Кіріспе

Германия Федеративтік Республикасы 1949 жылдан 1990 жылға дейін. Германия Федеративтік Республикасы 1949 жылдан 1990 жылға дейін. Батыс Германия – Германия Федеративтік Республикасы 1949 жылдың 23 мамырында құрылғаннан бастап 1990 жылдың 3 қазанында Шығыс Германиямен біріккенге дейін. Салқын соғыс кезінде Германияның батыс бөлігі және оған қосылған Батыс Берлин аумағы Батыс блогының құрамында болды. Батыс Германия Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияны одақтас державалар басқарған кезеңде саяси бірлік ретінде құрылды. Ол үш одақтас держава – АҚШ, Ұлыбритания және Франция бақылауындағы үш аймақта құрылған 12 штаттан тұрды. Елордасы Бонн қаласы болғандықтан, суық соғыс дәуіріндегі ел кейде Бонн Республикасы деп аталды. Салқын соғыс басталған кезде Еуропа Батыс және Шығыс блогына бөлінді. Германия екі елге бөлінді. Бастапқыда Батыс Германия 1871–1945 жылдардағы Германия Рейхінің демократиялық жолмен қайта құрылған жалғыз жалғасы ретінде бүкіл Германия үшін эксклюзивті мандатқа ие болды деп мәлімдеді. 1952 жылы Батыс Германияның үш оңтүстік-батыс штаты бірігіп Баден-Вюртембергті құрды, ал Саар аймағы Францияның Саар протектораты ретінде одақтас державалар бақылауындағы Германиядан бөлінгеннен кейін 1957 жылы Батыс Германияға қосылды (бұл бөліну Совет Одағының қарсылығына байланысты толыққанды заңды болған жоқ). Соның нәтижесінде пайда болған он штаттан өзге, Батыс Берлин де-факто он бірінші штат ретінде қарастырылды. Формальды түрде Батыс Германияның құрамына кірмесе де, Берлин одақтас державалардың Бақылау кеңесінің (ОБК) бақылауында болды, саяси тұрғыдан Батыс Германиямен байланысты болды және федералды институттарында тікелей немесе жанама түрде өкілдік етілді. Германияның бүгінгі күнгі беделді орнының негізі 1950-ші жылдардағы «Экономикалық керемет» (Wirtschaftswunder) кезінде қаланды, ол кезде Батыс Германия Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан келген ауыр қиратудан көтеріліп, әлемдегі екінші ірі экономикаға айналды. 1963 жылға дейін билікте болған бірінші канцлер Конрад Аденауэр бейтараптық емес, НАТО-ға толық интеграцияны қолдады және әскери одаққа мүшелікке қол жеткізді. Аденауэр қазіргі Еуропалық Одаққа айналған келісімдерді де жақтады. 1975 жылы G6 құрылған кезде Батыс Германияның мүше болатыны туралы күмәндік болған жоқ. Шығыс блогының құлауы, Берлин қабырғасының ашылуымен символдасқаннан кейін, екі мемлекет те Германияның қайта бірігуіне қол жеткізу үшін шаралар қабылдады. 1990 жылы Шығыс Германия Германия Федеративтік Республикасына қосылу үшін дауыс берді. Соғыстан кейінгі бес штат (Ландер) қайта құрылды, сонымен қатар қайта біріккен Берлин ерекше мәртебесін жойып, қосымша штат құрды. Олар 1990 жылдың 3 қазанында федеративтік республикаға ресми түрде қосылды, штаттардың жалпы санын оннан сегізге жеткізіп, Германияның бөлінуіне нүкте қойды. Қайта біріккен Германия – бұрын бейресми түрде Батыс Германия деп аталған мемлекеттің тікелей жалғасы, жаңа мемлекет емес, өйткені бұл процесс негізінен ерікті қосылу актісі болды: Германия Федеративтік Республикасы Германия Демократиялық Республикасының қосымша алты штатын қосу арқылы кеңейтілді. Кеңейтілген Федеративтік Республика Батыс Германияның саяси мәдениетін сақтап, халықаралық ұйымдардағы мүшелігін, сондай-ақ Батыс сыртқы саясатының бағытын және Біріккен Ұлттар Ұйымы, НАТО, ЭЫДҰ және Еуропалық Экономикалық Қоғамдастық сияқты Батыс одақтарымен байланысын жалғастырды.

Атау беру ережесі

Бірлесуден бұрын Германия Германия Федеративтік Республикасы (әдетте Батыс Германия деп танылатын) және Германия Демократиялық Республикасы (әдетте Шығыс Германия деп танылатын) арасында бөлінген еді. Бірлесу Германия Демократиялық Республикасының Германия Федеративтік Республикасына қосылуы (Beitritt) арқылы жүзеге асырылды, сондықтан Bundesrepublik Deutschland біріккен Германияның ресми атауы болды. Шығыс Германияда 1950-1960 жылдары Westdeutschland (Батыс Германия) немесе westdeutsche Bundesrepublik (Батыс Германия Федеративтік Республикасы) терминдері жиі қолданылды. Бұл 1974 жылы конституциялық түзетулер кезінде өзгерді, ол кезде Шығыс Германия біртұтас неміс ұлтының идеясынан бас тартты. Осының салдарынан, ол Батыс немiстерi мен Батыс Берлин тұрғындарын шетел азаматтары деп санады. BRD (ағылшын тілінде FRG) деген аббревиатура 1970 жылдардың басында, алғаш рет Neues Deutschland газетінде пайда болды және Шығыс Германияда кеңінен қолданыла бастады. Содан кейін Шығыс блогының басқа елдері де осылай істеді. 1965 жылы Батыс Германияның барлық неміс мәселелері жөніндегі федералды министрі Эрих Менде «Германияны атау жөніндегі нұсқаулықтарды» жариялады, онда BRD аббревиатурасын қолданудан аулақ болу ұсынылды. 1974 жылдың 31 мамырында Батыс Германияның федералды және штаттық үкіметтерінің басшылары ресми жарияланымдарда әрқашан толық атауды қолдануды ұсынды. Осыдан кейін Батыс Германияның ақпарат көздері аббревиатураны қолданудан бас тартты, бірақ солшыл ұйымдар оны қабылдады. 1979 жылдың қарашасында федералды үкімет Бундестагқа Батыс Германияның ARD және ZDF мемлекеттік телеарналары аббревиатураны пайдаланудан бас тартуға келіскенін хабарлады. Батыс Германияның ISO 3166-1 alpha 2 ел коды DE (Deutschland, Германия) болды, ол Германияның ел коды болып қала берді. ISO 3166-1 alpha 2 кодтары ең көп қолданылатын ел кодтары болып табылады, ал DE коды елді анықтау үшін, пошта индексін ұзарту және интернеттің жоғарғы деңгейлі домені ретінде кеңінен қолданылады. Батыс Германияның ISO 3166-1 alpha 3 ел коды DEU болды, ол біріккен Германияның ел коды болып қала берді. Ал енді жойылған Шығыс Германия кодтары ISO 3166-1 alpha 2 стандарты бойынша DD және ISO 3166-1 alpha 3 стандарты бойынша DDR болды. «Батыс Германия» деген сөз және оған баламалы сөздер көптеген тілдерде қолданылды. Westdeutschland сонымен қатар неміс тілді елдерде кең таралған, көбінесе саяси мағынасы жоқ тілдік форма болды.

Тарих

1945 жылдың 4-11 ақпанында АҚШ, Ұлыбритания және Кеңес Одағының басшылары Ялта конференциясын өткізді, онда соғыстан кейінгі Еуропа және Тынық мұхитындағы Жапонияға қарсы одақтастардың стратегиясы бойынша болашақ шаралар талқыланды. Олар Германияның 1937 жылдың 31 желтоқсанындағы шекарасы неміс ұлттық аумағын неміс басқан аумақтан бөліп белгілейтіндей етіп таңдалды деп келісті; 1937 жылдан кейін Германия жасаған барлық аннексиялар автоматты түрде күшін жойды. Кейін, 1970 жылдарға дейін, Батыс Германия мемлекеті осы 1937 жылғы шекаралардың «халықаралық құқықта жарамды» болып қала беретінін мәлімдеді, бірақ одақтастар Одер-Найс сызығының шығысындағы аумақтар кез келген бейбіт келісімде Польша мен Кеңес Одағына берілуі керек деп келіскен еді. Конференция соғыстан кейінгі Германияның, осы аудастарды алып тастағанда, төрт оккупациялық аймаққа бөлінуі туралы келісімге келді: батыста француз аймағы; солтүстік-батыста британдық аймақ; оңтүстікте американдық аймақ; және шығыста кеңестік аймақ. Берлин жеке түрде төрт аймаққа бөлінді. Бұл бөліністер Германияны тарату үшін емес, әкімшілік аймақтарды белгілеу үшін жасалды. Потсдам келісімінде төрт одақтас держава «Германияның толық» үстемдігін бекітті, ол оккупациялық аймақтардағы аумақтың барлық жиынтығы деп анықталды. Одер және Найс өзендерінің шығысындағы және «Германияның толық» аумағынан тыс жердегі бұрынғы неміс аймақтары 1945 жылдың тамызында ресми түрде неміс егемендігінен бөлініп, совет әскери оккупациясынан польша және совет (Калининград аумағы үшін) азаматтық басқаруға берілді, олардың польша және совет мәртебесі соңғы бейбіт келісімде расталатын болды. Соғыс кезінде одақтастардың Чехословакия және Польшадағы эмигрант үкіметтеріне берген уәделерін орындау үшін Потсдам хаттамалары Польша, Чехословакия және Венгриядағы этникалық неміс халқының «реттелген және гуманитарлық» түрде Германияға көшірілуіне келісім берді. Сегіз миллион неміс күшпен шығарылғандар мен босқындар Батыс Германияға қоныстанды. 1946-1949 жылдар аралығында үш оккупациялық аймақ бірігуді бастады. Біріншіден, британдық және американдық аймақтар Бізония деген квази-мемлекетке біріктірілді. Одан кейін француз аймағы Тризонияға қосылды. Керісінше, совет аймағы Шығыс Германияға айналды. Сонымен қатар, одақтас аймақтарда жаңа федералдық штаттар (Länder) құрылды, Пруссияның еркін штаты және Баден Республикасы сияқты нацистік Германияның штаттарының географиясын алмастырды, олар бұрынғы тәуелсіз неміс патшалықтары мен княздықтарынан шыққан. Батыс Германияның соғыстан кейінгі басым түсіндірмесінде нацистік режим «қылмыстық» мемлекет ретінде сипатталды, бастапқыдан бастап заңсыз және жарамсыз болды; ал Веймар Республикасы «сәтсіз» мемлекет ретінде сипатталды, оның ішкі институционалдық және конституциялық кемшіліктерін Гитлер диктаторлық билікті заңсыз басып алу үшін пайдаланды. Осылайша, 1945 жылы Гитлердің қайтысынан және неміс қарулы күштерінің капитуляциясынан кейін нацистік Германия мен Веймар Республикасының ұлттық саяси, сот, әкімшілік және конституциялық құралдары толығымен жойылған деп түсінілді, сондықтан жаңа Батыс Германия конституциялық жарамсыздық жағдайында құрылуы мүмкін. Дегенмен, жаңа Батыс Германия 1848 жылғы Франкфурт Парламентінен бастап біртұтас неміс халқын бейнелеген «жалпы» неміс мемлекетімен өзінің негізгі байланысын растады және 1871 жылдан бастап неміс рейхында ұсынылған, бірақ 1945 жылдың 8 мамырынан бұрын ұзақ уақыт бойы тоқтатылған. 1949 жылы суық соғыстың жалғасуы мен күшеюімен (мысалы, 1948-1949 жылдардағы Берлин әуе көпірі) Батыс одақтастар мен совет аймақтарында пайда болған екі неміс мемлекеті халықаралық деңгейде Батыс Германия және Шығыс Германия деп танылды. Көбінесе ағылшын тілінде Шығыс Германия деп танылатын Германиядағы бұрынғы совет оккупациялық аймағы ақырында Германия Демократиялық Республикасы немесе ГДР атанды. 1990 жылы Батыс Германия мен Шығыс Германия Германияға қатысты түпкілікті келісім туралы келісімге (сонымен қатар «Екі плюс төрт келісімі» деп те аталады) қол қойды, бұл келісіммен Германияның екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі өтпелі мәртебесі аяқталды және Төрт одақтас держава Германияның толық аумағындағы бірлескен егемендік билігінен бас тартты, соның ішінде халықаралық және ГДР құқығы үшін әлі де одақтастардың оккупациясы астында қалған Батыс Берлин аумағы (бұл мәртебені Батыс елдері Берлинге толығымен қолданды, советтер Шығыс Берлиннің оккупациясын көптен бұрын бір жақты түрде тоқтатып қойған болатын). «Екі плюс төрт» келісімі екі Германияның соғыстан кейінгі сыртқы шекараларын соңғы және өзгеріссіз деп растады (Одер-Найс сызығының шығысындағы бұрынғы неміс жерлерін 1945 жылы беруді қоса алғанда), және одақтас державалар немістің қайта бірігуіне келісімдерін растады. 1990 жылдың 3 қазанында ГДР-дың Länder-лері қайта құрылғаннан кейін Шығыс Германия штаттары мен Шығыс Берлин Федеративтік Республикаға қосылды.

НАТО-ға мүшелік

Орта ғасырдағы Шығыс Франк корольдығының және XIX ғасырғы Рейн конфедерациясының аумақтары мен шекараларымен үлкен дәрежеде сәйкес келетін Германия Федеративтік Республикасы 1949 жылғы 23 мамырда Бонн-Париж келісімдерінің негізінде құрылды. Ол 1955 жылғы 5 мамырда "егеменді мемлекеттің толық құқықтарын" алды (бірақ "толық егемендік" 1990 жылғы Екі плюс Төрт келісіміне дейін толыққанды қол жеткізбеді). Бұрынғы батыс әскерлері сол жерде қалды, енді Солтүстік Атлантика шарты ұйымының (НАТО) құрамында. Батыс Германия 1955 жылғы 9 мамырда НАТО-ға қосылды және жақын арада қайта қарулануға уәде берді. Батыс Германия, кейіннен құрылған Варшава шартының мүшесі болған Шығыс Германияға қарама-қарсы орналасқандықтан, суық соғыстың орталық нүктесіне айналды. Бұрынғы астана Берлин төрт секторға бөлінді. Батыс одақтастар өз секторларын біріктіріп, Батыс Берлин құрды, ал Кеңес Одағы Шығыс Берлинге бақылауды жүзеге асырды. Батыс Берлин Шығыс Германия аумағымен толығымен қоршалып, 1948-1949 жылдары совет блокадасына тап болды, ол Берлин әуе көпірі арқылы жеңілді. 1950 жылғы маусымда Корея соғысының басталуы АҚШ-ты Батыс Германияны қайта қаруландыруға шақыруға итермеледі, бұл Батыс Еуропаны совет қаупінен қорғауға көмектесетін еді. Еуропалық көмір және болат қауымдастығындағы Германияның серіктестері бірыңғай армия, флот және әуе күштерінен тұратын Еуропалық қорғаныс қауымдастығын (EQQ) құруды ұсынды, ол мүше мемлекеттерінің қарулы күштерінен құралды. Батыс Германияның әскери күштері EQQ-ның толық бақылауында болар еді, бірақ EQQ-ның басқа мүше мемлекеттері (Бельгия, Франция, Италия, Люксембург және Нидерланды) өзара іс-қимыл жасай отырып, өздерінің қарулы күштерін тәуелсіз бақылауда ұстайтын еді. EQQ шартына қол қойылғанмен (1952 жылғы мамыр), ол күшіне енген жоқ. Францияның голлистері ұлттық егемендікке қауіп төндіретініне наразылық білдірді және француз Ұлттық Ассамблеясы оны ратификациялаудан бас тартқаннан кейін (1954 жылғы тамыз), келісім күшін жойды. Француз голлистері мен коммунистері француз үкіметінің ұсынысын жоққа шығарды. Содан кейін Батыс Германияны қайта қаруландыруға мүмкіндік беретін басқа жолдар іздеу қажет болды. Осыған жауап ретінде Лондон мен Париж конференцияларында Брюссель шартына Батыс Германияны қосу және Батыс Еуропалық Одақты (БЕО) құру үшін түзетулер енгізілді. Батыс Германияға қайта қарулануға рұқсат берілді (бұл идея көптеген немістерге ұнамады) және әскерін толыққанды тәуелсіз бақылауға алуға мүмкіндік берілді, ол Бундесвер деп аталды. Алайда, БЕО әр мүше мемлекетке рұқсат етілген қарулы күштердің мөлшерін реттейтін еді. Сонымен қатар, Германия Конституциясы Германияға немесе оның одақтастарына қарсы сыртқы шабуыл болмаса (Bündnisfall), кез келген әскери әрекетке тыйым салды. Немістер сонымен қатар, ар-ождан негізінде әскери қызметтен бас тарта алатын және оның орнына азаматтық мақсаттарда қызмет ете алатын еді. Үш Батыс одақтастары Берлинде оккупациялық билікті және Германияға қатысты белгілі бір жауапкершілікті сақтап қалды. Жаңа келісімге сәйкес, одақтастар НАТО қорғанысы үшін Батыс Германияда әскерлерді орналастырды, орналасу және күштер статусы туралы келісімдерге сәйкес. 55 000 француз әскерін қоспағанда, одақтас күштері НАТО-ның бірлескен қорғаныс басқаруына бағынды. (Франция 1966 жылы НАТО-ның ұжымдық әскери басқару құрылымынан шықты.)

1960 жылдардағы реформалар

1949 жылы канцлер болған кезде Конрад Аденауэр 73 жаста болған, сондықтан бастапқыда ол уақытша міндетін атқарушы ретінде қарастырылды. Дегенмен, ол билікте 14 жыл бойы қалды. Соғыстан кейінгі Германия саясатының көрнекті тұлғасы 1963 жылы биліктен кетуге мәжбүр болды. 1962 жылдың қазан айында «Der Spiegel» апталық журналы Батыс Германияның әскери қорғанысын талдады. Талдау нәтижесінде жүйеде бірнеше әлсіздіктер анықталды. Жарияланғаннан кейін он күн өткен соң полиция Гамбургтегі «Der Spiegel» кеңсесіне шабуыл жасап, көптеген құжаттарды тәркіледі. Канцлер Аденауэр Бундестагта бұл мақаланың мемлекетке опасыздыққа тең екенін және авторлары сотталады деп мәлімдеді. Журналдың редакторы және иесі Рудольф Аугштейн баспасөз бостандығына қатысты заңдарды бұзуға байланысты туған қоғамдық наразылық күшейгенге дейін біраз уақыт түрмеде отырды. Аденауэр кабинетінің FDP мүшелері үкіметтен кетіп, дағдарыс кезінде өкілеттігін асырып кеткен қорғаныс министрі Франц Йозеф Штраустың отставкасын талап етті. Аденауэр президенттікке үміткер болған кезінде алған жарақаты әлі сарқылмаған еді, және бұл оқиға оның беделін одан әрі түсірді. Ол 1963 жылдың күзінде орнынан кететінін хабарлады. Оның орнын Людвиг Эрхард басты. 1960 жылдардың басында экономикалық өсімнің қарқыны айтарлықтай төмендеді. 1962 жылы өсім 4,7%, ал келесі жылы 2,0% құрады. Қысқа қайта жаңғырудан кейін өсім қайтадан төмендеп, 1967 жылы рецессияға ұшырады. Бұл мәселені шешу үшін жаңа коалиция құрылды. Эрхард 1966 жылы орнынан кетіп, оның орнын Курт Георг Кизингер басты. Ол Батыс Германияның ең ірі екі партиясы – ХДС/ХСС және Социал-демократиялық партия (СДП) арасындағы үлкен коалицияны басқарды. Бұл жаңа төтенше жағдайлар заңдарын қабылдау үшін маңызды болды: үлкен коалиция биліктегі партияларға оларды ратификациялау үшін қажетті дауыстардың үштен екісін қамтамасыз етті. Бұл даулы заңдар төтенше жағдай кезінде қозғалыс бостандығы сияқты негізгі конституциялық құқықтарды шектеуге мүмкіндік берді. Заңдар қабылдануына дейін оларға қарсы күшті оппозиция болды, әсіресе еркін демократиялық партия, Батыс Германияның өркендеп келе жатқан студенттік қозғалысы, өзін «Demokratie in Not» («Дағдарыстағы демократия») деп атаған топ және ядролық қарулануға қарсы науқанның мүшелері қарсылық білдірді. Ашық демократиялық пікірсайыстың дамуындағы маңызды оқиға 1967 жылы Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави Батыс Берлинге келген кезде болды. Ол арнайы қойылымға қатысатын Опера театрының алдына бірнеше мың наразылық білдіруші жиналды. Шахты қолдаушылар (кейін «Jubelperser» деп аталды), таяқтармен және кірпіштермен қаруланған, наразылық білдірушілерге шабуыл жасады, ал полиция жай ғана бақылап тұрды. Орталықтағы демонстрация күшпен таратылып жатқанда, куәгер Бенно Онесоргті азаматтық киімдегі полиция қызметкері басына оқ атқаннан кейін қаза тапты. (Полиция қызметкері Куррас Шығыс Германияның қауіпсіздік күштерінің жалдамалы тыңшысы болғаны кейіннен анықталды.) Наразылық демонстрациялары жалғасты, ал кейбір студенттік топтардан белсендірек қарсылық көрсету туралы шақырулар жасалды, бұл баспасөз, әсіресе «Bild Zeitung» газеті тарапынан Берлиндегі өмірге үлкен кедергі ретінде жарияланды, бұл наразылық білдірушілерге қарсы жаппай науқанға айналды. АҚШ-тың Вьетнамға араласуына қарсы наразылық, демонстрацияларды қатаң түрде басуға байланысты ашу студенттердің арасындағы радикализмнің артуына әкелді. Ең белгілі белсенділердің бірі Шығыс Германиядан келген Руди Дуцке болды, ол Батыс Берлинде көрінетін капитализмнің түрлерін де сынға алды. 1968 жылдың Пасхасы алдында жас жігіт Дуцкені студенттік одаққа велосипедпен бара жатқанда өлтіруге тырысты, оны ауыр жарақаттады. Батыс Германияның барлық жерінде мыңдаған адам студенттерге қарсы зорлық-зомбылықтың басты себебі ретінде қарастырылған «Springer» газеттеріне қарсы демонстрациялар өткізді. Газеттер тасымалданған жүк көліктері өрттеліп, кеңсе ғимараттарының терезелері сындырылды. Американың Вьетнамдағы рөлі туралы мәселе үлкен рөл атқара бастаған бұл демонстрациялардың салдарынан студенттер арасында нацистік дәуірдегі ата-ана ұрпағының рөлі туралы көбірек білу қалауы пайда болды. Нюрнбергтегі соғыс қылмыстары туралы сот ісінің барысы Германияда кеңінен жарияланды, бірақ тарихи зерттеулердің нәтижелерімен білім алған жаңа буын мұғалімдер соғыс туралы шындықты және неміс халқының атынан жасалған қылмыстарды ашып бере бастағанға дейін, бір батыл адвокат, Фриц Бауэр, Аушвиц концлагерінің күзетшілері туралы ақпарат жинады және 1963 жылы Франкфуртта жиырмаға жуық адам сотқа тартылды. Күнделікті газеттерде жарияланған хабарлар және мектеп сыныптарының сот отырысына баруы неміс халқына концлагерь жүйесінің мәнін көрсетті және Холокост неміс халқы есептегеннен әлдеқайда ауқымды болғаны анық болды. («Холокост» термині еврейлердің жүйелі жаппай қырғыны үшін 1979 жылы қолданыла бастады, ол кезде 1978 жылғы американдық мини-сериал Батыс Германия теледидарында көрсетілді.) Аушвиц сот процесінен туған процестер ондаған жылдар бойы сезілді. Үкіметтің іс-әрекеттері мен саясатын сұраққа салу жаңа пікірсайыс атмосферасына әкелді. Эмансипация, колониализм, қоршаған ортаны қорғау және жергілікті демократия мәселелері қоғамның барлық деңгейінде талқыланды. 1979 жылы қоршаған ортаны қорғау партиясы, «Жасылдар» партиясы, Брамен провинциялық сайлауында парламенттік орындар алу үшін қажетті 5% шекті өтті. Феминистік қозғалыстың тұрақты өсуі де маңызды болды, онда әйелдер тең құқықтар үшін демонстрациялар өткізді. 1977 жылға дейін үйленген әйел жұмысқа орналасу немесе банк шоттарын ашу үшін күйеуінің рұқсатын алуға тиіс болды. 1979 жылы ата-ана құқығына қатысты реформалар анаға және әкеге тең заңдық құқықтар берді, әкенің заңдық билігін жойды. Сонымен қатар, ірі қалаларда, әсіресе Батыс Берлинде гомосексуалдық қозғалыс өркендеді, онда гомосексуалдық Веймар Республикасының 1920 жылдарында кеңінен қабылданған. Бенно Онесоргтің өлімінен және Руди Дуцкеге жасалған шабуылдан кейін наразылық білдірушілерге қатысты ұсталғандарға деген ашу, сондай-ақ мақсаттарына жетудегі жетіспеушілік студенттер мен олардың жақтастарының арасындағы радикализмнің артуына әкелді. 1968 жылдың мамырында үш жас жігіт Франкфурттағы екі универмагқа өрт қойды; олар сотқа тартылып, өз әрекеттерін «империализмге қарсы күрес» деп сипаттаған заңды акті ретінде қарастыратындарын сотқа жеткізді.

Вилли Брандт

1969 жылдың қазан айында Вилли Брандт канцлер болды. Ол Батыс Германияның АҚШ-пен тығыз байланысын сақтап, Батыс Еуропадағы еуропалық интеграцияны күшейтуге баса назар аударды, сонымен бірге Шығыс Еуропамен қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған жаңа "Остполитик" саясатын бастады. Брандттың "Остполитика" саясаты, американдық саясатты, оның ішінде Вьетнам соғысын және оңшыл авторитарлық режимдерді қолдауы оны оң және сол қанатта даулы тұлға етті. "Брандт есебі" әлемдік экономика мен саясаттағы бай Солтүстік пен кедей Оңтүстік арасындағы айырмашылықты сипаттаудың кең таралған өлшеміне айналды. Брандт ішкі саясатта да қатал коммунизмге қарсы тұруымен белгілі болды, бұл 1972 жылғы "Радикалдерге қатысты жарлық" (Radikalenerlass) ретінде бекітілді. 1970 жылы немістер тарапынан басып алынған Варшава геттосы көтерілісіне арналған ескерткішті таңдағанда Брандт күтпеген жерден тізе бүгіп, үнсіз ойға келді, бұл сәт "Варшавада тізе бүгу" (Kniefall von Warschau) деп танылды. Брандт 1974 жылы канцлер лауазымынан кетті, себебі оның ең жақын кеңесшілерінің бірі Гюнтер Гийом Шығыс Германияның құпия қызметі – Штазидің (Stasi) агенты екені анықталды.

Гельмут Шмидт

Қаржы министрі Хелмут Шмидт (СПД) коалиция құрды және 1974 жылдан 1982 жылға дейін канцлер қызметін атқарды. Ханс Дитрих Геншер, FDP-ның жетекші тұлғасы, вице-канцлер және сыртқы істер министрі болды. Еуропалық қауымдастық (ЕҚ) және Атлантикалық альянстың белсенді қолдаушысы Шмидт "АҚШ-пен серіктестікте Еуропаның саяси бірігуіне" деген ұстанымын баса көрсетті. Сыртқы мәселелердің күшеюі Шмидтті сыртқы саясатқа назар аударуға мәжбүр етті және оның ішкі реформаларын шектеді. КСРО орташа қашықтықтағы зымырандарын жаңартып, ядролық тепе-теңдікке қауіптің туындауына себеп болды, деп шағымданады Шмидт, себебі бұл саяси қысымның ықтималдығын арттырып, Батыстың жауабын қажет етті. НАТО оған екі жолғы саясат арқылы жауап берді. Бұл жағдай SPD ішінде ауыр салдарға алып келді және FDP-мен жасалған коалициясын күйретуге әкеп соқты. Оның Франция президенті Валери Жискар д'Эстенмен бірлесіп атқарған маңызды жұмыстарының бірі – 1978 жылғы сәуірде Еуропалық валюта жүйесін (ЕВЖ) іске қосу болды.

Гельмут Коль

1982 жылдың қазан айында SPD–FDP коалициясы тарап кетті, себебі FDP, CDU/CSU-мен бірігіп, CDU төрағасы Хельмут Кольді конструктивті сенімсіздік дауысы арқылы канцлер етіп сайлады. 1983 жылдың наурыз айында өткен жалпыұлттық сайлаудан кейін Коль үкіметті де, ХДС-ты да нық бақылауға алды. ХДС/ХСС 5,6% дауыс жинаған «Жасылдар» партиясы Бундестагқа өткендіктен, абсолютті көпшілікке ие болуға сәл жетпеді. 1987 жылдың қаңтар айында Коль–Геншер үкіметі қайтадан билікке оралды, бірақ FDP және «Жасылдар» партиясы ірі партиялардың есебінен үлесін арттырды. Кольдің ХДС партиясы және оның баварлық серіктес партиясы ХСС 1983 жылы 48,8% дауыс жинағаннан 44,3%-ға дейін төмендеді. SPD 37%-ға дейін дауыс жинады; SPD-нің ұзақ жылғы төрағасы Брандт 1987 жылдың сәуір айында отставкаға кетіп, оның орнын Ханс Йохен Фогель басты. FDP-ның үлесі 7%-дан 9,1%-ға дейін өсті, бұл 1980 жылдан бергі ең жақсы көрсеткіші. «Жасылдар» партиясының үлесі 1983 жылғы 5,6%-дан 8,3%-ға дейін өсті.

Қайта бірігу

1989 жылы Шығыс блогының құлауы, Берлин қабырғасының ашылуымен символдалған, Германияның қайта бірігуіне орасан зор серпіліс берді; сондай-ақ Германияның соғыстан кейінгі ерекше жағдайына түпкілікті шешім қабылданды. Демократиялық сайлаулардан кейін Шығыс Германия Федеративтік Республикаға қосылуын екі мемлекет арасындағы Біріктіру шартының шарттарына сәйкес жариялады; одан кейін Батыс Германия мен Шығыс Германия осы Шартының қағидаларына сәйкес өздерінің Конституцияларын түбегейлі өзгертіп жаңартты. Шығыс Германия өздігінен таратылды, ал соғыстан кейінгі бес жері (Ландер) қайта құрылды, сонымен қатар біріккен Берлин ерекше жағдайын жойып, қосымша Ланд ретінде құрылды. Олар 1990 жылдың 3 қазанында Федеративтік Республикаға ресми түрде қосылды, Германияның бөлінуіне нүкте қойылып, штаттардың саны 10-нан 16-ға дейін өсті. Кеңейтілген Федеративтік Республика Батыс Германияның саяси мәдениетін сақтап, халықаралық ұйымдардағы мүшелігін, сондай-ақ Батыс сыртқы саясатына адалдығын және НАТО мен Еуропалық Одақ сияқты Батыс одақтарымен байланысын жалғастырды. 1990 жылдың 3 қазанында Рейхстаг ғимаратында Германияның қайта бірігуіне арналған ресми салтанат өтті, онда канцлер Гельмут Коль, президент Рихард фон Вайцзекер, бұрынғы канцлер Вилли Брандт және тағы да көптегендер қатысты. Бір күннен кейін біріккен Германияның Парламенті Рейхстаг ғимаратында символдық жиын өткізді. Алайда, сол кезде Берлиннің мәртебесі әлі шешілмеген еді. Көптегендердің пікірінше, Парламент тарихындағы ең есте қаларлық сессиялардың бірі саналған қызу пікірталас барысында Бундестаг 1991 жылдың 20 маусымында, аздаған көпшілік дауыспен, үкімет пен Парламенттің Бонннан Берлинге көшуі керек деген шешімге келді.

Экономикалық керемет

Батыс Германияның «Экономикалық керемет» (The Times газеті тарапынан қолданылған термин) 1950 жылы басталды. Бұл жақсару 1948 жылғы валюта реформасымен қамтамасыз етілді, ол рейхсмарканы неміс маркасына алмастырды және күйзеліс инфляцияны тоқтатты. Батыс Германияның көмір және болат өнеркәсібін одақтастар 1950 жылы тоқтатуға келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұтыну тауарларына сұраныс артқандықтан, туындаған тапшылық неміс өнімдерін сатып алуға қарсылықты жеңуге көмектесті. Ол кезде Германияда білікті және арзан жұмыс күші көп болды, бұл ішінара 16,5 миллион неміске әсер еткен Орталық және Шығыс Еуропадан немістердің қашуы мен қууының нәтижесінде болды. Бұл Германияға соғыс кезінде экспорт құнын екі еседен астам арттыруға мүмкіндік берді. Осы факторлардан басқа, халықтың тың еңбегі мен толық қуаттылықпен ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуі, сондай-ақ 1950-1960 жылдардағы мыңдаған «қонақ жұмысшылар» (Gastarbeiter) ұсынған қосымша жұмыс күші экономикалық өсімнің маңызды негізін құрады. Бұл кейіннен Германияның келесі үкіметтері үшін осы жұмысшылар тобын ассимиляциялауға тырысқан кезде маңызды мәселе тудырды. Одақтастардың репарацияларын азайту, неміс зияткерлік меншігін босату және Маршалл жоспарының ықпалы Батыс Германияны әлемдегі ең күшті экономикалардың біріне айналдырды, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгідей күшті болды. Шығыс Германия экономикасы да белгілі бір өсімді көрсетті, бірақ Батыс Германиядағыдай емес, себебі КСРО-ға төленетін репарациялар тоқтатылмады. 1952 жылы Батыс Германия Еуропалық көмір және болат қауымдастығының құрамына кірді, ол кейіннен Еуропалық одаққа айналды. 1955 жылдың 5 мамырында Батыс Германия «суверенді мемлекеттің өкілеттігіне» ие болды деп жарияланды.

Төменде 1946 жылдан 1990 жылға дейінгі демографиялық мәліметтер келтірілген (мың адам):

ЖылТұрғындар саны (x 1000)ТуғандарӨлім-өлшімТабиғи өзгерісШикі туылу көрсеткіші (1000-ға)Шикі өлім көрсеткіші (1000-ға)Табиғи өзгеріс (1000-ға)Жалпы тууыш коэффициенті194673299858833114466715.912.73.21.89194778142157462820679316.612.24.42.01194880607451509229098216.710.66.02.07194983280351719431560916.910.56.42.14195095881283552874728408816.310.65.72.10195143579560854389725171115.710.84.92.0619525186479908054596325311715.710.75.02.08195345479609657802721806915.511.34.22.0719545294381602855545926056915.710.75.02.1219555351882012858187223825615.711.14.62.1119565334085588759941325647416.111.34.82.1919575406489222861501627721216.611.55.22.2819585471990446559730530716016.711.05.72.2919595525795194260550434643817.311.06.32.3419605595896862964296232566717.411.65.92.37196156589101268762756138512618.011.26.92.47196257247101855264481937373317.911.36.62.45196357865105412367306938105418.411.76.72.52196458587106543764412842130918.311.17.22.55196559297104432867762836670017.811.66.32.51196659793105034568632136402417.811.66.22.54196759948101945968734933211017.211.65.62.5419686046396982573404823577716.312.34.02.3919696119590345674436015909615.012.42.62.201970610018108087348437596513.412.11.31.991971615037785267306704785612.711.90.81.92197261809701214731264−3005011.311.8−0.51.72197362101635663731028−9539510.311.8−1.51.54197461991626373727511−10113810.111.7−1.61.51197561645600512749260−1487489.712.1−2.41.45197661442602851733140−1302899.811.9−2.11.46197761353582344704922−1225789.511.5−2.01.40197861322576468723218−1467509.411.8−2.41.38197961439581984711732−1297489.511.6−2.11.39198061658620657714117−9346010.111.6−1.51.44198161713624557722192−9763510.111.7−1.61.43198261546621173715857−9468410.111.6−1.51.41198361307594177718337−1241609.711.7−2.01.33198461049584157696118−1119619.511.4−1.91.29198561020586155704296−1181419.611.6−2.01.28198661140625963701890−11814110.311.5−1.21.34198761238642010687419−4540910.511.3−0.81.37198861715677259687516−1025711.011.2−0.21.41198962679681537697730−1619311.011.2−0.21.391990637267271997133351386411.511.30.21.45

Дін

Батыс Германиядағы діни байланыс 1960 жылдардан бастап төмендеді. Протестанттардың арасында діни байланыс католиктерге қарағанда жылдам қысқарды, нәтижесінде 1970 жылдары Рим католик шіркеуі елдегі ең ірі конфессия ретінде ЕКД-ны озып кетті.

Жыл ЕКД протестанттары [%] Рим католиктері [%] Мұсылмандар [%] Ешқандай/басқалары [%]
1950 50.6 45.8 – 3.6
1961 51.1 45.5 – 3.5
1970 49.0 44.6 1.3 3.9
1975 44.1 43.8 – –
1980 42.3 43.3 – –
1987 41.6 42.9 2.7 11.4

Саясат

Батыс Германиядағы саяси өмір ерекше тұрақты және тәртіпті болды. Аденауэр дәуірінен (1949–1963) кейін Людвиг Эрхардтың (1963–1966) қысқа мерзімді басқаруы басталды, одан соң Курт Георг Кизингер (1966–1969) келді. 1949 мен 1966 жылдар аралығындағы барлық үкіметтер Христиан-демократиялық одақ (ХДО) мен Христиан-әлеуметтік одақ (ХСО) бірігіп құрды, олар жеке немесе кішірек Ертіс демократиялық партиясымен (FDP) немесе басқа оңшыл партиялармен коалиция құрды. Кизингердің 1966–1969 жылдардағы "Ұлы коалициясы" Батыс Германияның ең ірі екі партиясы – ХДО/ХСО және Социал-демократиялық партиясы (СДП) арасында болды. Бұл жаңа төтенше жағдайлар заңдарын қабылдау үшін маңызды болды, себебі Ұлы коалиция биліктегі партияларға қажетті үштен екі көпшілік дауысқа ие болуға мүмкіндік берді. Бұл даулы заңдар төтенше жағдай кезінде қозғалыс еркіндігі сияқты негізгі конституциялық құқықтарды шектеуге рұқсат берді. Заңдар қабылданар алдында оларға қарсы күшті оппозиция болды, оның ішінде FDP, Германияның өсіп келе жатқан студенттік қозғалысы, өзін "Демократияның төтенше жағдайдағы жағдайы" деп атаған топ және кәсіби одақтар. Наразылық акциялары мен демонстрациялар көбейді, 1967 жылы студент Бенно Онесоргты полицей атып өлтірді. Баспасөз, әсіресе "Билд Цайтунг" газеті, наразылық білдірушілерге қарсы науқан ұйымдастырды. 1968 жылға қарай нацистік өткенге қарсы тұруға деген ниет күшейді. 1970 жылдары қоршаған ортаны қорғау және ұлтшылдыққа қарсылық солшыл немістердің маңызды құндылықтарына айналды. Нәтижесінде 1979 жылы Жасылдар Бремен еркін қалалық мемлекеттік сайлауында парламенттік орындарға ие болу үшін қажетті 5% шегіне жетті және 1980 жылы ұлттық партия құрылып, әлемдегі ең табысты жасыл қозғалыстардың біріне айналды. 1960 жылдардағы ала-құлалықтың тағы бір салдары – Қызыл Армия фракциясының (ҚАФ) құрылуы болды. ҚАФ 1968 жылдан бастап белсенді болып, 1970 жылдары Батыс Германияда бірқатар террористік шабуылдар жасады. Тіпті 1990 жылдары да ҚАФ атынан шабуылдар жасалды. Соңғы шабуыл 1993 жылы болды, ал 1998 жылы топ қызметін тоқтатып, тарады. 1969 жылғы сайлауда СДП FDP-мен коалициялық үкімет құруға жеткілікті дауыс жинады. СДП лидері және канцлер Вилли Брандт 1974 жылдың мамырына дейін үкімет басшысы болды, ол Гиллем ісінен кейін отставкаға кетті, онда оның кеңсесінің жоғары лауазымды қызметкері Шығыс Германияның құпия қызметі Штази үшін тыңшылық жасағаны анықталды. Алайда, бұл оқиға Брандттың отставкаға кетуіне себеп болды деп есептелсе де, негізгі себеп емес. Керісінше, Брандт алкогольге және депрессияға байланысты жанжалдармен, сондай-ақ 1973 жылғы мұнай дағдарысының экономикалық салдарымен күресіп, шаршаған сияқты көрінді. Брандт өзі кейінірек айтқандай, "Мен сол кездегі процеске ешқандай қатысы жоқ себептермен шаршадым". Қаржы министрі Хельмут Шмидт (СДП) содан кейін үкімет құрды, СДП-FDP коалициясын жалғастырды. Ол 1974 жылдан 1982 жылға дейін канцлер болып қызмет етті. Ханс Дитрих Геншер, FDP-нің жетекші лауазымды адамы, сол жылдары вице-канцлер және сыртқы істер министрі болды. Еуропалық қауымдастық пен Атлантикалық одақтың жақтасы Шмидт "АҚШ-пен серіктестікте Еуропаның саяси бірігуіне" деген ұстанымын білдірді. Алайда, 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында СДП мен FDP-нің мақсаттары айырмашылыққа түсті. 1982 жылдың 1 қазанында FDP ХДО/ХСО-мен бірігіп, ХДО төрағасы Гельмут Кольді конструктивті сенімсіздік дауысы арқылы канцлер етіп сайлады. 1983 жылдың наурыз айында өткен жалпыұлттық сайлаудан кейін Коль үкімет пен ХДО-ны нығайтып бақылады. ХДО/ХСО жасылдардың Бундестагқа 5,6% дауыспен енуіне байланысты абсолютті көпшілікке жетпеді. 1987 жылдың қаңтарында Коль-Геншер үкіметі қайтадан билікке келді, бірақ FDP және жасылдар ірі партиялардың есебінен жеңіске жетті. Социал-демократтар жасылдардың коалиция құра алмайтынын және мұндай коалиция көпшілікке жетпейтінін түсінді. Бұл екі жағдай да 1998 жылға дейін өзгермеді.

Нацистерді жою

Денацификация – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс саясатын, сот жүйесін, қоғамды, мәдениетті, баспасөзді және экономиканы нацистік идеология мен кадрлардан тазартуға бағытталған одақтастардың бастамасы. Ол нацистік партияның немесе СС-тің мүшелері болған адамдарды билік пен ықпал етуші лауазымдардан шеттету, нацизммен байланысты ұйымдарды тарату және көрнекті нацистерді соғыс қылмыстары үшін соттау арқылы іске асырылды. Бұл бағдарлама Батыс Германияда кең қолдау таппады және Конрад Аденауэрдің жаңа үкіметі оған қарсы шықты. 1951 жылы бірнеше заң қабылданып, олар амнистия беруге және денацификация процесін тоқтатуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, бұрын нацистік өтімге ие болған көптеген адамдар Батыс Германияның саяси аппаратына қайта оралды. 1951 және 1953 жылдар аралығында бұрынғы нацистік шенеуніктердің құпия тобы, «Науманн шеңбері» деп белгілі, билікке оралу үшін жағдай жасау мақсатында еркін демократиялық партияға (FDP) енуге тырысты. Бұл әрекет әшкереленіп, тоқтатылғанымен, бұрынғы нацистердің көптегені саяси жүйеде билік пен ықпал ету орындарына ие болды. Батыс Германия президенті (1974–1979) Вальтер Шель және канцлер (1966–1969) Курт Георг Кизингер екеуі де бұрын нацистік партияның мүшелері болды. Конрад Аденауэрдің мемлекеттік хатшысы Ханс Глобке нацистік Германияда антисемиттік Нюрнбергтік нәсілдік заңдарды жасауға маңызды үлес қосты. 1957 жылы Батыс Германия Әділет министрлігінің жоғары лауазымды қызметкерлерінің 77%-ы бұрынғы нацистік партия мүшелері болды.

Мәдениет

Көптеген жағынан, неміс мәдениеті диктатура мен соғыс жылдарына қарамастан сақталды. Ескі мен жаңа формалар бірге өмір сүрді, ал 1920-жылдары күшті болған американдық әсер артып, күшейді.

Спорт

ХХ ғасырда футбол Германиядағы ең ірі спорт түріне айналды. Германияның ұлттық футбол құрамасы 1900 жылы құрылған, ол Германия Федеративтік Республикасындағы дәстүрін жалғастырды және 1954 жылғы ФИФА әлем чемпионатында «Берн кереметі» деп аталған сенімсіз жеңіске жетті. Бұрын неміс командасы халықаралық деңгейдегі үздіктердің қатарында болмаған. 1974 жылғы ФИФА әлем чемпионаты Батыс Германия мен Батыс Берлинде өтті. Бірінші турда Шығыс Германиядан жеңілгеннен кейін, Германия футбол федерациясының командасы финалда Нидерландыны 2:1 есебімен жеңіп, кубокты қайтадан жеңді. 1990 жылдың жазында Германияның бірігу процесі қарқынды жүріп, команда үшінші рет әлем чемпионатында жеңіске жетті, бірақ Шығыс Германия құрамасына шақырылған ойыншыларға қатысуға рұқсат берілмеді. Еуропа чемпионаттарында да жеңіс тіркелді – 1972, 1980 және 1996 жылдары. 1936 жылғы екі Олимпиада ойыны Германияда өткеннен кейін, Мюнхен 1972 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдауға таңдалды. Бұл Шығыс Германияның жеке туы мен әнұранымен жазғы ойындарға алғашқы қатысуы болды. 1950 жылдардан бастап Германия Олимпиада ойындарында соғысқа дейінгі неміс ҰОК басшылары басқаратын біріккен командамен өнер көрсетті, себебі ХОК Шығыс Германияның жеке команда құру туралы талаптарын қабылдамады. 1956 жылғы жазғы Олимпиадада Батыс Германия, Шығыс Германия және Саарланд командалары Германияны бірлесіп таныстыру үшін біріктірілді. Төрт жыл бұрын Саарланд жеке команда ретінде қатысқан, ал Шығыс Германия қатыспаған. 1956, 1962 және 1964 жылдардан кейін Шығыс Германия Халықаралық Олимпиада комитетінің толыққанды мүшесі ретінде жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. «Германиядағы допинг» атты 800 беттік зерттеу 1950 жылдан бүгінгі күнге дейін Батыс Германия үкіметінің допингке қарсы кең ауқымды бағдарламаны қаржыландыруға қалай көмектескенін көрсетеді. Батыс Германия ондаған жылдар бойы көптеген спорт түрлерінде допинг мәдениетін қолдап, оны жасырып келді. Мысалы, 1957 жылы Саар жері қосылғанда, Шығыс Германияның спорт ұйымдары 1990 жылдың соңында олардың бөлімшелері мен мүшелері батыс әріптестеріне қосылғаннан кейін таратылды. Осылайша, қазіргі Германияның футбол, Олимпиада және басқа да салалардағы ұйымдары мен командалары 1991 жылға дейін бейресми түрде «Батыс Германия» деп аталғандармен бірдей. Тек мүшелер санының артуы және кейбір шетелдіктердің басқаша атауында ғана айырмашылық бар. Бұл ұйымдар мен командалар, өз кезегінде, Екінші дүниежүзілік соғыстан және тіпті Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Германияны ұсынғандардың дәстүрін жалғастырды, саяси өзгерістерге қарамастан ғасырлық сабақтастықты қамтамасыз етті. Ал Шығыс Германияның жеке командалары мен ұйымдары 1950 жылдары құрылды; олар төрт онжылдықтан аспайтын эпизод болды, бірақ сол уақытта үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Батыс Германия Еуропа чемпионаттарында 43 матч өткізді, бұл кез келген басқа ұлттық командадан көп.

Әдебиет

Жазушылардың ескі буынына деген қызығушылықтан бөлек, соғыс және соғыстан кейінгі кезеңнің өркендеуімен жаңа авторлар пайда болды. 1947 жылы жас шағында қайтыс болған бұрынғы солдат Вольфганг Борхерт – «Trümmerliteratur» әдебиетінің ең белгілі өкілдерінің бірі. Генрих Бёлль 1950-1970 жылдардағы жас Федеративтік Республиканың куәгері саналады және қоғамға қатысты сын тұрғысынан қарауы салдарынан саяси пікір қақтығыстарына себеп болды. Франкфурт кітап көрмесі (және оның Германия кітап саудасының бейбітшілік сыйлығы) көп кешікпей құрметті институтқа айналды. Батыс Германия әдебиетінің көрнекті үлгілері – Зигфрид Ленц («Неміс сабағы») және Гюнтер Грасс («Қыстақ барабан» және «Флаундер») есімдерімен байланысты.

Үкіметтің географиялық таралуы

Батыс Германияда көптеген саяси мекемелер мен ғимараттар Бонн қаласында орналасқан, ал неміс қор нарығы Франкфуртта орналасып, экономикалық орталыққа айналды. Германия Федеративтік Конституциялық Соты (Bundesverfassungsgericht) мен жоғары сатыдағы апелляциялық соттың сот жүйесі Карлсруэ қаласында орналасқан. Батыс Германия үкіметі мемлекеттік социалистік Шығыс Германия үкіметімен салыстырғанда әлдеқайда децентрализацияланған болып саналды, себебі біріншісі – федеративтік мемлекет, ал екіншісі – унитарлық мемлекет. Шығыс Германия 15 әкімшілік округке (Bezirke) бөлінген, олар ұлттық үкіметтің жергілікті бөлімшелері болса, Батыс Германия тәуелсіз сайланған штаттық парламенттері мен Федералды үкіметтің екінші заң шығарушы палатасы – Германияның Бундесратымен (Bundesrat) басқарылатын штаттарға (Länder) бөлінген.

Негізгі дереккөздер

Бейт Рум фон Оппен, ред. Оккупация астындағы Германия құжаттары, 1945–1954 (Oxford University Press, 1955) онлайн