Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаланың орталық әскери бекінісі – бекініс.
Central military fortification of a town
the fortification
Цитадель – қаланың немесе қалашықтың ең қорғанысты аймағы. Ол қамал, бекініс немесе қорғанылған орталық болуы мүмкін. Бұл сөз "кішкентай қала" деген мағынаны білдіреді, себебі ол қаланың қорғаныс ядросы болып табылатын кішігірім бөлігі. Бастиондары бар бекіністе цитадель – жүйенің ең мықты бөлігі, кейде сыртқы қабырғалар мен бастиондардың ішінде орналасқан, бірақ көбінесе шығынды үнемдеу үшін сыртқы қабырғаның бір бөлігін құрайды. Ол, егер жау бекіністің басқа бөліктерін бұзса, қорғаныстың соңғы шебі болып табылады.
A citadel is the most fortified area of a town or city. It may be a castle, fortress, or fortified center. The term is a diminutive of city, meaning "little city", because it is a smaller part of the city of which it is the defensive core. In a fortification with bastions, the citadel is the strongest part of the system, sometimes well inside the outer walls and bastions, but often forming part of the outer wall for the sake of economy. It is positioned to be the last line of defence, should the enemy breach the other components of the fortification system.
3300 - б. з. б. 1300 жылдар
Инд өркениеті цитадельдер ретінде қызмет еткен ең көне құрылыстардың кейбіреуін салған, онда цитадельдер орталық биліктің нышаны болды. Инд аңғарындағы цитадельдердің биіктігі шамамен 12 метрге жеткен. Дегенмен, бұл құрылыстардың мақсаты әлі де даулы. Мохенджо-Даро қираған жерлеріндегі құрылыстар қабырғалармен қоршалған болғанымен, олардың жау шабуылынан қорғануға арналғаны нақты емес. Керісінше, олар су тасқынынан сақтану үшін салынған болуы мүмкін. Анатолиядағы бірнеше елді мекендерде, соның ішінде ассириялық Қанеш қаласында (қазіргі Күлтепе) цитадельдер кездеседі. Қанеш цитаделі қаланың сарайын, ғибадатханаларын және мемлекеттік ғимараттарын қамтыды. Грек қаласы Микенаның цитаделі қорғануға өте қолайлы тіктөртбұрышты төбеге салынды және кейіннен оның қорғаныс қабілетін арттыру үшін қабырғалармен оралып, нығайтылды.
Some of the oldest known structures which have served as citadels were built by the Indus Valley civilisation, where citadels represented a centralised authority. Citadels in Indus Valley were almost 12 meters tall. The purpose of these structures, however, remains debated. Though the structures found in the ruins of Mohenjo daro were walled, it is far from clear that these structures were defensive against enemy attacks. Rather, they may have been built to divert flood waters. Several settlements in Anatolia, including the Assyrian city of Kaneš in modern day Kültepe, featured citadels. Kaneš' citadel contained the city's palace, temples, and official buildings. The citadel of the Greek city of Mycenae was built atop a highly defensible rectangular hill and was later surrounded by walls in order to increase its defensive capabilities.
800 б.з.д. 400 ж.
Ежелгі Грецияда Акрополь, сөзбе-сөз "жоғары қала" дегенді білдіреді, биік орналасқан және халықтың өмірінде маңызды рөл атқарды. Ол қауіп төнгенде қарауылдық, паналау және бекініс қызметін атқарды, сонымен қатар әскери және азық-түлік қоймалары, құдайға арналған ғибадатхана мен патша сарайын қамтыды. Ең танымал Афина Акрополі, бірақ дерлік әр грек қала-мемлекетінде осындай Акрополь болған – Акрокоринт, ерекше мықты бекініс ретінде әйгілі. Кейіннен, Греция Латын империясының билігінде болғанда, жаңа феодалдық билеушілер де осы бекіністерді сол мақсатта пайдаланды. Б.з.д. бірінші мыңжылдықта Кастро мәдениеті Португалия мен Испанияның солтүстік-батысында, Дуро өзенінен Минхоға дейінгі аймақта пайда болды, бірақ жағалау бойымен солтүстікке және өзен аңғарлары арқылы шығысқа қарай кеңейді. Бұл Атлантикалық қола дәуірі қауымдастықтарының жергілікті дамуы болды. 2008 жылы Джон Т. Кох кельттердің тегін осы кезеңмен байланыстырды, ал Барри Канлифф оны қолдады. Португалиядағы Аве өзені аңғары осы мәдениеттің орталық аймағы болды, онда көптеген шағын елді мекендер (кастростар) және римдік жаулап алушылар цитадельдер немесе оппида деп атаған елді мекендер болды. Олардың бірнеше қабырға сақиналары болды және Римдіктердің б.з.д. 138 жыл шамасында Abobriga, Lambriaca және Cinania цитадельдерін басып алуы ұзақ қоршаудан кейін ғана мүмкін болды. Осы цитадельдердің ескеретіндей қираған қалдықтары әлі де бар, археологтар оларды Citânia de Briteiros, Citânia de Sanfins, Cividade de Terroso және Cividade de Bagunte деп атайды.
In Ancient Greece, the Acropolis, which literally means "high city", placed on a commanding eminence, was important in the life of the people, serving as a lookout, a refuge, and a stronghold in peril, as well as containing military and food supplies, the shrine of the god and a royal palace. The most well known is the Acropolis of Athens, but nearly every Greek city state had one – the Acrocorinth famed as a particularly strong fortress. In a much later period, when Greece was ruled by the Latin Empire, the same strong points were used by the new feudal rulers for much the same purpose. In the first millennium BC, the Castro culture emerged in northwestern Portugal and Spain in the region extending from the Douro river up to the Minho, but soon expanding north along the coast, and east following the river valleys. It was an autochthonous evolution of Atlantic Bronze Age communities. In 2008, the origins of the Celts were attributed to this period by John T. Koch and supported by Barry Cunliffe. The Ave River Valley in Portugal was the core region of this culture, with a large number of small settlements (the castros), but also settlements known as citadels or oppida by the Roman conquerors. These had several rings of walls and the Roman conquest of the citadels of Abobriga, Lambriaca and Cinania around 138 BC was possible only by prolonged siege. Ruins of notable citadels still exist, and are known by archaeologists as Citânia de Briteiros, Citânia de Sanfins, Cividade de Terroso and Cividade de Bagunte.
1600 жылдан бүгінгі күнге дейін
Соғыс кезінде қалалық цитадельдер көбінесе қала маңындағы аудандарда тұратын адамдарға паналау үшін қолданылды. Дегенмен, цитадельдер жиі гарнизонды немесе саяси билікті қала тұрғындарынан қорғау үшін де пайдаланылды, олар қорғалған қаланың адалдығын сақтауға арналған еді. Мысалы, 1664-1667 жылдардағы Голланд соғыстары кезінде Англия королі II Карл Плимут портында Корольдік цитадель салдырды, ол теңіз шабуылынан қорғалуы тиіс маңызды канал порты болды. Алайда, Плимуттың парламенттік жақтастарды қолдауына байланысты, ағылшын азамат соғысының кезінде Плимут цитаделінің қарулары қалаға да, теңіз жақтан да оқ атуға мүмкіндік берді. 1714 жылы Барселонада каталондықтардың Испания орталық үкіметіне қарсы 17-шы ғасырдың ортасы мен 18-шы ғасырдың басындағы көтерілістерін қайталамауы үшін қорқыту мақсатында үлкен цитадель салынды. 19-шы ғасырда, саяси ахуал жеңілдеген кезде, Барселона тұрғындары цитадельді бұзып, оның орнына қаланың басты орталық саябағы – Ситадель паркін салды. Осыған ұқсас мысал – Будапешттегі цитадель, Венгрия. Француз революциясындағы Бастилияға жасалған шабуыл – кейіннен ондағы аз ғана тұтқындардың босатылуымен еске алынса да – осы құрылымның революциялық Париждің ортасындағы корольдік цитадель болуымен байланысты болды. Сол сияқты, Гарибальди Палермодағы Бурбон билігін құлатқаннан кейін, 1860 жылғы Италия бірігуі кезінде Палермоның Кастелламар цитаделі – жек көрінетін және қанаушыл бұрынғы биліктің символы – салтанатты түрде бұзылды. Бельгия 1830 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, генерал Дэвид Хендрик Чассе басқаратын голланд гарнизоны 1830-1832 жылдар аралығында Антверпен цитаделінде бекінді, ал қала бұл кезде тәуелсіз Бельгияның құрамына кірген болатын. Испания азамат соғысындағы Алказар қоршауы, онда ұлтшылдар екі ай бойы көбірек республикалық күштерге қарсы тұрып, көмек келгенге дейін бекінді, кейбір жағдайларда цитадельдің тіпті қазіргі заманғы соғыста да тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті. Ұқсас жағдай Вьетнам соғысы кезінде Хуэ шайқасы, онда Солтүстік Вьетнам армиясының дивизиясы 26 күн бойы Хуэ цитаделін жақсы жабдықталған АҚШ және Оңтүстік Вьетнам әскерлеріне қарсы ұстады.
In times of war, the citadel in many cases afforded retreat to the people living in the areas around the town. However, citadels were often used also to protect a garrison or political power from the inhabitants of the town where it was located, being designed to ensure loyalty from the town that they defended. This was used, for example, during the Dutch Wars of 1664–1667, King Charles II of England constructed a Royal Citadel at Plymouth, an important channel port which needed to be defended from a possible naval attack. However, due to Plymouth's support for the Parliamentarians, in the then recent English Civil War, the Plymouth Citadel was so designed that its guns could fire on the town as well as on the sea approaches. Barcelona had a great citadel built in 1714 to intimidate the Catalans against repeating their mid 17th and early 18th century rebellions against the Spanish central government. In the 19th century, when the political climate had liberalized enough to permit it, the people of Barcelona had the citadel torn down, and replaced it with the city's main central park, the Parc de la Ciutadella. A similar example is the Citadella in Budapest, Hungary. The attack on the Bastille in the French Revolution – though afterwards remembered mainly for the release of the handful of prisoners incarcerated there – was to considerable degree motivated by the structure's being a Royal citadel in the midst of revolutionary Paris. Similarly, after Garibaldi's overthrow of Bourbon rule in Palermo, during the 1860 Unification of Italy, Palermo's Castellamare Citadel – a symbol of the hated and oppressive former rule – was ceremoniously demolished. Following Belgium gaining its independence in 1830, a Dutch garrison under General David Hendrik Chassé held out in Antwerp Citadel between 1830 and 1832, while the city had already become part of independent Belgium. The Siege of the Alcázar in the Spanish Civil War, in which the Nationalists held out against a much larger Republican force for two months until relieved, shows that in some cases a citadel can be effective even in modern warfare; a similar case is the Battle of Huế during the Vietnam War, where a North Vietnamese Army division held the citadel of Huế for 26 days against roughly their own numbers of much better equipped US and South Vietnamese troops.
Қазіргі қолданысы
Квебек цитаделі (құрылысы 1673 жылы басталып, 1820 жылы аяқталды) Солтүстік Америкадағы әлі күнге дейін ресми әскери қызметтегі ең ірі цитадель ретінде сақталған. Ол Канада армиясының 22-ші Корольдік полкіне қарасты және 1620-жылдарға дейінгі Квебек қаласының бекіністерінің бір бөлігі болып табылады. 20-ғасырдың ортасынан бері цитадельдер көбінесе елдің шекарасындағы қалалар немесе стратегиялық қорғаныс пункттері емес, әскери басқару және бақылау орталықтарын қамтиды. Бұл заманауи цитадельдер басқару орталығын әуе шабуылы немесе ядролық бомбалау сияқты күшті шабуылдардан қорғау үшін салынған. Ұлыбританиядағы Лондонның астындағы әскери цитадельдер, оның ішінде Қорғаныс министрлігі төменіндегі ірі жер асты кешені Пиндар, сондай-ақ АҚШ-тағы Шайен тауындағы ядролық бекініс – осыған дәлел.
The Citadelle of Québec (the construction was started in 1673 and completed in 1820) still survives as the largest citadel still in official military operation in North America. It is home to the Royal 22nd Regiment of the Canadian Army and forms part of the Ramparts of Quebec City dating back to 1620s. Since the mid 20th century, citadels have commonly enclosed military command and control centres, rather than cities or strategic points of defence on the boundaries of a country. These modern citadels are built to protect the command centre from heavy attacks, such as aerial or nuclear bombardment. The military citadels under London in the UK, including the massive underground complex Pindar beneath the Ministry of Defence, are examples, as is the Cheyenne Mountain nuclear bunker in the US.
Теңіз терминдері
Қарулы әскери кемелерде оқ-дәрі мен техникалық бөлімдерді қорғайтын кеменің ең қатты броньдалған бөлігі броньды цитадель деп аталады. Қазіргі заманғы теңізшілердің түсіндіруі бойынша, корпустың ең қорғалған бөлігі "өмірлік маңызды бөлік" деп аталады, ал цитадель – бұл өмірлік маңызды бөліктен жоғары жартылай броньдалған бор. Көбінесе ағылшын-американдық және неміс тілдерінде осы терминология қолданылады, ал орыс тіліндегі дереккөздер "өмірлік маңызды бөлік" терминін цитадель "цитадель" деп аударады. Сол сияқты, орыс әдебиетінде танк мұнарасы көбінесе "мұнара" деп аталады. Кемедегі қауіпсіз бөлме де цитадель деп аталады.
On armoured warships, the heavily armoured section of the ship that protects the ammunition and machinery spaces is called the armoured citadel. A modern naval interpretation refers to the heaviest protected part of the hull as "the vitals", and the citadel is the semi armoured freeboard above the vitals. Generally, Anglo American and German languages follow this while Russian sources/language refer to "the vitals" as цитадель "citadel". Likewise, Russian literature often refers to the turret of a tank as the 'tower'. The safe room on a ship is also called a citadel.