Қала қақпалары және олардың тарихы

Кіріспе

Қала қабырғасына орналасқан қақпа – қала қабырғасының ішінде немесе бұрын орналасқан қақпа. Бұл бекітілген қақпаның бір түрі.

Қолданылуы

Қала қақпалары дәстүрлі түрде адамдар, көлік құралдары, тауарлар мен жануарлар үшін қабырғалы қалаға бақыланатын кіру және шығу нүктесін қамтамасыз ету үшін салынған. Олардың тарихи контекстіне байланысты, олар қорғаныс, қауіпсіздік, денсаулық сақтау, сауда, салық салу және өкілдік сияқты функцияларды атқарды және тиісінше әскери немесе қалалық билік органдарымен қамтамасыз етілді. Қала қақпалары сонымен қатар түрлі қоғамдық ақпаратты көрсету үшін де қолданылды, мысалы, хабарламалар, салықтар мен жол ақысының кестелері, жергілікті өлшемдер стандарттары және заңдық мәтіндер. Олар мықты бекінілген, геральдикалық қалқандармен, мүсіндермен немесе жазулармен әшекейленген, немесе ескерту немесе қорқыту үшін пайдаланылуы мүмкін, мысалы, жазаланған қылмыскерлердің немесе мемлекеттік жаулардың басын көрсету арқылы. Айта кетейік, Данияда көптеген базар қалаларында қаланың бекіністерінің бір бөлігі ретінде кем дегенде бір қала қақпасы болған, бірақ абсолютизм дәуірінде олардың функциялары кеденді жинаумен тығыз байланысты болды, ол 1660 жылдан бастап базар қаласының қазынасына түсті. 1848 жылғы төңкерістерден кейін Данияда абсолютизмнің соңы келгеннен кейін, қақпа салығы 1852 жылы жойылды, содан бері қала қақпалары да жоғала бастады. Ортағасырлық Дания қақпалары бүгінде Вестерпорт, Фаборг және Мøллепортен, Штеге қалаларында, сондай-ақ қазіргі Германиядағы Фленсбург қаласында ғана кездеседі. Әртүрлі формадағы қала қақпаларын бүкіл әлемде ежелгі заманнан бастап 19 ғасырға дейінгі қалаларда табуға болады. Көптеген қалалар әр түнде белгілі бір сағаттан кейін қақпаларын жабатын, мысалы, Прага сияқты үлкен немесе Германияның солтүстігіндегі Фленсбург сияқты кішкентай қалалар. Тұрақтылық пен еркіндіктің артуымен көптеген қабырғалы қалалар қала қақпалары сияқты бекіністерін алып тастады, бірақ олардың көпшілігі әлі де сақталған, бірақ қауіпсіздік үшін емес, тарихи қызығушылық үшін. Көптеген сақталған қақпалар кеңінен қалпына келтірілді, қайта салынды немесе қаланың сыртқы түрін жақсарту үшін жаңалары салынды, мысалы, Фестегі Баб Бу Жалус қақпасы. Көлік ағынының артуымен қала қақпалары бұрын жол қозғалысына кедергі келтіргені үшін қауіпке ұшырады, мысалы, 19 ғасырда алынып тасталған Лондонның Темпл Бар қақпасы.

City gates were traditionally built to provide a point of controlled access to and departure from a walled city for people, vehicles, goods and animals. Depending on their historical context they filled functions relating to defense, security, health, trade, taxation, and representation, and were correspondingly staffed by military or municipal authorities. The city gate was also commonly used to display diverse kinds of public information such as announcements, tax and toll schedules, standards of local measures, and legal texts. It could be heavily fortified, ornamented with heraldic shields, sculpture or inscriptions, or used as a location for warning or intimidation, for example by displaying the heads of beheaded criminals or public enemies. Notably in Denmark, many market towns used to have at least one city gate mostly as part of the city's fortifications, but during the Age of Absolutism their functions become closely linked to the collection of customs, the so called octroi, which from 1660 onwards was charged to the market town's coffers. When absolutism in Denmark came to an end after the revolutions of 1848, gate consumption was abolished in 1852, and since then the city gates also began to disappear. Medieval Danish city gates are found today only in Vesterport, Faaborg, and Mølleporten, Stege, as well as in Flensburg, today in Germany. Further city gates, in one form or another, can be found across the world in cities dating back to ancient times to around the 19th century. Many cities would close their gates after a certain curfew each night, for example, a bigger one like Prague or a smaller one like the one in Flensburg, in the north of Germany. With increased stability and freedom, many walled cities removed such fortifications as city gates, although many still survive; albeit for historic interest rather than security. Many surviving gates have been heavily restored, rebuilt or new ones created to add to the appearance of a city, such as Bab Bou Jalous in Fes. With increased levels of traffic, city gates have come under threat in the past for impeding the flow of traffic, such as Temple Bar Gate in London which was removed in the 19th century.