Кіріспе

Шығыс-Батыс орталығы (ШБО), немесе Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени және техникалық алмасу орталығы, 1960 жылы АҚШ Конгресі құрған, Азия, Тынық мұхиты аймағы және АҚШ халықтары мен елдері арасындағы қарым-қатынастарды және өзара түсіністікті нығайту мақсатындағы білім беру және ғылыми-зерттеу ұйымы. Оның президенті және бас атқарушы директоры – Сузан Варес Лум, ал штаб-пәтері Гонолулу қаласындағы Гавайи университеті Маноа кампусында орналасқан.

Тарих

Шығыс-Батыс орталығы АҚШ пен оның одақтастары арасындағы суық соғыс кезеңіндегі дипломатияны техникалық алмасу арқылы жеңілдету үшін құрылды. Екі айдан кейін, 1959 жылғы 16 сәуірде Вашингтон қаласында сенатор Линдон Джонсонның (Техас штатының демократы) Гавайиде халықаралық университет құруды ұсынған сөзін радио арқылы тыңдағаннан кейін, тарих профессоры Джон Сталкер мен Меллер президент Снайдерді Джонсонның ұсынысына дереу жауап беруге шақырды. Федералдық қаржыландыру мүмкіндігін ескере отырып, президент Снайдер халықаралық колледж құру жөніндегі нақты ұсынысты дайындау үшін Тёрнбулл төрағалығымен факультет комиссиясын құрды. 1959 жылғы 9 маусымда сенатор Джонсон АҚШ Сенатына «Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени және техникалық алмасуды» қамтамасыз ету үшін Гавайиде білім беру орталығын құру туралы заң жобасын енгізді. АҚШ Өкілдер палатасында делегат Джон А. Бернс (D. T. H.) ұсынған қосалқы заң жобасы; 1959 жылғы Өзара қауіпсіздік туралы заң, АҚШ президенті Эйзенхауэрдің 1959 жылғы 24 шілдеде қол қойған алғашқы Өзара қауіпсіздік туралы заңның жаңаруы, Мемлекеттік департаментке бұл идеяны зерттеп, 1960 жылғы 3 қаңтарға дейін Конгреске есеп беруді тапсырды. 1960 жылғы 14 мамырда президент Эйзенхауэр 1960 жылғы Өзара қауіпсіздік туралы заңға қол қойды, ол Гавайи университетінде Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени және техникалық алмасу орталығын (Шығыс-Батыс орталығы) құруға рұқсат берді. Ал 1960 жылғы 31 тамызда Мемлекеттік департаменттің 1961 жылғы қаражат бөлу туралы заңына қол қойылды, ол орталыққа 10 миллион доллар бөлді (алты жаңа ғимаратқа 8,2 миллион доллар капиталдық шығындармен қоса), ал 1961 жылғы 30 қыркүйекте президент Кеннеди 1962 жылғы қосымша қаражат бөлу туралы заңға қол қойды, ол орталыққа қосымша 3,3 миллион доллар бөлді. 1960 жылғы 25 қазанда Гавайи университеті Шығыс-Батыс орталығын құру және басқару үшін Мемлекеттік департаментпен грант туралы келісімге келді және 1960 жылғы 8 қарашада федералдық қаржыландырудан 1,1 миллион доллар алды. Құрылғаннан бастап Шығыс-Батыс орталығының федералдық үкіметпен байланысы мен қадағалауы тексерулер мен келіспеушіліктерге әкелді. Архитектор И. М. Пей жобалаған бес жаңа ғимарат жаңа Шығыс-Батыс жолында салынды, онда жаңа Шығыс-Батыс орталығының кампусы Маноа ағысының батысында университет кампусының шығыс жағында тауық үйлерінің, факультеттерге арналған уақытша ағаш ғимараттардың және Гавайи ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясының орнын алды. Шығыс-Батыс орталығына арналған федералдық грант бойынша салынған алтыншы ғимарат – архитектор Альбин Кубала жобалаған және Маккарти алаңында салынған Эдмондсон залы болды. Алты ғимараттың төртеуі аяқталып, 1962 жылдың қыркүйегінде ашылды: Эдмондсон залы (сыныптар мен зертханалар орналасқан төрт қабатты ғимарат), Кеннеди театры (800 орындық театр), Хейл Куахине (120 студентке арналған төрт қабатты қыздар жатақханасы) және Линкольн залы (аға ғалымдар мен оқытушыларға арналған төрт қабатты тұрғын үй залы). Қалған екі ғимарат: Джефферсон залы (төрт қабатты конференц-орталық, асхана және әкімшілік кеңсе ғимараты) және Хейл Маноа (13 қабатты 480 студентке арналған ұлдар жатақханасы) 1963 жылдың қыркүйегінде аяқталып, ашылды. «Сейен» (Serene Garden) – Токиолық Кензо Огата жобалаған, Джефферсон залының артында орналасқан жапон бақшасы. Ол 1963 жылы жапон бизнес лидерлерінің сыйы болды. Бақшадағы жапондық шай үйі Чашицу Джакуан (Тыныштық коттеджі) 1972 жылы Урасенке қорының 15-ші буынының ұлы шай шебері Сен Сошицу университетке сыйлады. 1967 жылғы мамыр айында Таиландтың патшасы Бхумибол Адульядеж бен патшайым Сирикиттің 1964 жылы сыйлаған Тай павильоны 1967 жылғы 6 маусымда король Адульядеждің павильонды ашуына уақытында құрастырылды. Ол Линкольн және Джефферсон залдарының арасында, Хейл Куахиннің алдында орналасқан. 1968 жылы Шығыс-Батыс орталығының студенті Чэн Юйси Қытай Республикасының (КХР) Гоминьдан (КМТ) үкіметімен АҚШ-та Чэньді КМТ бақылағандықтан тұтқындалды. Тайвань гарнизондық командасы ол Шығыс-Батыс орталығы кітапханасында Мао Цзедунның еңбектері бар коммунистік әдебиеттерді оқыды деп мәлімдеді. Харлан Кливленд Гавайи университетінің президенті болды. 1969-1974 жылдары университетке медициналық мектеп, заң мектебі және халықаралық астрономия жобасы қосылды. 1970 жылы Шығыс-Батыс орталығының студенттік бірлестігі АҚШ-тың Камбоджаға басып кіруіне университет қауымдастығының жалпы ереуілін қолдап, АҚШ-тың эскалациясын айыптайтын мәлімдеме жасады, бұл бірлестік Шығыс-Батыс орталығының мақсаттары мен АҚШ-тың сыртқы саясаты арасындағы қайшылықты көрсетеді деді. Бернис Пауахи Бишоп мұражайының бұрынғы директоры (1953–1961) Александр Споэр Шығыс-Батыс орталығының алғашқы басшысы болып тағайындалды, ол 1963 жылдың соңында отставкаға шыққанша екі жыл қызмет етті. Гавайи университетінің президенті Томас Х. Гамильтон 1964 жылдың қаңтарынан 1965 жылдың маусымына дейін бір жарым жыл Шығыс-Батыс орталығының басшысы қызметін атқарды. 1965 жылдың шілдесінде ол бұрынғы газет баспагері және дипломат Говард П. Джонспен алмастырылды, ол Индонезиядағы АҚШ-тың бұрынғы елшісі (1958–1965) болды, ол үш жыл басшы болып қызмет етті, содан кейін 1968 жылдың тамызында лингвист Эверетт Клейнжанспен алмастырылды, ол Токиодағы Халықаралық христиан университетінің бұрынғы вице-президенті болды және Азияда он алты жыл өмір сүрді. АҚШ армиясында генерал-майор болған Сузанн Варес Лум, Шығыс-Батыс орталығының президенті болып 2021 жылы тағайындалды, ол ұйым құрылғаннан бері басшылық еткен алғашқы әйел және тума хавайы болды.

Зерттеу бағдарламасы

Ғылыми-зерттеу бағдарламасы экономикалық даму, сауда, энергетика, басқару, саясат, қауіпсіздік, қақтығыстарды төмендету, халық, денсаулық және қоршаған орта мәселелері бойынша зерттеулер жүргізеді. Ғылыми зерттеулер аясында Тынық мұхит аралдарының даму бағдарламасы (Тынық мұхит аралдары көшбасшылары конференциясының 22 Тынық мұхит арал мемлекетіндегі ғылыми-зерттеу және оқу орталығы, сондай-ақ аймақтық хатшылығы) қызмет етеді.

Білім беру бағдарламасы

Білім беру бағдарламасы студенттерге білім алу мүмкіндіктерін, ал АҚШ және аймақтың педагогтарына кәсіби даму семинарлары мен шеберлік сағаттарын ұсынады. Студенттер бағдарламасы Гавайи университетімен және Гавайидегі басқа да университеттермен, сондай-ақ материктік АҚШ-тағы университеттермен серіктестік аясында жүзеге асырылады. Стипендиялар жыл сайын халықаралық конкурс негізінде тағайындалады. Білім беру бағдарламасының құрамына Азия-Тынық мұхиты көшбасшылық бағдарламасы (APLP) (магистранттар мен орта буын мамандары үшін сертификаттық бағдарлама), AsiaPacificEd және Азия тануды дамыту бағдарламасы (екеуі де бастауыш, орта және жоғары білім оқытушыларымен Азия-Тынық мұхиты мазмұнын оқу жоспарларына енгізу жөнінде жұмыс істейді) және Білім беру 2020 (Азия-Тынық мұхиты аймағындағы білім беру саласындағы мәселелерді шешуге жаңа көзқарас) кіреді. Білім беру бағдарламасына қатысушылардың көпшілігі Хейл Маноа жатақханасы сияқты EWC жатақханаларында тұрады.

Шығыс-Батыс семинарлары

Шығыс-Батыс семинарлары үкімет, азаматтық қоғам, бизнес және БАҚ өкілдерін білім алмасу және аймақтық және жаһандық мәселелерді шешу мақсатында қысқа мерзімді диалог пен тағылым алмасу бағдарламаларына біріктіреді. Семинарлар бағдарламасына БАҚ бағдарламасы (журналистерге аймақ және АҚШ мәселелерін тікелей зерттеу мүмкіндігін ұсынады), Жоғары саяси семинар (сыртқы істер және қауіпсіздік саласындағы жоғары деңгейдегі шенеуніктерді, жеке сектор және азаматтық қоғам лидерлерін маңызды аймақтық мәселелерді талқылау үшін жинап әкеледі), және Азия-Тынық мұхиты атқарушы форумы (аймақтың экономикасы мен бизнесіне әсер ететін тақырыптарды американ қалаларында талқылайды) кіреді. Шығыс-Батыс орталығы сонымен қатар әйелдерді күштендіруге бағытталған түрлі бағдарламаларды ұйымдастырады. Жақында Гавайиде 2014 жылғы «Өзгеріс беттері» әйелдер лидерлігі семинары өткізілді, онда Азия-Тынық мұхиты аймағынан 13 әйел кәсіпкер қатысты.

Сыртқы істер басқармасы

Сыртқы істер басқармасы (OEA) ЭБК-ның ресурстарын және зерттеулерін білім беру арқылы, қоғамдық бағдарламалар, брифингтер және БАҚ байланыстары арқылы жергілікті, ұлттық және халықаралық қоғаммен байланыстырады. OEA құрамында Жаңалықтар және ақпарат кеңсесі (журналистер мен жұртшылыққа ЭБК зерттеулерінің нәтижелерін, пікірлерді және мәселелерге қатысты талдауды ұсынады), Өнер бағдарламасы (аймақтағы ұлттық және этникалық дәстүрлердің мәдени құндылықтары мен өнер түрлерін көрсететін қойылымдар мен көрмелер ұйымдастырады) және Түлектер кеңсесі (ЭБК-мен бұрын байланысы болған 50-ден астам елден келген кәсіби мамандардың халықаралық желісімен жұмыс істейді) бар. Гавайи халықаралық кинофестивалі 1981 жылы Шығыс-Батыс орталығының қолдау жобасы ретінде құрылды. Осы байланысқа байланысты, HIFF өзінің алғашқы жылдарында академиялық семинарлар мен талқылауларға баса назар аударды, онда алты елден жеті фильм көрсетілді және оларды алғашқы жылы 5000 көрермен тамашалады. Фестиваль 1994 жылы Шығыс-Батыс орталығынан тәуелсіз қозғалысқа шешім бергенімен, Азия және жергілікті дауыстарды кинода көтеру миссиясын жалғастыруда, 2022 жылы 35 елден 300 фильм көрсетіп, Азия-Тынық мұхиты аймағынан және одан тыс жерлерден жыл сайын 50 000-нан астам көрерменді қызықтыруда.

Шығыс-Батыс орталығы қоры

Шығыс-Батыс орталығы қоры жеке ресурстар есебінен ЭОҚ-қа қолдауды кеңейтеді және күшейтеді, бұл стипендияларды, зерттеулерді және Конгресс негізгі қаржыландыруымен қамтылмаған семинарларға бағытталған бастамаларды қолдауға жұмсалады.

Қаржыландыру

Орталықтың қаржысының шамамен жартысы АҚШ үкіметінен түседі, ал қалған бөлігі жеке агенттіктер, жеке тұлғалар, қорындар, корпорациялар және аймақтың үкіметтерінен түсетін қосымша көмектермен қамтамасыз етіледі. 2005 жылы ЭОҚ-қа барлығы 37 миллион доллар (оның ішінде АҚШ Конгресінен 19,2 миллион доллар) бөлінді. 2009 жылдың 7 мамырында президент Барак Обама 2009 қаржы жылында 21 миллион доллар болған ЭОҚ-қа федералдық қаржыландыруды 2010 қаржы жылында 12 миллион долларға дейін азайтуды ұсынды. 2010 жылғы ұсыныстың нәтижесінде орталықтың бюджеті 2 миллион долларға артты.

Шығыс-Батыс орталық галереясы

Шығыс-Батыс орталығының галереясы Тынық мұхиты аймағының дәстүрлі және заманауи өнерінің алмасатын көрмелерін ұсынады. Галерея Гавайи университетінің кампусында орналасқан және сенбі күнінен басқа күн сайын ашық. Мәдени шаралар да көрсетіледі.

Хэйл Маноа жатақханасы

Хэйл Маноа – Шығыс-Батыс орталығының студенттер жатақханасы. 1962 жылы салынған бұл 13 қабатты ғимаратты американдық сәулетші И. М. Пей жобалаған және ол Гавайи университетінде, Гонолулу қаласында орналасқан. Жатақханада 400-ден астам студенттерге орналасуға болады. Бұл жатақхана көбінесе аспиранттарға арналған, ал тұрғындарының көп бөлігі Шығыс-Батыс орталығының стипендиясын алған немесе олардың бағдарламаларымен байланысты. Сондықтан мұнда Шығыс-Батыс орталығының аспирантура тағылымдамасын өткізіп жатқандар, Азия-Тынық мұхиты аймағының көшбасшылар бағдарламасына қатысушылар, Шығыс-Батыс орталығымен серіктес жандар және тікелей Шығыс-Батыс орталығынан қаржыландырылмаған басқа да адамдар бар. Тұрғындардың көп бөлігі Азия-Тынық мұхиты аймағынан келген, мысалы, Қытай, Жапония, Таиланд, Вьетнам, Филиппин және Индонезиядан келген халықаралық студенттер. Соңғы кезде Оңтүстік Азия елдерінен келген студенттерді көбейтуге тырысуда. Бұрын бұл жатақханада тек ерлер ғана тұратын, ал Имин орталығының жанында орналасқан, сондай-ақ И. М. Пей жобалаған Хале Куахине жатақханасында тек әйелдер тұратын. Қазіргі уақытта Хэйл Маноа және Хале Куахине екеуі де әр жынысты студенттерге арналған жатақханалар.