін Батыс Берлин шекарасын кесіп өтетін экспресс S-Bahn пойыздарына қажеттілік болмай қалды, олардың қызметі 1958 жылдың 4 мамырында тоқтатылды, ал тоқтайтын S-Bahn пойыздары қызметін жалғастырды. Дегенмен, Шығыс немiстер Батыс Берлинде түсе алса, Батыс Берлин тұрғындарына S-Bahn арқылы Шығыс Германияға кіру үшін рұқсат алу қиын болды. 1961 жылдың 13 тамызында Берлин қабырғасының құрылысымен Батыс Берлин мен оның Шығыс Германия маңы арасындағы барлық қалған темір жол қозғалысы тоқтатылды. Шығыс пен Батыс Берлин арасындағы темір жол қозғалысы күрт қысқартылды және ГДР бақылауындағы бірнеше бақылау пункттерімен шектелді. Шығыс Берлин тұрғындары мен Шығыс немiстер Батыс Берлинге еркін кіріп-шығу мүмкіндігінен айырылды. Дегенмен, халықаралық саяхатшылар қабырғадағы бақылау пункттерінің бірінен өту арқылы Шығыс Берлинге виза ала алды. Канцлер Вилли Брандт басқаратын Федералды үкіметтің détente саясатын ұстанғаннан кейін Батыс Берлин тұрғындары Шығыс Германияға сапар шегу үшін виза алуға қайтадан үміткер бола алады, ол 1961 жылға дейінгі кезеңге қарағанда еркін берілді. 1972 жылдың 4 маусымында Батыс Берлиннің қоғамдық көлік операторы BVG 1950 жылдан бері Шығыс Германия маңына бағытталған өзінің алғашқы автобус маршрутын ашты (АҚШ әскерилеріне Bravo бақылау пункты арқылы Потсдамға бағытталған E желісі). Бұл маршрут тек қана Шығыс Германияның барлық қажетті рұқсаттары мен визалары бар адамдарға ғана қолжетімді болды. Шығыс Германияға сапарлар үшін Батыс Берлин тұрғындары Батыс Берлиннің төңірегіндегі Шығыс Германия шекарасындағы төрт бақылау пунктін пайдалана алады: екі жол транзиттік бақылау пункті Dreilinden (W)/Drewitz (E) және Berlin Heiligensee (W)/Stolpe (E), сондай-ақ Heerstraße (W)/Staaken (E) және Waltersdorfer Chaussee (W)/Schönefeld (E) маңындағы ескі транзиттік бақылау пункті, соңғысы Шенефельд әуежайынан халықаралық рейстерге отыратын саяхатшылар үшін де ашық болды.
Шығыс және Батыс Берлин арасындағы көлік қозғалысы
1948 жылдың қыркүйегінде Шығыс және Батыс Берлин ресми түрде бөлек юрисдикцияларға айналғанмен, және он жылдан астам уақыт бойы басқа барлық бағыттарда саяхат шектеулері болғанмен, қаланың батыс және шығыс секторлары арасында еркін қозғалыс сақталды. Дегенмен, Кеңес және кейін Шығыс Германия билігі бірнеше рет белгілі бір тұлғаларға, бағыттарға және көлік түрлеріне уақытша шектеулер енгізді. Бірте-бірте шығыс билігі қаланың екі бөлігін үзіп, бөліп тастады. Кеңес Одағы Батыс Берлинге барлық көлікті тоқтатқан кезде (1948 жылдың 24 маусымынан 1949 жылдың 12 мамырына дейінгі Берлин блокадасы), Шығыс Берлинде азық-түлікпен қамтамасыз етуді арттырды, сол кезде Шығыс Берлинге еркін кіре алатын Батыс Берлин тұрғындарының келісімін алу мақсатында. Батыс Берлиндегілердің Шығыс Берлинде азық-түлік сатып алуы Батыс Берлиндегі Батыс одақтастарынан құтылуға жасалған Кеңес Одағының әрекетін мақұлдау ретінде қарастырылды. Коммунистер бұл әрекетті қолдады, ал батыстың көпшілігі мұны сатқындық деп есептеді. Осы уақытқа дейін Германияда азық-түлік пен басқа да қажетті заттар тек муниципалитеттер берген рациондық талонмен ғана алуға болады. Бұл жағдай 1948 жылдың қыркүйегінде Берлин қалалық үкіметіндегі коммунистік төңкеріске дейін Шығыс Берлинде сақталды – Шығыс және Батыс Берлин үшін біртұтас қалалық кеңес. 1948 жылдың шілдесіне дейін Батыс Берлиннің 2 миллионға жуық тұрғынының бар болғаны 19 мыңы ғана Шығыс Берлиндегі азық-түлік қажеттіліктерін қамтамасыз етті. Осылайша, Батыс Берлин тұрғындарының 99% блокадаға дейін болғанға қарағанда аз қамтамасыз етілген өмірге көнуге дайын болды, Батыс одақтастарының позициясын қолдау мақсатында. Батыс Германияда көптеген өнімдерге рациондау 1948 жылдың 21 маусымында Батыс Германия маркасының енгізілуімен аяқталды. Жаңа валюта 24 маусымда Батыс Берлинде де енгізілді, және бұл, кем дегенде ресми түрде, Батыс Берлинде рациондауды жалғастыруға мәжбүрлеген Кеңес блокадасын ақтады. Алайда, Берлин әуе көпірі кезеңінде кейбір жеткізілімдер блокадаға дейінгі деңгейден асып түсті, сондықтан Батыс Берлиндегі кейбір тауарлардың рациондалуы тоқтатылды. Батыс Берлин тұрғындарына Шығыс Берлинде азық-түлік сатып алуға ресми түрде рұқсат берілгенмен, Кеңес Одағы оларға басқа да қажетті заттарды, әсіресе көмір мен отын сатып алуға тыйым салды. Осы себепті 1948 жылдың 9 қарашасында олар Батыс Берлинге кіретін 70 көшеде бақылау бекеттерін ашты және қалғандарын ат арбалары, жүк көліктері мен автомобильдер үшін жапты, кейінірек (1949 жылдың 16 наурызында) Кеңес Одағы жабық көшелерде кедергілер қойды. 1948 жылдың 15 қарашасынан бастап Батыс Берлиннің рациондық талоннары енді Шығыс Берлинде қабылданбайтын болды. Соған қарамастан, Кеңес Одағы "Ақылды батыс берлиндіктер HO-дан сатып алады" деген ұранмен науқан бастады, HO – Кеңес аймағындағы дүкендер желісі. Олар сондай-ақ Шығыс секторда рациондық талонсыз, бірақ шығыс неміс маркасында өте жоғары бағамен тауар ұсынатын "еркін дүкендер" деп аталатын дүкендерді ашты. Қалыпты Шығыс және Батыс Берлин тұрғындары тек батыс неміс маркасында табыс тапса ғана сатып ала алатын, ал қажетті шығыс неміс маркасын Zoo станциясының жанындағы британдық секторда пайда болған спонтанды валюта нарықтарында айырбастауға болатын. Олардың сұранысы мен ұсынысы батыс неміс маркасына қатысты бартерлік қатынасты анықтады, бір батыс неміс маркасына 2 шығыс неміс маркасынан астам ұсынылды. Блокада аяқталғаннан кейін, батыс неміс маркаларын иеленушілер өздерінің қалауынша сатып ала бастағанда, бір батыс маркасына бес және алты шығыс маркасы ұсынылды. Алайда, Шығыста Кеңес Одағы 1:1 бағамды белгіледі және басқа бағаммен айырбастау қылмыстық деп танылды. 1949 жылдың 12 мамырында блокада аяқталды және Шығыс және Батыс Берлин арасындағы барлық кедергілер мен бақылау бекеттері алынып тасталды. Алайда, Берлин әуе көпірі 1949 жылдың 30 қыркүйегіне дейін жалғасты, Батыс Берлинде (Сенат резерві деп аталатын) қойманы толықтыру және басқа да ықтимал блокадаға дайындық үшін, содан кейін әуе көпірін оңай қайта бастауға мүмкіндік беру мақсатында. 1949 жылдың 2 мамырында Шығыс Берлиндегі электр станциялары Батыс Берлинге жеткілікті электр энергиясын беруді қайта бастады. Бұған дейін, блокада басталғанда электр қуаты тоқтатылғаннан кейін, электрмен жабдықтау күніне бірнеше сағатқа дейін қысқартылған болатын. Алайда, Батыс одақтастары мен Батыс Берлин қалалық кеңесі электр қуатын өндіру қуаты жағынан өзін-өзі қамтамасыз етуді, Шығыс жеткізулеріне тәуелсіз болуды және Шығыс билігі тарапынан кепілге алынбауды шешті. 1949 жылдың 1 желтоқсанында жаңа электр станциясы "Батыс" (1953 жылы Батыс Берлиннің бұрынғы қала басшысының құрметіне Kraftwerk Reuter West деп аталды) іске қосылды және Батыс Берлиннің электр тақтасы Шығыс жеткізулерінен тәуелсіздігін жариялады. Алайда, біраз уақытқа дейін Шығыс электр энергиясы үздіріліспен беріліп тұрды. 1950 жылдың 1 шілдесінен бастап, 1952 жылдың 4 наурызына дейін электр қуаты тоқтатылды, содан кейін Шығыс оны толығымен өшірді. Содан бері Батыс Берлин 1920 жылдардан бері дамып келе жатқан пан-Еуропалық электр желісіндегі "электр аралдарына" айналды, өйткені Шығыс және Батыс Германия арасындағы электр энергиясы толығымен тоқтатылмады. 1952 жылы Батыс Берлин тұрғындарына Шығыс Германияға кіруге рұқсат алу қиын болды. 1961 жылға дейін және қабырғаның салынуына дейін Шығыс Берлинге еркін кіру мүмкіндігі сақталды. Берлиннің метрополитені (Untergrundbahn, U Bahn) және Берлиннің S Bahn (қалалық қоғамдық көлік желісі), соғыстан кейін қайта жаңартылған, барлық оккупациялық секторларды қамтыды. Көптеген адамдар қаланың бір жартысында тұрып, отбасыларымен, достарымен және жұмыстарында екінші жартысында болды. Алайда, Шығыс Шығыс пен Батыс арасындағы қоғамдық көліктің құралдарын үнемі азайтып отырды, жеке автомобильдер Шығыста өте сирек кездесетін, ал Батыста әлі де сәнді саналатын. 1953 жылдың 15 қаңтарынан бастап трамвай желісі тоқтатылды. Шығыс Берлиннің қоғамдық көлік операторы Berliner Verkehrsbetriebe (BVG East, BVB 1969 жылдың 1 қаңтарынан бастап) секторлық шекараны кесіп өтетін барлық трамвайларды әйелдер жүргізушілерімен жабдықтады, олар BVG (West) жүргізушілері ретінде жұмыс істеуге рұқсат етілмеді. Батыс ережелерін өзгертудің орнына, Шығыс трамвай қозғалысын тоқтатуға бағытталған шараларға кедергі келтірмеу үшін, BVG (West) ер адамдар жүргізушілерін талап етті. Секторлық шекараны кесіп өтетін трамвай қозғалысы 1953 жылдың 16 қаңтарында тоқтатылды. Шығыс Германияның пропагандасында бұл Шығыс үшін жеңіс ретінде көрсетілді, Батыс Шығыстан келген трамвайларды өз жолымен жалғастыруға рұқсат бермеді деп мәлімдеді, бірақ Шығыс үшін секторлық шекараны кесіп өтетін трамвай қозғалысының тоқтатылуының қаншалықты қуантарлық екені туралы айтылмады. Метро және S Bahn желілері, жоғарыда аталған трамвайлардың бағыттарын қоспағанда, Шығыс және Батыс Берлин арасында қызмет көрсетуді жалғастырды. Алайда, Шығыс Берлин полициясы көшелерде және Шығыс Берлиндегі секторлық шекараны кесіп өтетін пойыздарда күдікті әрекеттерді (мысалы, батысқа ауыр жүк тасымалдау) анықтап, қосымша бақылау жүргізіп отырды. Кейде Батыс Германия азаматтарына Шығыс Берлинге кіруге тыйым салынды. Мұндай жағдай 1960 жылдың 29 тамызы мен 1 қыркүйегі аралығында болды, сол кезде соғыстан оралған тұтқындар мен депортацияланғандар, Батыс Германия мен Батыс Берлиннің барлық аймақтарынан келгендер, сол қалада конгреске жиналды. Көп жылдар бойын кеңестік Одақта ұсталған соғыстан оралғандар Шығыс Берлинде қосымша бақылауға алынды. Оларды жеке куәліктері арқылы тану мүмкін болмағандықтан, сол күндері барлық Батыс Германия азаматтарына Шығыс Берлинге кіруге тыйым салынды. Батыс Берлин тұрғындарына рұқсат етілді, өйткені төрттік одақтың қолданыстағы жағдайы барлық төрт секторда еркін қозғалысты қамтамасыз етті. 1960 жылдың 8 қыркүйегінен бастап Шығыс Барлық Батыс Германия азаматтарынан Шығыс Берлинге кірер алдында рұқсат алуды талап етті. Шығыста коммунистік үкімет бақылауды күшейткенімен және Батыста экономикалық жағдай Шығыстан әлдеқайда жақсы болғандықтан, жүз мыңнан астам Шығыс Германия және Шығыс Берлин тұрғыны Шығыс Германия мен Шығыс Берлиннен Батысқа...
Батыс Берлиннің шығыс бөлігінен өтетін әртүрлі бөліктері арасындағы көлік қозғалысы
1961 жылы Қабырға салынған кезде Батыс Берлиннің солтүстік бөлігінен басталатын үш метро желісі Шығыс қаласының орталығындағы туннельдер арқылы өтіп, Батыс Берлиннің оңтүстік бөлігінде аяқталды. Бұл қазіргі U 6 және U 8 метро желілері және S Bahn желісі S 2 (қазіргі таңда басқа желілер де пайдаланады) еді. Батыс Берлин мен Шығыс Берлиннің арасын Берлин қабырғасымен бөлуге байланысты, Шығыс Берлинде орналасқан осы желілердегі стансалардың кіреберістері жабылды. Бірақ, батыс бағытындағы пойыздар тоқтамай өтуге рұқсат етілді. Осы пойыздардың жолаушылары 1961 жылдың 13 тамызынан бері уақыт тоқтап қалған бос әрі жарық аз стансаларды – «көлеңке стансаларды» көріп өтті. Батыс Берлиннің қоғамдық көлік операторы BVG (Батыс) Шығыс Берлиннің астындағы туннельдерді пайдалану үшін жыл сайын Шығысқа Батыс Германия маркаларымен төлем жасады. U 6 және S 2 желілері Шығыс Берлиннің Фридрихштрассе теміржол стансасында бір жер асты аялдамасына ие болды, бұл станция – батыс U-Bahn пойыздарының Шығыс Берлиннің астында тоқтауына рұқсат етілген жалғыз станция еді. Жолаушылар U 6, S 2 және S 3 (бұрын Фридрихштрасседен басталып, сонда аяқталатын) желілеріне немесе Батыс Германияға транзит пойыздарына ауыса алатын, ГДР-дегі Intershop дүкендерінен Батыс маркаларымен салықсыз темекі мен алкоголь сатып алатын, тіпті стансадағы бақылау-өткізу пункті арқылы Шығыс Берлинге өте алатын.