Кіріспе

Белімдік нығайту түрі

Концентрикалық қамал – екі немесе одан көп концентрикалық қабырғалардан тұратын қамал, онда сыртқы қабырға ішкі қабырғадан төмен болып, одан қорғануға мүмкіндік береді. Жер бедеріне қарай, жоспары тіктөртбұрышты (Белвоар және Бомарис қамалдарында) немесе дұрыс емес көпбұрышты (Крак және Маргат қамалдарында) болуы мүмкін, мұнда тік қабырғалар төбенің контурларын қайталайды. Концентрикалық қамалдар бірінің ішіне бірі орналасқан қамалға ұқсайды, осылайша ішкі және сыртқы аула құрылады. Олар көбінесе орталыққа орналасқан, жеке тұрған мұнарасыз салынған. Егер қамалдың ішінде ерекше мықты мұнара (донжон) болса, мысалы, Кракта немесе Маргатта, ол ішкі қоршаудан шығып тұрады.

Даму

Мыңдаған жылдар бұрын ассириялықтар, парсылықтар, ежелгі египеттіктер және вавилондықтар сияқты мәдениеттерде, сыртқы қабырғалары ішкі қабырғалардан төмен болатын қабырғалармен қоршалған қамалдар немесе қалалар кездесетін. Мысалы, Израильдегі Лахыш қаласының қазбаларында табылған көп қабатты қабырғалар, ассириялықтардың қаланы сәтті қоршауы бейнеленген суреттерде көрсетілген. Византиялықтар да Константинополь қабырғаларын салды, олардың көп бөлігі екі қабатты қабырғалар мен бекіністерден тұрды. Ежелгі Вавилон қаласы да бірнеше қабатты бекіністерге ие болды, олардың ең танымал мысалы – Иштар қақпасы. Дегенмен, концентрлі қамалдың басқа бекіністермен байланысы күрделі. Концентрлі қамалдың ерте мысалы – 11 ғасырдың басында Түркияда салынған Византияның Корыкос қамалы. Тарихшылар (әсіресе Хью Кеннеди) концентрлі қорғаныстың 12-13 ғасырлардағы крестонос мемлекеттеріндегі қоршау технологиясының жетістіктеріне жауап ретінде пайда болғанын айтады. Сыртқы қабырға ішкі қабырғаны қоршау машиналарыннан қорғаса, ішкі қабырға мен ілгері шығып тұрған мұнаралар арбалеттерден жанындағы жауға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Мықты мұнаралар қоршаушыларға қарсы оқ ату үшін тікұшақтарды орнатуға да пайдалы болған болуы мүмкін. Қабырғаларда әдетте мұнаралар, жебе тесіктері және кренелляция сияқты қабырға басының қорғаныс құрылыстары, ал одан да жетілдірілген жағдайларда – махиколяциялар болады, олардың барлығы белсенді қорғаныс стиліне бағытталған. Концентрлі қамалдар 13 ғасырда Еуропада пайда болды, Уэльсте Эдуард I салған қамалдар, әсіресе Бомарис қамалы, "үлгілі концентрлі қамал" ретінде ерекше көзге түсті, бірақ толық аяқталмады. Бомарис тік жарға қабаттасқан жерде емес, тегіс жерде салынғандықтан, барлық бағытта қабырғалар мен мұнараларды салу қажет болды, бұл қамалға өте дұрыс, шамамен төртбұрышты жоспар берді. Крестонос бекіністерінің ықпалы болған деген болжам бар, бірақ Шығыстан және одан да ертерек Византиялық мысалдардан технологияны беру деңгейі тарихшылар арасында әлі де даулы мәселе болып қала береді.

Ұқсас құрылымдар

Киелі Рим империясының неміс тілінде сөйлейтін мемлекеттерінде көптеген қамалдар екі қабырғалы қоршаулармен салынған, олардың арасында "цвингер" деп аталатын тар кеңістік болған. Мұндай қоршаулар қақпа сияқты осал жерлерге қосымша салынған, бірақ Уэльстегі немесе крестонос қамалдарындағыдай толыққанды дамымаған. Сыртқы және ішкі қабырғалар принципі Константинопольдің Феодосиан қабырғалары және Каркассон қаласының қабырғалары сияқты бекіністі қалаларда да қолданылған. Қорғаныс шебін бүйірлеп оқпен күшейту идеясы кейінгі кезеңдерде де жалғасты, мысалы, Вобанның ерте заманғы бекіністерінде сыртқы қорғаныс құрылыстары басқаларымен қорғалған және бақыланатын, ал олардың жаулануы ішкі цитадельдің тұтастығын бұзбаған. Испания мен Португалиядағы Реконкистадан бұрын және оның кезінде салынған цитадельдерде де Еуропаның басқа жерлерінде кездесетін концентрлі қамалдарға ұқсас бекіністер кездеседі. Альмодовар-дель-Рио қамалы және Португалияның Лиссабон қаласындағы Сент-Джордж қамалы мұндай бекіністердің жақсы мысалдары болып табылады.