Кіріспе

Суық соғыстың кезеңі (1948–1953) – 1948 жылы Одақтас Бақылау Кеңесінің қабілетсіздікке ұшыраған мерзімінен басталып, 1953 жылы Корея соғысының аяқталуымен біткен Суық соғыстың кезеңі. Осы жылдардағы әлемдік көшбасшылардың тізімі:
1948–1949: Клемент Атли (Ұлыбритания); Гарри Трумэн (АҚШ); Винсент Ауриоль (Франция); Иосиф Сталин (КСРО); Чан Кай-шек (Қытай)
1950–1951: Клемент Атли (Ұлыбритания); Гарри Трумэн (АҚШ); Винсент Ауриоль (Франция); Иосиф Сталин (КСРО); Мао Цзэдун (Коммунистік Қытай)
1952–1953: Уинстон Черчилль (Ұлыбритания); Гарри Трумэн (АҚШ); Винсент Ауриоль (Франция); Иосиф Сталин (КСРО); Мао Цзэдун (Коммунистік Қытай).

Берлин блокадасы

Маршалл жоспарынан кейін, Батыс Германияда Рейхсмарканы алмастыру үшін жаңа валюта енгізілгеннен соң және 1946 жылы коммунистік партиялардың сайлаудағы ауқымды жеңілісінен кейін, 1948 жылдың маусымында Кеңес Одағы Берлинге құрлық жолымен қатынауды тоқтатты. Берлин блокадасы күні кеңес өкілі басқа оккупациялық державаларға: «Біз сізді де, Берлин халқын да ескертеміз, Берлинде кеңестік оккупациялық аймақтың валютасы ғана қолданылатын экономикалық және әкімшілік санкциялар қолданамыз» деді. Одан кейін көше және сумен жабдықтау тоқтатылды, теміржол және кемелермен тасымалдау тоқтатылды, ал Кеңес Одағы бастапқыда Берлиннің кеңестік емес секторларындағы азаматтарды азық-түлікпен қамтамасыз етуді тоқтатты. Берлин Германияның Кеңес оккупациялық аймағында орналасқандықтан және басқа оккупациялық державалар бұрын Берлинге қатынау үшін Кеңес Одағының жақсы ниетіне сүйенгендіктен, қаланы жабдықтаудың жалғыз мүмкіндігі үш шектеулі әуе дәлізі болды. 1948 жылдың ақпан айына қарай, соғыстан кейінгі әскери кесімдердің салдарынан АҚШ армиясының саны 552 000 адамға дейін азайтылды. Берлиннің кеңестік емес секторларындағы әскери күштердің саны 8 973 америкалық, 7 606 британдық және 6 100 француз сарбазын құрады. Берлинге жақын кеңестік сектордағы кеңес әскерлерінің саны бір жарым миллион адамды құрады. Берлиндегі АҚШ-тың екі полкі кеңес шабуылына қарсы аз ғана қарсылық көрсете алатын еді. Ұлыбритания, Франция және АҚШ-тың бағынудан басқа амалы қалмады деп сенген Германиядағы Кеңес әскери әкімшілігі блокаданың басталғанын тойлады. Одан кейін АҚШ, Ұлыбритания, Франция және басқа елдер азық-түлік, су және басқа да тауарларды жеткізу үшін ауқымды әуе операциясын бастады. Кеңес Одағы «америкалықтардың беделін сақтап, Берлиндегі ұстамасыз жағдайын сақтауға жасаған бекергі әрекеттерін» қынжырлады. Әуе көпірінің табысы 1949 жылдың мамыр айында Кеңес Одағының блокадасын алып тастауға әкелді. Дегенмен, Кеңес армиясы Батыс Еуропаны көп қиындықсыз жаулап алуға әлі де қабілетті болды. 1948 жылдың қыркүйегінде АҚШ әскери барлау мамандары Кеңес Одағының Германияның оккупациялық аймағында және Польшада шамамен 485 000 әскері, ал Еуропада барлығы 1,785 миллион әскері бар екенін бағалады. Сонымен қатар, 1948 жылы АҚШ әскерлерінің саны шамамен 140 000 адамды құрады.

Тито-Сталин Сплит

Югославияның көшбасшысы Иосип Броз Тито мен Кеңес Одағының Грекия және Албания Халық Республикасы мәселелері бойынша туған келіспеушіліктерінен кейін Тито-Сталиндық жарылыс болды, одан соң Югославия 1948 жылғы маусымда Коминформнан қуылды және Белградта сәтсіз кеңестік төңкеріс талпынысы орын алды. Бұл жарылыс Еуропада екі жеке коммунистік күшті құрды. Бөлініс 1954 және 1975 жылдары таратылды, сондай-ақ Батыс пен Тито арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына байланысты да.

НАТО

1949 жылы АҚШ Ұлыбритания, Франция, Канада, Дания, Португалия, Норвегия, Бельгия, Исландия, Люксембург, Италия және Нидерландымен бірге Солтүстік Атлантика келісім ұйымын (НАТО) құрды, бұл 170 жылдан бері АҚШ-тың еуропалық алғашқы "қиын жағдайға түсіретін" одағы болды. Кейін Батыс Германия, Испания, Грекия және Түркия да осы одаққа қосылды. Шығыс көшбасшылары бұл қадамдарға жауап ретінде өз елдерінің экономикасын Маршалл жоспарының үлгісі бойынша Comecon-ға біріктірді; 1949 жылы алғашқы советтік атом бомбасын сынады; 1950 жылдың ақпан айында Қытай Халық Республикасымен одақ жасасты; және 1955 жылы НАТО-ға балама ретінде Варшава шартын құрды. Бұл әскери одақты Кеңес Одағы, Албания, Чехословакия, Венгрия, Шығыс Германия, Болгария, Румыния және Польша құрды.

ҰҚК 68

АҚШ билігі "тыйып тұру" саясатын күшейтуге және кеңейтуге жылдам кірісті. 1950 жылғы құпия NSC-68 құжатында олар одақтастық жүйелерін нығайтуды, қорғанысқа жұмсалатын қаражатты төрт есеге арттыруды және АҚШ халқын осы қымбат суық соғысқа қатысуға көндіру үшін ауқымды үгіт-насихат науқанын бастауды ұсынды. Трумэн сутекті бомбаны жасауға бұйрық берді. 1950 жылдың басында АҚШ Вьетнамдағы коммунистік күштерге қарсы тұру бойынша алғашқы қадамдар жасады; Батыс Германия армиясын құруды жоспарлады және Жапониямен ұзақ мерзімді АҚШ әскери базаларын сақтауға кепілдік беретін бейбіт келісім шартын әзірледі.

Еуропадан тыс жерлерде

"Қырық жылдық соғыс" бүкіл әлемде болды, бірақ Еуропадан тыс аймақтарда оның уақыты мен бағыты шамалы өзгеше болды. Африкада алдымен отарсыздану орын алды, ол көбінесе 1950 жылдары аяқталды. Содан кейін басты қарсыластар жаңа ұлттық саяси біріккендерде қолдау алатын базалар іздеді. Латын Америкасында алғашқы маңызды қақтығыс 1954 жылы Гватемалада болды. 1960 жылы Кубаның жаңа Кастро үкіметі кеңестік қолдауға жүгінген кезде, Куба Кеңес Одағы қолдаған американдыққа қарсы "қырық жылдық соғыс" күштерінің орталығына айналды.

Қытай Азамат соғысы

1945 жылы Жапония империясы құлаған кезде Қытайда генерал-систем Чан Кай-Шек басқарған Гоминьдан (КМТ) мен Мао Цзэдун басқарған Қытай Коммунистік партиясы арасындағы азамат соғысы қайта жаңғырды. КСРО 1945 жылы Гоминьданмен достық шартына қол қойып, Қытай коммунистерін қолдамайтынын мәлімдеді. Жеңіс коммунистерге, олардың жоғары әскери тактикасының арқасында тиді. Ұлтшылдар адам саны және қару-жарақ жағынан басымдыққа ие болғанымен, бастапқыда қарсыластарынан гөрі аумағы мен халқы жағынан үлкен артықшылыққа ие болып, халықаралық қолдауға да ие болды. Алайда, олар Жапониямен болған ұзақ соғыстан және оның нәтижесінде туған ішкі жауапкершіліктерден шаршады. Бұған қоса, Кеңес әскерлері аймақтан шыққаннан кейін Қытай коммунистері Маньчжуриядағы саяси бос орынды толтырып, Қытайдың маңызды өнеркәсіптік базасын бақылауға алды. Қытай коммунистері солтүстік және солтүстік-шығыстан шабуылдай келіп, 1949 жылдың соңына дейін Қытайдың материктік бөлігінің барлығын басып алды. 1949 жылдың 1 қазанында Мао Цзэдун Қытай Халық Республикасын (ҚХР) жариялады. Чан Кай-Шек 600 000 ұлтшыл әскерімен және 2 миллионнан астам босқынмен, көбінесе үкімет және бизнес өкілдерімен материктен Тайвань аралына қашып кетті. 1949 жылдың желтоқсанында Чан Тайбэйді Қытай Республикасының уақытша астанасы деп жариялап, өзінің үкіметін Қытайдағы жалғыз заңды билік деп мәлімдеді. Материктегі коммунистер мен Тайваньдағы ұлтшылдар арасындағы қарым-қатынастар Суық соғыс кезеңіне дейін жалғасты. АҚШ Чан Кай-Шекке «материкті қайтарып алу» ниетімен көмектесуден бас тартса да, Тайваньды ҚХР-ның қолдарына түсірмеу үшін Қытай Республикасын әскери жабдықтармен және тәжірибемен қолдауын жалғастырды. Батыс блогының қолдауы (көптеген батыс елдері ҚХР-ды Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп мойындады) Тайваньдағы Қытай Республикасына 1971 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Қытайдың орнын сақтап тұруға мүмкіндік берді.

Мадиун ісі

Мадиун оқиғасы 1948 жылдың 18 қыркүйегінде Шығыс Яваның Мадиун қаласында болды. Бұл көтерілісті Индонезиядағы барлық социалистік және коммунистік топтарды біріктірген Халықтық Демократиялық Фронт (FDR) жүзеге асырды. Көтеріліс 3 айдан кейін, оның басшылары тұтқындалып, TNI-мен өлім жазасына кесілгеннен кейін аяқталды. Бұл көтеріліс голландтарға тиімді болған Ренвилл келісіміне қол қойылғаннан кейін Әмір Сярифуддин кабинетінің құлауымен басталды, ал кейін солшыл емес Хата кабинетімен ауыстырылды. Бұл Әмір Сярифуддинді Хата кабинеті үкіметіне қарсы шығуға және Халықтық Демократиялық Фронт құрылғанын жариялауға итермеледі. Осыған дейін, 1948 жылдың 13-14 тамызында өткен ПКИ Политбюро отырысында индонезиялық коммунист Муссо "Жалан Бару" деп аталатын саяси тұжырымдаманы ұсынды. Ол сондай-ақ заңсыз коммунистер, Индонезияның Еңбек партиясы және Социалистік партиядан тұратын, ПКИ (Индонезия Коммунистік партиясы) деп аталатын жалғыз марксистік партия құруды қалады. 1948 жылдың 18 қыркүйегінде FDR Индонезия Совет Республикасының құрылғанын жариялады. Сонымен қатар, коммунистер Пати резиденциясында көтеріліс ұйымдастырып, коммунистерге қарсы деп саналған топтарды ұрлады. Бұл көтеріліс сол кездегі Шығыс Ява губернаторы Раден Мас Туменггунг Арио Соржоның өліміне әкелді. Бұл қозғалысқа қарсы қатаң шаралар қолданыла бастады. Бұл операцияны А. Х. Насутион басқарды. Индонезия үкіметі генерал-командир Судирманды I әскери операциялар қозғалысына тартты, онда генерал Судирман полковник Гатот Соеброто мен полковник Сунгконоға TNI мен полицияны көтерілісті басу үшін жұмылдыруға бұйрық берді. 1948 жылдың 30 қыркүйегінде Мадиун Индонезия Республикасының бақылауына қайта келді. Муссо Суморотода қашып бара жатқанда атып өлтірілді, ал Әмір Сярифуддин Орталық Явада тұтқындалғаннан кейін өлім жазасына кесілді. 1948 жылдың желтоқсан айының басында Мадиун оқиғасы бойынша тазарту операциясы аяқталды деп жарияланды.

Корей соғысы

1950 жылдың басында АҚШ Жапониямен ұзақ мерзімді әскери базаларды қамтамасыз ететін бейбіт келісімге қол қоюға алғашқы міндеттемесін берді. Кейбір сарапшылар (соның ішінде Джордж Кеннан) Жапония шарты Сталиннің 1950 жылғы 25 маусымда АҚШ қолдауымен Оңтүстік Кореяға шабуыл жасау жоспарын мақұлдауына себеп болды деп санайды. Корея Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғында 38-ші параллель бойынша Кеңес Одағы мен АҚШ-тың оккупациялық аймақтарына бөлінді. Солтүстікте кеңестік үкімет орнатылса, оңтүстікте 1948 жылы БҰҰ бақылауымен өткен сайлаудан кейін сайланған үкімет билікке келді. 1950 жылдың маусымында Ким Ир Сеннің Солтүстік Корея халық армиясы Оңтүстік Кореяға басып кірді. Ким Ир Сеннің диктатуралық режимі астындағы коммунистік Корея Жапонияға қауіп төндіріп, Азиядағы басқа коммунистік қозғалыстарды ынталандыруы мүмкін деген опасымен Трумэн АҚШ әскерлерін жөнелтті және Солтүстік Кореяның шабуылына қарсы тұру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымынан көмек сұрады. Кеңес Одағы Қытай Халық Республикасын БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне қабылдамағанына наразылық білдіріп, Кеңес Кеңестің отырыстарын бойкоттап, Солтүстік Кореяның шабуылына қарсы БҰҰ әрекетін ветолаудан бас тартты. Оңтүстік Корея, АҚШ, Ұлыбритания, Түркия, Канада, Австралия, Франция, Филиппин, Нидерланды, Бельгия, Жаңа Зеландия және басқа да елдерден құралған Біріккен Ұлттар Ұйымының біріккен күштері шабуылды тоқтатуға бірікті. Солтүстік Кореяға көмек көрсету үшін Қытайдың басып кіруінен кейін, Кореяны бөліп тұрған 38-ші параллель бойындағы жағдай тұрақталды. Трумэн жаулап алушы Қытаймен, қытай-совет одағымен және он сегіз айдың ішінде төрт есеге өскен қорғаныс бюджетімен күресуге мәжбүр болды. 1953 жылдың шілдесінде Сталиннің өлімінен кейін, ол Солтүстік Кореялықтардың соғысуын жалғастыруын талап еткен болатын, Корей қарулы күштерінің қарулы қақтығысын тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Солтүстік Кореяда Ким Ир Сен өте орталықтандырылған және қатыгез диктатура құрды, өзіне шексіз билік берді және жеке басына табыну культын қалыптастырды.

Сутекті бомба

Сутек бомбасы – ядролық бөлінудің орнына ядролық синтезді пайдаланған – алғаш рет 1952 жылдың қараша айында АҚШ-та, ал 1953 жылдың тамыз айында КСРО-да сынақтан өтті. Мұндай бомбалар 1960 жылдары қолданысқа енгізілді.

Мәдениет және БАҚ

Ядролық соғыс қаупі АҚШ-тың азаматтық қорғаныс бөлімінің қоғамдық қауіпсіздік туралы фильмдерін жасауға себеп болды, олар советтік ядролық шабуылдан өзін қалай қорғауға болатынын көрсетті. 1951 жылғы "Жасырын және қорған" балалар фильмі осының жарқын мысалы. Джордж Оруэллдің классикалық антиутопиясы "1984" 1949 жылы жарық көрді. Роман тоталитарлық үкіметтің қорқынышты билікке және бақылауға қол жеткізген болашақ әлемдегі өмірді зерттейді. "1984" романымен Оруэлл батыстағы көптеген адамдарды ондаған жылдар бойы мазалаған коммунизмге қарсы сезімдерді оятады. Суық соғыс аясында оның сипаттамалары кеңес коммунизмімен және Сталин мен оның ізбасарларының кеңес блогындағы адамдарды кез келген құралдармен бақылауға дайындығымен теңеусіз болды. Оруэллдің 1945 жылы жарық көрген "Жануарлар фермасы" атты тоталитарлық биліктің әйгілі аллегориясы да осындай антикоммунистік көңіл күйді тудырды.