Кіріспе

АҚШ үкіметі азаматтық шетелдік көмек агенттігі

АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) – АҚШ үкіметіне қарасты тәуелсіз агенттік, ол негізгі жұмысы – азаматтық шетелдік көмек пен даму көмегін басқару. 50 миллиард доллардан астам бюджетке ие USAID әлемдегі ең ірі ресми көмек агенттіктерінің бірі болып табылады және АҚШ-тың барлық сыртқы көмегінің жартысынан астамын құрайды – бұл абсолютті долларлық шамада әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. Конгресс 1961 жылдың 4 қыркүйегінде АҚШ-тың шетелдік көмек бағдарламаларын қайта ұйымдастырған және экономикалық көмекті басқару үшін агенттік құруды міндеттеген «Шетелдік көмек туралы» заңды қабылдады. Кейіннен USAID президент Джон Ф. Кеннедидің жарлығымен құрылды, ол бірнеше шетелдік көмек ұйымдарын және бағдарламаларын бір агенттікке біріктіруді көздеді. USAID ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық дамуға басты назар аударған АҚШ-тың алғашқы шетелдік көмек ұйымы болды. USAID бағдарламаларына рұқсат «Шетелдік көмек туралы» заң арқылы Конгресс береді, ал Конгресс оны жылдық қаржыландыру актілері және басқа да заңнамалар арқылы толықтырады. АҚШ сыртқы саясатының ресми құрамы ретінде USAID президенттің, мемлекеттік хатшының және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің басшылығымен жұмыс істейді. USAID-тің 100-ден астам елде миссиясы бар, олардың көпшілігі Африка, Азия, Латын Америкасы, Таяу Шығыс және Шығыс Еуропада орналасқан. Сондай-ақ USAID Африка мен Азияда туберкулезді анықтау және алдын алу мақсатында 5 жылдық IDDS бағдарламасын іске асырды.

Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету

АҚШ үкіметінің ең алғашқы шетелдік көмек бағдарламаларының бір бөлігі соғыс салдарынан туған төтенше жағдайларда көмек көрсетуге бағытталған еді. 1915 жылы Герберт Гувер басқарған Бельгияға көмек көрсету комиссиясы арқылы АҚШ үкіметінің көмегі Бельгияда неміс басқыншылығынан кейін аштықтың алдын алуға мүмкіндік берді. 1945 жылдан кейін АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Маршалл ұсынған ("Маршалл жоспары") Еуропаны қалпына келтіру бағдарламасы соғыстан қираған Батыс Еуропаны қайта жаңғыртуға көмектесті. USAID соғыстар мен табиғи апаттардан кейін жедел жәрдем көрсету жұмыстарын Гуманитарлық көмек жөніндегі бюросы арқылы жүзеге асырады, ол халықаралық апаттардан зардап шеккендерге көмек көрсету бойынша федералдық үйлестіруші болып табылады.

Кедейлікпен күресу

1945 жылдан кейін көптеген жаңадан тәуелсіз елдерге халықтың төмен кірісті бөлігін мазалаған созылмалы кемсіздікті жеңілдету үшін көмек қажет болды. USAID және оның алдыңғы агенттіктер кедейлікті жеңілдетуді түрлі формаларда үздіксіз қамтамасыз етіп келеді, оның ішінде ең мұқтаждарға бағытталған денсаулық сақтау және білім беру салаларына көмек көрсету де бар. USAID АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі ұсынған азық-түлік көмегін басқаруға да көмектеседі. Сонымен қатар, USAID жеке қайырымдылықтарды толықтыру үшін үкіметтік емес ұйымдарға қаржылай қолдау көрсетеді, соның арқасында созылмалы кедейлікпен күресуге мүмкіндік туады.

Әлемдік мәселелер

Мемлекеттер арасындағы техникалық ынтымақтастық жұқпалы аурулар, қоршаған орта мәселелері, сауда және инвестициялық ынтымақтастық, тауар айналымындағы қауіпсіздік стандарттары, ақша жылыну сияқты шекарадан өтетін көптеген мәселелерді шешу үшін өте маңызды. АҚШ-та мұндай салалармен айналысатын арнайы федералдық агенттіктер бар, мысалы, Ауруларды бақылау орталықтары және Қоршаған ортаны қорғау агенттігі. USAID-тің төмен кірісті елдерде бағдарламаларды басқарудағы ерекше мүмкіндігі АҚШ үкіметінің басқа да агенттіктерiнiң әлемдік мәселелер бойынша халықаралық жұмысына көмектеседi.

Қоршаған орта

Осы әлемдік мүдделердің ішінде қоршаған орта мәселелеріне ерекше назар аударылады. USAID қауіп төнген жерді, суды, орманды және жабайы жануарларды сақтауға және қорғауға бағытталған жобаларға көмек көрсетеді. USAID сондай-ақ парниктік газдар шығарындыларын азайтуға және жаһандық климат өзгеруімен байланысты тәуекелдерге төзімділікті арттыруға арналған жобаларды қолдайды. АҚШ-тың экологиялық реттеу заңдары USAID қолдауымен іске асырылатын бағдарламалардың экономикалық және экологиялық тұрақты болуын міндеттейді.

АҚШ ұлттық мүдделері

АҚШ-тың геосаяси мүдделерін қолдау үшін Конгресс одақтастарға ерекше қаржылық көмек бөледі, көбінесе "Экономикалық қолдау қоры" (ESF) түрінде. USAID-ті ESF-тің басым бөлігін (90%) басқаруға тартады және оған: "[Даму көмегінің] саясаты, мақсаттары мен бағдарламаларына сәйкес, мүмкіндігі шегінде ESF көмегін қамтамасыз ету" жөнінде нұсқау береді. Сонымен қатар, АҚШ әскері операция жүргізіп жатқанда, USAID жергілікті халықтың жақсы ниетін қозғау үшін АҚШ әскері жүзеге асыратын "Азаматтық істер" бағдарламаларын күшейтуге қатыса алады. Мұндай жағдайларда USAID-ті Мемлекеттік департаменттің арнайы тағайындалған дипломатиялық өкілдері басқарады, мысалы, Ауғанстан мен Пәкістанда әл-Қаидаға қарсы операциялар кезінде болғандай. АҚШ-тың коммерциялық мүдделері АҚШ заңнамасының талабына сәйкес, USAID қаржыландыратын тауарлар мен қызметтердің көп бөлігі АҚШ-тан алынуын қамтамасыз ету арқылы қорғалады.

Әлеуметтік-экономикалық даму

Төмен табысты елдердің өзін-өзі қамтамасыз ететін әлеуметтік-экономикалық дамуға жетуіне көмектесу үшін USAID оларға өз ресурстарын тиімді басқаруға қолғабыс етеді. USAID-дың әлеуметтік-экономикалық дамуға қатысты көмегі негізінен техникалық кеңес беру, оқыту, стипендиялар, тауарлар және қаржылық қолдау түрінде жүзеге асырылады. Гранттар мен келісімшарттар арқылы USAID жеке сектордың, АҚШ-тың басқа да мемлекеттік органдарының, университеттердің және ҮЕҰ-лардың техникалық ресурстарын жұмылдырып, осы көмекке қатыстыруға мүмкіндік береді. Жоғарыда аталған бағдарламалардың түрлері көбінесе бір-бірін күшейтеді. Мысалы, Сыртқы көмек туралы заң USAID-ды геосаяси мақсаттарға бөлінген қаражатты ("Экономикалық қолдау қоры") әлеуметтік-экономикалық дамуды мүмкіндігінше қолдау үшін пайдалануға міндеттейді.

Көмектесу түрлері

USAID техникалық және қаржылық көмек ұсынады.

Техникалық көмек

Техникалық көмек техникалық кеңес, оқыту, стипендиялар, құрылыс және тауарлардан тұрады. USAID техникалық көмекке келісімшарт жасап немесе сатып алып, алушыларға іс жүзінде ұсынады. Техникалық кеңес беру қызметтері үшін USAID жеке сектордың сарапшыларын, басымдықпен көмек көрсетілетін елдің өзінің сарапшылар қорынан, сондай-ақ АҚШ-тың мамандандырылған мемлекеттік органдарын пайдаланады. Көптеген қабылдаушы елдердің басшылары өз институттарын күшейту үшін Ақпараттық технологиялар жүйелерін әзірлеу және компьютерлік жабдықтарды сатып алу бойынша USAID-тің техникалық көмегіне жүгінді. Жергілікті біліктілікті және басшылықты дамыту мақсатында USAID АҚШ университеттеріне стипендиялар береді және дамушы елдердің өз университеттерін нығайтуға көмектеседі. Жергілікті университеттердің даму үшін маңызды секторлардағы бағдарламаларына тікелей және USAID арқылы АҚШ университеттерімен серіктестік құруға қолдау көрсетіледі. Техникалық көмектің түрлі формалары жергілікті институттарды дамыту үшін әлеуетті күшейту жиынтығы ретінде жиі үйлестіріледі.

Қаржылық көмек

Қаржылай көмек дамушы елдердегі ұйымдардың бюджетін толықтыру үшін ақшалай қаражатпен қамтамасыз етеді. USAID сондай-ақ жергілікті және халықаралық үкіметтік емес ұйымдарға қаржылық көмек көрсетеді, олар өз кезегінде дамушы елдерге техникалық көмек ұсынады. Бұрын USAID несиелер бергенімен, қазіргі таңда барлық қаржылық көмек қайтарымсыз гранттар түрінде беріледі. Соңғы жылдары АҚШ техникалық емес, қаржылық көмекке көбірек мән берді. 2004 жылы Буш әкімшілігі Мыңжылдық шақыру корпорациясын құрды, ол негізінен қаржылық көмек көрсетумен шектелген жаңа сыртқы көмек агенттігі болып табылады. 2009 жылы Обама әкімшілігі USAID-тің өзінің бағдарламаларын қаржылық көмекке баса назар аудару үшін кең ауқымды қайта құруды бастады, оны «үкіметтен үкіметке» немесе «G2G» көмегі деп атады.

Ұйым

USAID дамушы елдердегі тұрақты USAID кеңселерi ("USAID миссиялары") басқаратын елдерді дамыту бағдарламалары айналысында ұйымдастырылған, ал оларды USAID-тің Вашингтондағы бас кеңсесі қолдайды.

Елдерді дамыту бағдарламалары

USAID әр елдегі жұмысын «миссия» деп аталатын резиденттік кеңсе басқаратын жеке елдік даму бағдарламасы негізінде жоспарлайды. USAID миссиясы мен оның АҚШ қызметкерлері елдегі қонақтар болып табылады, олардың мәртебесі әдетте АҚШ үкіметі мен қабылдаушы ел үкіметі арасындағы «екіжақты келісім-шарт» арқылы анықталады. Екіжақты келісімдер аясында миссияға және оның АҚШ қызметкерлеріне 1961 жылғы Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясымен АҚШ елшілігі мен дипломаттарына берілген артықшылықтарға ұқсас (бірақ міндетті түрде бірдей емес) артықшылықтар қарастырылады. USAID миссиясы елуден астам елде жұмыс істейді, олардың үкіметтерімен және үкіметтік емес ұйымдармен кеңесу арқылы USAID көмегін алатын бағдарламаларды анықтайды. Осы үдеріс аясында USAID миссиясы әлеуметтік-экономикалық талдау жүргізеді, қабылдаушы ел басшыларымен жобаларды талқылайды, осы жобаларға көмек көрсетеді, келісімшарттар мен гранттарды тағайындайды, көмек көрсетуді (бағалау мен есеп беруді қоса алғанда) басқарады және қаржы ағындарын ұйымдастырады. Елдер дамыған сайын және көмекке деген қажеттілік азайғанда USAID қысқарады және ақырында резиденттік миссияларын жабады. USAID Оңтүстік Корея, Түркия және Коста-Рика сияқты айтарлықтай өркендеген бірқатар елдердегі миссияларын жапты. USAID сондай-ақ қабылдаушы елдердің саяси себептермен сұрауы бойынша миссияларды жабуды жүзеге асырады. 2012 жылдың қыркүйегінде АҚШ осы елдің өтініші бойынша USAID/Ресейді жапты. Оның Мәскеудегі миссиясы 20 жыл бойы жұмыс істеді. 2013 жылдың 1 мамырында Боливия президенті Эво Моралес 49 жыл бойы елде жұмыс істеген USAID миссиясын жабуды сұрады. Жабылу 2013 жылдың 20 қыркүйегінде аяқталды. USAID миссияларын Миссия директорлары басқарады және оларды USAID сыртқы қызмет қызметкерлері мен елдің даму саласындағы мамандары, ал қызметкерлердің көпшілігі – қабылдаушы елдің мамандары құрайды. Сыртқы қызмет қызметкерінің көптеген елдердегі «қызмет ету мерзімі» төрт жылды құрайды, бұл ел туралы терең білім алуға жеткілікті уақыт береді. (Ерекше қиындықтар немесе қауіп-қатерлер бар елдерде бір немесе екі жылдық қысқа мерзімді қызмет ету жиі кездеседі.) Миссия директоры АҚШ елшілігінің «Елдік командасының» мүшесі болып табылады. USAID миссиясы құпия емес ортада жұмыс істейтіндіктен және көпшілікпен жиі қарым-қатынаста болатындықтан, көптеген миссиялар бастапқыда астаналардың іскерлік аудандарындағы тәуелсіз кеңселерде орналасқан. 1998 жылы Сыртқы істер агенттіктерін біріктіру туралы заң қабылданғалы және сол жылы Шығыс Африкадағы АҚШ елшіліктеріне бомба шабуылдары жасалғаннан кейін, миссиялар біртіндеп АҚШ елшіліктерінің кеңселік кешендеріне көшірілді.

Қызметкерлер саны

2016 жылдың маусым айында Конгреске есеп берілген USAID штатының саны 10 235 адамды құрады, оның ішінде «шетелде» (7 176 адам) жұмыс істейтін және Вашингтон қаласындағы бас кеңседе (3 059 адам) орналасқан қызметкерлер бар. Олардың 1850-і – USAID Сыртқы қызмет офицерлері, олар мансап жолын көбінесе шетелде (2016 жылдың маусым айында 1586 адам шетелде) өткізеді, ал қысқа мерзімге Вашингтон қаласына ауысып отырады (264 адам). Шетелдегі Сыртқы қызмет офицерлері USAID-нің жергілікті миссияларындағы 4935 жергілікті қызметкермен бірге жұмыс істеді. Жергілікті қызметкерлер әдетте бір жылдық келісімшарт бойынша жұмыс істейді, ол жыл сайын жаңаланады. Бұрын жергілікті қызметкерлер «тікелей жұмысқа қабылдану» арқылы мансаптық лауазымдарға орналасатын, ал қазіргі уақытта көптеген жергілікті қызметкерлер бір жылдық келісімшарттар бойынша USAID миссияларында толық мансап бойы жұмыс істеуді жалғастыруда. USAID басқару тәсілінде жергілікті қызметкерлер бағдарламаларды жобалау және басқару саласында жоғары жауапты, кәсіби міндеттерді атқара алады. АҚШ азаматтары академиялық білімі мен даму бағдарламаларындағы тәжірибесіне сәйкес келетін бос лауазымдарға қатысып, USAID Сыртқы қызмет офицері бола алады. Жұмысқа қабылданғаннан кейін бес жыл ішінде Сыртқы қызмет офицерлерінің көпшілігі міндетті зейнеткерлікке шығуға дейін қосымша 20 жылдан астам жұмыс істейтін мерзімдік кезеңге ие болады. Кейбіреулері 65 жасқа толғанға дейін міндетті зейнеткерлікке шығу шарттарымен Жоғары Сыртқы қызметке көтеріледі. (Бұл жұмысқа қабылдау жүйесі Мемлекеттік департаменттің АҚШ дипломаттарын анықтау үшін «Сыртқы қызмет офицерінің тестін» пайдалануынан өзгеше. Тесттен өткендер Мемлекеттік департаменттің іріктеу процесіне үміткер болады, онда «Тәртіп» және «Тәуекелге бара білу» сияқты он үш өлшемде жеке қасиеттерге баса назар аударылады. Біліміне қатысты талаптар қойылмайды.) 2008 жылы USAID бүкіл әлем бойынша шамамен 1200 адамға дейін төмендеген USAID Сыртқы қызмет офицерлерінің санын қалпына келтіру мақсатында «Дамуды басқару жобасын» іске қосты. USAID-нің 2012 жылы Сыртқы қызмет офицерлерінің санын 2400-ге дейін екі есеге көбейту жоспары болғанымен, 2012 жылдың соңына дейін нақты жұмысқа қабылдау көрсеткіші тек 820 адамды құрады. 2016 жылы USAID-нің Сыртқы қызмет офицерлерінің жалпы саны 1850 адамды құрады, бұл Мемлекеттік департаменттегі 13000 адамнан кем.

USAID-тің іс-шаралар

USAID-тің елдегі қатысуы АҚШ елшілігіне тағайындалған бір адаммен шектелуі мүмкін, ал ірі елдердегі толыққанды USAID миссиясында жиырма немесе одан да көп USAID Сыртқы қызмет офицерлері және жүзден астам кәсіби және әкімшілік қызметкерлер жұмыс істей алады. USAID миссиясының штаты үш топқа бөлінген мамандандырылған бөлімдерге құрылымдалған: (1) көмек басқару бөлімдері; (2) Миссия директорының кеңсесі және Бағдарламалар кеңсесі; және (3) келісімшарттар, қаржылық басқару және материалдық-техникалық жарақтандыру бөлімдері.

Көмекті басқару кеңселері

USAID қызметкерлері "техникалық" кеңселер деп атайтын бұл кеңселер, USAID-дың жергілікті серіктестерінің жобаларына ұсынатын техникалық және қаржылық көмекті жобалап, басқарады. USAID миссияларында көбінесе кездесетін техникалық кеңселерге денсаулық сақтау және отбасылық жоспарлау, білім беру, қоршаған орта, демократия және экономикалық даму кіреді.

Денсаулық сақтау және отбасылық жоспарлау

Миссиялардың денсаулық сақтау және отбасылық жоспарлау бөлімдері қолдаған жобалардың мысалдары: жұқпалы ауруларды жою жобалары, ана мен бала денсаулығына, соның ішінде отбасылық жоспарлау қызметтеріне бағытталған қоғамдық денсаулық сақтау жүйесін күшейту, HIV/СПИД мониторингі, контрацепциялық заттар мен HIV вакциналарын қоса алғандағы медициналық жабдықтарды жеткізу және демографиялық және денсаулық сақтау туралы зерттеулерді үйлестіру. Бұл көмек негізінен халықтың көпшілігін құрайтын кедей топтарға бағытталған және USAID-тің кедейлікті жеңілдету мақсатына, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық даму негізін нығайтуға сәйкес келеді.

Білім

USAID-тің білім беру бөлімдері негізінен ұлттық мектеп жүйесіне көмек көрсетеді, сапалы негізгі білім беруді бүкіл халыққа таратуға баса назар аударады. Білім беру бөлімдері көбінесе қолдайтын жобаларға оқу бағдарламасын әзірлеу, мұғалімдерді оқыту және жақсартылған оқулықтар мен оқу материалдарын ұсыну кіреді. Ірі бағдарламаларға мектеп салу да кірді. Білім беру бөлімдері АҚШ-та оқуға стипендия беру бағдарламаларын жиі басқарады, ал елдің университеттері мен кәсіби білім беру мекемелеріне көмек экономикалық өсім және денсаулық сақтау бөлімдері арқылы көрсетілуі мүмкін. Білім беру бөлімінің халықтың көпшілігінің, әсіресе кедей топтарының мектепке қолжетімділігіне баса назар аударуы USAID-тің кедейлікті жеңілдету мақсатына, сондай-ақ ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық даму мақсатына орай келеді.

Қоршаған орта

Қоршаған ортаны қорғау мекемелері қолдаған жобалардың мысалдары: тропикалық ормандарды сақтау, жергілікті халықтардың жерлерін қорғау, теңіз балық аулау өнеркәсібін реттеу, ластануды бақылау, парниктік газдар шығарындыларын азайту және қауымдастықтарға климаттың өзгеруіне бейімделуге көмектесу. Қоршаған ортаға көмек көрсету USAID-тің жаһандық мәселелер бойынша техникалық ынтымақтастық мақсатына сай келеді, сондай-ақ USAID-тің әлеуметтік-экономикалық даму мақсатына ұзақ мерзімді тұрақты негіз қалайды. USAID (Америка Құрама Штаттарының Халықаралық Даму Агенттігі) жақында HEARTH (Денсаулық, Экожүйелер және Ауыл шаруашылығы – Тұрақты, Гүлденген Қоғамдар) бағдарламасын бастады, ол 10 елде 15 жоба арқылы жұмыс істейді. Бұл жобалар қауіп төңкерген ландшафттарды сақтауға және жеке сектормен серіктестік арқылы қауымдастықтың әл-ауқатын арттыруға, сондай-ақ бизнес мақсаттарын даму мақсаттарымен үйлестіруге бағытталған. HEARTH арқылы USAID «Бір денсаулық» қағидаларын іске асырады, бұл адамдар мен қоршаған орта үшін де тұрақты пайда әкелетін өмірлік мүмкіндіктерге, әл-ауқатқа, сақтауға, биоәртүрлілікке және басқаруға бағытталған жобаларды қамтиды.

Демократия

Демократиялық кеңселер қолдаған жобалардың мысалдары – елдің саяси институттары, оның ішінде сайлаулар, саяси партиялар, заң шығарушы органдар және адам құқықтары ұйымдары. Бұған сот жүйесі және үкіметтің қызметін бақылайтын азаматтық қоғам ұйымдары да жатады. Демократияға көмек көрсету 1990 жылдардың басында КСРО-ның құрамына кірген мемлекеттер құрыла бастаған кезде ең үлкен демпушылықты алды, бұл USAID-тің АҚШ-тың екіжақты мүдделерін қолдау және әлеуметтік-экономикалық даму мақсатына сай келді.

Экономикалық өсу

Экономикалық өсу кеңселері көбінесе ауыл шаруашылығы техникасын және сатуды жақсарту жобаларына (Миссияда "Ауыл шаруашылығы" бойынша арнайы кеңсе болуы мүмкін), микроқаржы саласын дамытуға, кедендік әкімшіліктерді тиімдетуге (экспорт өнеркәсібінің өсуін үдету үшін) және түрлі салалардағы (телекоммуникация, ауыл шаруашылығы және т.б.) өнеркәсіп үшін мемлекеттік реттеу жүйесін жаңғыртуға көмектеседі. USAID-тің бастапқы жылдары мен ірі бағдарламаларында Экономикалық өсу кеңселері жолдар мен электр станциялары сияқты экономикалық инфрақұрылымды қаржыландырған. Сондықтан Экономикалық өсуға көрсетілетін көмек қамтылған салалар тұрғысынан алуан түрлі. Бұл USAID-тің әлеуметтік-экономикалық даму мақсатына сай келеді және тұрақты кедейлікті азайтудың бастауы болып табылады. Экономикалық өсу кеңселері кейде кедейлікті жеңілдету жобаларына, мысалы, аз қамтылған отбасыларға "ақшалай төлемдер" жүзеге асыратын мемлекеттік бағдарламаларға да көмек көрсетеді.

Арнайы көмек

Кейбір USAID миссияларында есірткіге қарсы күрес немесе қақтығыс аймақтарында көмек көрсету сияқты салалар бойынша мамандандырылған техникалық кеңселер бар. Ірі ауқымды апаттарға көмек USAID-дың АҚШ Сыртқы Апаттар Жөніндегі Көмек Көрсету Офисі арқылы ұсынылады. Бұл кеңсе елдегі миссияларда тұрақты өкілдік етудің орнына, апаттар болған кезде және қай жерде болса да жылдам жауап беру үшін стратегиялық жерлерде алдын ала дайындалған құрал-жабдықтарды сақтайды.

Миссия директорының кеңсесі және бағдарламалық кеңсе

Миссия директорының қолқоймасы техникалық кеңселерге олар ұсынатын жобалар мен бюджеттерге сәйкес көмек көрсетуге уәкілдік береді. Бағдарламалық кеңсемен бірге Миссия директоры жобалардың елдегі USAID саясатына, соның ішінде Вашингтонның қаражатты белгілі бір жалпы мақсаттарға – мысалы, халық денсаулығын сақтау немесе қоршаған ортаны қорғауға жұмсауды бағыттайтын бюджеттік шектеулерге сәйкес келуін қамтамасыз етеді. Бағдарламалық кеңсе Конгреске бюджеттік сұраныстарды қолдау және бюджеттер жоспарланғандай жұмсалды дегенді растау үшін Вашингтонға жиынтық есептерді жібереді.

Келісімшарт жасау, қаржылық басқару және басқару кеңселері

Миссия директоры USAID-тің әсерлі техникалық қабілеттерінің бет-әлпеті және маңызды шешімдерді қабылдаушы болғанымен, АҚШ мемлекеттік органдары арасында USAID-тің төмен кірісті елдердегі көмек келісімдерін орындау мүмкіндігімен ерекшеленуін қамтамасыз ететін кеңселер – "қолдау" кеңселер болып табылады.

Келісімшарт жасау

АҚШ үкіметінің қаражаты ҮЕҰ-ларға және USAID-тің көмек бағдарламаларын іске асыратын фирмаларға тек мұқият жасалған шарттар мен гранттық келісімдер арқылы беріледі, оларды уәкілетті келісім-шарт және келісім офицерлері ресімдейді. Миссия директоры елдің мемлекеттік органдарына тікелей қаржылық көмек беруге уәкілді.

Қаржылық басқару

Қаржы тек Миссия Бақылаушысы олардың белгіленген мақсатқа қолжетімді екенін сертификаттағаннан кейін ғана жұмсалуы мүмкін. "FM" кеңселер техникалық кеңселерге қаржылық талдау жасауға және жобаларға қажетті ресурстар үшін егжей-тегжейлі бюджеттерді әзірлеуге көмектеседі. Олар қаржылық көмек беруге рұқсат беру алдындағы әлеуетті алушылардың басқару қабілеттерін бағалайды, содан кейін жобаны іске асырушылардың шығындар туралы есептерін мұқият қарап шығады. Бұл кеңселерде миссиядағы басқа кеңселерге қарағанда ең көп штаттық қызметкерлер жұмыс істейді.

Менеджмент

USAID-те "Атқарушы кеңсе" деп аталады (кейде елшіліктің атқарушы кеңсесімен шатасу тудырады, ол – елшінің кеңсесі), "EXO" миссиялық кеңселерге операциялық қолдау көрсетеді, оның ішінде адам ресурстарын, ақпараттық жүйелерді басқару, көлік, мүлік және сатып алу қызметтерін қамтиды. Елшіліктердің кеңсе кешендерімен интеграцияның күшеюі және АҚШ Мемлекеттік департаментінің USAID-қа қолдау көрсетудегі рөлінің артуы USAID-дың EXO-сы мен Елшіліктің басқару бөлімі арасындағы үйлестірудің маңыздылығын арттыруда.

Мемлекеттік мекемеге бюджеттік қолдау

Бұл қаржыландыру келісімі USAID миссиясының директорынан түсетін хат түрінде болады, оған қаржы алушы агенттік қол қояды. Хатта агенттіктің мақсаттары, USAID-тің қаржылық міндеттемелерінің көлемі, USAID грантымен қаржыландырылатын нақты шығындар және келісімнің басқа да операциялық жайттары баяндалады. USAID техникалық кеңсесі агенттіктің жобаны іске асыру барысын қадағалау үшін қызметкерін (АҚШ немесе жергілікті) бекітеді. USAID қаржы басқармасы агенттікке қажеттілікке қарай қаржыны кезең-кезеңімен аударады. Осы үкіметтен үкіметке (G2G) қаржылық көмек бойынша аудитты әдетте қабылдаушы елдің өзінің аудит органы жүргізеді.

Мемлекеттік мекемеге техникалық көмек көрсету жөніндегі келісім-шарт

Мемлекеттік мекемелер көбінесе бенефициарларға қызмет көрсетуге маманданғандықтан (мысалы, медициналық қызметтер), олардың қызметкерлері жоспарлау мен бағалау, құрылыс, жабдықтарды сатып алу немесе оқу және тағылымдама сапарларын басқару сияқты жұмыстарды жүзеге асыруға дайын болмауы мүмкін. Сондықтан мемлекеттік мекеме осы мәселелер бойынша USAID-дің көмегін сұрауы мүмкін, ал USAID сұралған қызметтерді немесе техникалық көмекті ұсыну үшін фирмамен келісімшарт жасау арқылы жауап бере алады. USAID-дің техникалық кеңсесі мемлекеттік мекемемен бірлесіп, қажеттіліктердің сипаттамасын (келісімшарт бойынша әдетте "Жұмыс жоспары" деп аталады) жасап, қолжетімді көздерді және потенциалды ұсынушыларды анықтау үшін нарықты зерттейді. Содан кейін USAID-дің келісімшарт жасаушы лауазым иесі ұсыныстарды жариялайды, бәсекелес ұсынушылардың арасынан мердігерді таңдауды басқарады, келісімшартқа қол қояды және келісімшарт бойынша орындалуын қадағалау үшін келісімшарт жасаушы лауазым иесінің өкілі ретінде техникалық кеңсе қызметкерін тағайындайды. (Жұмыс жүктемесі мүмкіндік берсе, бұл қызметкер USAID-дің мемлекеттік мекемеге қаржылық көмегін бақылайтын адам да болуы мүмкін.) Мердігер мемлекеттік мекемеге тікелей техникалық көмек көрсетеді, сондықтан USAID мердігердің жұмысын бақылау кезінде агенттіктің мердігердің жұмысын бағалауына көп көңіл бөледі.

МЕҰ-ның бенефициарлар тобына қызмет көрсетуін қаржыландыруға грант

Үкіметтік емес ұйымдар, олардың мемлекеттік әріптестері сияқты, USAID көмектескісі келетін салаларда қызмет көрсетумен айналысып жатады және олардың көбінесе мемлекеттік бағдарламаларды толықтыратын бірегей мүмкіндіктері бар. Сондықтан USAID техникалық кеңсе қызметкерлері бюджет бөліп, миссияның келісімшарт кеңсесінің көмегімен ҮЕҰ-ларға өз бағдарламаларына қаржылық көмек алу үшін өтініштерді жариялауға шақыруы мүмкін. Тапсырыс беруші кеңсесінің "келісім офицері" таңдалған ҮЕҰ-ларға бір немесе бірнеше грант бере алады. Келісімшарттар сияқты, USAID техникалық кеңсе қызметкері келісім офицерінің өкілі ретінде ҮЕҰ-лардың іске асырудағы прогресті бақылау және сыртқы бағалауды ұйымдастыру үшін тағайындалады. USAID гранттары алушы ҮЕҰ-ларға сыртқы аудит жүргізуді талап етеді. Кейбір жергілікті ҮЕҰ-лар USAID-ден қаржы алу тәжірибесі жоқ шағын және жас ұйымдар болуы мүмкін, сондықтан USAID миссиясының қаржылық басқару кеңсесі грантқа үміткерлердің әкімшілік жүйелерін АҚШ үкіметінің қаражатын басқаруға қабілетті екенін қамтамасыз ету үшін тексеріп қарастырады. Қажет болған жағдайда USAID гранттың бір бөлігін ҮЕҰ-ның ішкі күшеюіне жұмсай алады, бұл ҮЕҰ-ның USAID қаржыландыруына қол жеткізуіне және ұйымның әлеуетін арттыруға көмектеседі. ҮЕҰ-ның ішкі күшеюі аяқталғаннан кейін USAID олардың қызмет көрсету жобасына қаржы бөледі.

Халықаралық үкіметтік емес ұйымдарға техникалық көмек көрсету үшін грант

Халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың өз даму жобалары мен қабілеттері бар. Егер USAID және оның серіктестері даму мақсаттарына үкіметтік емес ұйым жобасын қолдау арқылы ең жақсы қол жеткізілетінін анықтаса, және егер жергілікті үкіметтік емес ұйымдардың сыйы жеткіліксіз болса, тиісті USAID техникалық кеңсесі бағдарламаның сипаттамасын жасайды, ал келісімшарт жасау кеңсесі халықаралық үкіметтік емес ұйымдардан ұсыныстар алу үшін өтініштерді жариялайды. USAID тапсыру және іске асыру процестерін жергілікті үкіметтік емес ұйымдарға қатысты болғандай басқарады. Сонымен қатар, халықаралық үкіметтік емес ұйымдар өздері жоспарлаған көмек шараларына қаржы сұрап, USAID-ке жиі ұсыныс жасайды. Егер ҮЕҰ немесе бизнес кәсіпорындары өз жобаларына үкіметтік емес ресурстардың айтарлықтай көлемін жұмсаса, онда олар USAID-дің грантына тең немесе одан жоғары құнмен бағаланған үкіметтік емес ресурстар болған жағдайда, "Жаһандық даму альянсы" гранттары арқылы USAID қаржыландыруын ала алады. Жалпы алғанда, USAID басқа ұйымдардың бағдарламаларын, егер олар USAID қолдағысы келетін салаларға сәйкес келсе, қолдауға қаржылық көмек көрсетеді, ал USAID жергілікті даму жобаларының жетекшілері сұраған тауарлар мен қызметтерді сатып алу үшін келісімшарттарды пайдаланады.

Басқа механизмдер

Жоғарыда сипатталған жоба түрлерінен өзге, USAID АҚШ-тың түрлі мақсаттарына жету үшін әртүрлі көмек құралдарын пайдаланады.

Бюджеттік келісімдер

Басқа федералдық агенттіктермен бюджеттік келісімдер АҚШ пен басқа елдердің жаһандық мәселелер бойынша ынтымақтастығын қолдау үшін кең таралған. АҚШ-тың сыртқы саясатының мүдделерін ілгерілету үшін "жобасыз" көмек деп аталатын ірі бюджеттік қолдау гранттары алушы елдердің үкіметтеріне берілуі мүмкін.

АҚШ әскери операцияларына кірігу жағдайлары

1960 жылдары Вьетнамда, 2000 жылдары Ауғанстан мен Ирактағы ерекше жағдайларда АҚШ үкіметі USAID-ге "көтерілісшілдерге қарсы күрес" (COIN) операциялары үшін АҚШ әскери бөлімшелерімен таңдалған қызметкерлерді интеграциялауды тапсырды. Интеграцияланған институттар Вьетнамдағы "CORDS" ("Азаматтық операциялар және революциялық дамуды қолдау") және Ауғанстан мен Ирактағы "PRT" ("Облыстық қайта құру тобы") болды. Көтерілісшілердің ұлттық үкіметпен билік үшін күресіп жатқан аумақтарда көтерілісшілдерге қарсы операциялар жүргізілді. Мысалы, Вьетнамда АҚШ үкіметі "Вьетконг инфрақұрылымы" деп атаған аймақтар мұндайлар болды. USAID-тің міндеті – жергілікті басқару мен қызмет көрсету мүмкіндіктерін арттыру арқылы ұлттық үкіметке көмектесу және жергілікті тұрғындарға тікелей қызметтер ұсыну болды. Бұл аймақтарда ұлттық үкімет көтерілісшіл күштердің шабуылдарынан физикалық қорғауды қамтамасыз ете алмады. Сондықтан, COIN операцияларындағы АҚШ әскери көмегінің мақсаты көтерілісшіл әскери күштермен күресу және USAID мен ұлттық үкіметтің азаматтық жұмысын қорғау болды. Әскерилер сонымен қатар көмек көрсету жобаларына айтарлықтай қаржы бөлді. АҚШ-тың азаматтық-әскери көмегінің жалпы мақсаты – ұлттық үкіметке қабілетті және күдіксіз жергілікті өкілдік құруға көмектесу болды. Осы елдердің әрқайсысында USAID АҚШ әскери басшылығына бағынбаған маңызды дәстүрлі көмек бағдарламаларын да басқарды.

Тарих

1961 жылы қарашада АҚШ үкіметі USAID-ды құрғанда, ол бұрынғы дамуға көмек көрсету агенттіктерінің қалдырған мұрасын, олардың қызметкерлерін, бюджетін және жұмыс істеу тәртібін пайдаланды. USAID-дың алдыңғы агенттігі 1961 жылы дамушы елдердегі өкілдіктерде 6400 АҚШ қызметкерімен бірге үлкен болды. Вьетнам соғысының ең қарқынды жылдарынан – 1965-1970 жылдардан басқа, бұл USAID-дың болашақтағы қызметкерлерінен көп, және 2000 жылдан берігі өкілдіктердегі қызметкерлер санынан үш есе жоғары еді. Дамуға көмек көрсету көлемі жаңалық болмаса да, 1961 жылы үкіметтің басты дамуға көмек көрсету агенттігін қайта ұйымдастыру туралы шешім институционалдық даму тұрғысынан маңызды кезең болды. Бұл, өзгеретін сыртқы саясат аясында әртүрлі ұйымдастыру нысандарымен және тәртіптерімен жиырма жылдық тәжірибесінің нәтижесі болды. 1961 жылы құрылған жаңа құрылым "бәсекеге қабілетті және тұрақты" болып шықты. Атап айтқанда, федералды үкімет сол кезден бері "[АҚШ] көмектесіп жатқан елдерге күшті, тұрақты өкілдіктер орналастырудың ерекше американдық үлгісін" сақтап келеді. USAID құрылымының негізі қалай салынғаны және 1961 жылдан бері жасалған өзгерістер туралы мәліметтер төменде сипатталған.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

АҚШ сияқты ерте индустрияландырушы елдердің басқа мемлекеттердің даму саясатына техникалық көмек көрсетуге қабілетті екендігі туралы түсінік 1800 жылдардың соңында біртіндеп тарады, нәтижесінде АҚШ техникалық сарапшыларының көптеп басқа елдерге сапарлары жасалды. Мұндай миссиялардың көпшілігі АҚШ Үкіметінің ресми қолдауымен жүзеге асырылды, тіпті олар ресми емес болған жағдайларда да. Жапония, Қытай, Түркия және Латын Америкасының бірнеше мемлекеттері фискалдық басқару, валюлық жүйе, сайлауды ұйымдастыру, кен өндіру, білім беру, жол салу, су тасқынына қарсы күресу және қалалық санитария сияқты мәселелер бойынша миссиялар сұрады. АҚШ Үкіметі де өз бастамасымен миссиялар ұйымдастырды, әсіресе Орталық Америка және Кариб аймағына, егер АҚШ мүдделеріне сәтсіз сайлаулар, қарыз төлемеулер немесе жұқпалы аурулардың таралуы сияқты дағдарыстардың әсер етуі мүмкін деп саналса. Бұл дәуірдегі АҚШ техникалық миссиялары жүйелі, үкіметтік қолдауға ие бағдарламаның бір бөлігі болған жоқ. Федералдық дамуға көмектесудің ең жақын нұсқасы, мүмкін, 1924 жылы АҚШ құрған, «Боксер» қақтығысынан кейін Қытайдан түскен өтемақы қаражатымен қаржыланған Білім мен мәдениетті дамыту қоры болды. Қордың қызметі өте кең ауқымды болды және Қытайдың жетекші университеті – Цинхуа университетінің дамуына қолдау көрсетуді де қамтыды. АҚШ Үкіметінің апаттан зардап шеккендерге көмек көрсетудегі ертедегі маңызды мысалы – Герберт Гувер басқарған Бельгиядағы көмек комитетіне жасаған үлесі, ол Германияның басып кіруінен кейін Бельгиядағы аштықтың алдын алуға бағытталған еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылы федералдық үкімет Гувер басқарған Америкалық көмек басқармасын құрды, ол негізінен Шығыс Еуропаға азық-түлікпен қамтамасыз етті. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында АҚШ-тың табысы төмен елдерге көрсеткен көмегі көбінесе жеке бастамаларға негізделді, оның ішінде Рокфеллер қоры және Таяу Шығыс қоры сияқты жеке қорлардың жұмысы да бар еді. Мысалы, Рокфеллер қоры Латын Америкасында жақсартылған жүгері мен бидайдың жаңа сорттарын өсіруге көмектесті және Азияда халық денсаулығын жақсарту жобаларын қолдады.

Америка дамуына көмек көрсетуді институционализациялау

Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы АҚШ үкіметін тұрақты шетелдік көмек бағдарламаларын құруға итермеледі, олар кейіннен USAID-ке айналды. АҚШ-тың дамуға жәрдемдесуі алғашқыда Латын Америкасына бағытталды. Аймақтағы елдер АҚШ үкіметінің министрліктерінен сарапшылар көмегін үнемі сұрап тұрғандықтан, 1938 жылы жүйелі жауап беруді қамтамасыз ету үшін Америка Республикаларымен ынтымақтастық жөніндегі Ведомствоаралық комитет құрылды, төрағалығын Мемлекеттік департамент жүзеге асырды. Кейін АҚШ дамуға жәрдемдесу бағдарламасына белсенді қатысатын институт құрылды: 1942 жылдың наурыз айында негізі салынған Америкааралық істер институты (IIAA). Институтты Америкааралық істер жөніндегі координатор, болашақ АҚШ вице-президенті Нельсон Рокфеллер ұсынды, ал оның отбасы Рокфеллер қорына қаржыландыру жүргізді. IIAA-ның 1400 қызметкері Орталық және Оңтүстік Америкада экономикалық тұрақтандыру, азық-түлікпен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау және санитария салаларында техникалық көмек көрсетті. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Сыртқы ауыл шаруашылығы қатынастары жөніндегі кеңсесі (OFAR) де соғыс кезеңінде Латын Америка елдеріне азық-түлік өндірісінде көмектесуді бастады. АҚШ-тың алған пайдасы соғыс салдарынан тоқыраған шикізат көздерін дамыту болды. IIAA-ның жұмыс тәсілі АҚШ-тың дамушы елдерге техникалық жәрдемдесу үлгісін белгіледі, соның ішінде USAID-ті де қамтиды. Әр елде белгілі бір салаға қатысты жобалар тобынан тұратын бағдарлама жоспарланып, АҚШ және жергілікті қызметкерлер бірлесіп дамушы елдегі кеңседе іске асырылды. IIAA жағдайында кеңселер "servicios" деп аталды. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін IIAA Мемлекеттік департаментке берілді. Латын Америкасындағы АҚШ елшілерінің оң пікірлеріне сүйене отырып, Мемлекеттік департамент IIAA-ны кеңейтуге Конгрестің рұқсатын алды, бастапқыда 1950 жылға дейін, содан кейін 1955 жылға дейін. OFAR 1954 жылға дейін дербес жұмыс істеді, ал 1948 жылғы Смит-Мундт заңы да ауыл шаруашылығына техникалық көмек көрсетті. 1949 жылдың қаңтарында президент Трумэн IIAA-мен жұмыс істеген қызметкерлердің кеңесіне жауап ретінде бағдарламаның жаһандық нұсқасын өзінің сыртқы саясатының төртінші элементі ретінде ұсынды – «Төртінші бағыт». Бағдарламаның мақсаты – әлемдегі дамымаған елдердің өсуіне көмектесетін техникалық білім беру. Ұзақ пікірталас нәтижесінде Конгресс 1950 жылы «Төртінші бағытты» мақұлдады және оны басқару үшін 1950 жылдың қыркүйегінде Мемлекеттік департаментте Техникалық ынтымақтастық басқармасы (TCA) құрылды. Бастапқыда бұрынғы Ведомствоаралық комитет үлгісінде жұмыс істеуге және басқа агенттіктердің бағдарламаларын үйлестіруге (мысалы, IIAA) тырысқаннан кейін, TCA 1951 жылдың қарашасында интеграцияланған іске асыру механизмін қабылдады. 1953 жылдан кейін кеңінен қолданылған тәсіл бойынша кейбір техникалық көмек жобаларын АҚШ университеттері TCA-мен келісімшарт бойынша жүзеге асырды. Кейбір жағдайларда университеттердің жобалық қызметкерлері құрылып жатқан TCA миссияларында әкімшілік функцияларды орындауға көмектесті.

Америка дамуға көмек институттарының мерзімі

АҚШ үкіметінің дамуға жәрдемдесуі ТСА арқылы дерлік жаһандық деңгейде институционалды түрде орнатылған болатын, бірақ 1950 жылдардағы АҚШ-тың сыртқы экономикалық саясатындағы күшті өзгерістер дамуға жәрдемдесудің қалай жұмыс істегеніне әсер етіп, кейде оның жалғасуын күмәндандырды. Осы процестің нәтижесінде 1961 жылы USAID құрылғанда, ол ТСА-ның негізгі механизмін – ел ішіндегі тұрақты кеңселер басқаратын техникалық көмек көрсетуді – сақтап алып, оны айтарлықтай қаржылық көмекпен толықтырды.

Корей соғысы

1950-1951 жылдардағы Корея соғысына жауап ретінде дамуға көмек пен Маршалл жоспары арасындағы координация күшейтілді. 1951 жылдың қазан айында Конгресс Өзара қауіпсіздік туралы заңды қабылдап, Өзара қауіпсіздік агенттігін (MSA) құрды, ол тікелей Президентке есеп берді және әскери және азаматтық көмекке қадағалау жасады. MSA АҚШ-тың одақтастарына ірі көлемде қаржылық көмек көрсетуге баса назар аударды, бұл көмек азаматтық "экономикалық көмек" ретінде ұсынылса да, одақтастардың әскери күшін арттыруға бағытталғандықтан, көбінесе "қорғанысқа қолдау" деп аталды. Өзара қауіпсіздік агенттігі Маршалл жоспарын (ЭКА) өз құрамына біріктірді, ол әлдеқашан 1952 жылы аяқталуға тиіс болған. Техникалық ынтымақтастық басқармасы (TCA) "Төртінші бағдарламаны" іске асыру үшін Мемлекеттік департамент құрамында жартылай тәуелсіз агенттік ретінде сақталды, бірақ 1951 жылдан бастап MSA бақылауында жұмыс істеді. Осы координацияланған тәсіл аясында, ECA мен TCA бір елде бірдей жұмыс істемейтін саясат қабылданды ("бір ел – бір агенттік"). Сәйкесінше, әр агенттік бағдарламаларды бір-біріне беріп, кейбір елдерде өз жұмысын тоқтатты. Мысалы, Индонезия мен Бирмада (Мьянма) ЭКА қаржылық көмек бағдарламаларын аяқтады, ал TCA техникалық көмек көрсетуді бастады.

Эйзенхауэр әкімшілігі

1953 жылы президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің әкімшілігі билікке келді. 1933 жылдан бері Ақ үйден тыс болған президенттің партиясы бұрынғы әкімшіліктердің саясатына, соның ішінде 1940-шы жылдардың жаһандану саясатына және 1930-шы жылдардың «Жаңа мәміле» бастамаларына сынды көзқараспен қарады. Жаңа әкімшіліктің басты мақсаты – мемлекеттік басқаруды тиімді жүргізу және шығындарды қысқарту болды. ТМК дамушы елдерге техникалық көмек көрсетуі бюджеттің шағын бөлігі болғандықтан, ұзақ мерзімді бағдарлама ретінде қарастырылды (жыл сайын жаңа қаражат бөлінсе де), ал «экономикалық көмек» (немесе «қорғанысқа қолдау») өзіндік қысқа мерзімді шара ретінде қарастырылды. АҚШ-тың экономикалық көмегінің орнына Эйзенхауэр әкімшілігі АҚШ одақтастарының өздерінің экспорты арқылы өзін-өзі қаржыландыруын ұсынды: яғни, «сауда, көмек емес» арқылы. Дамушы елдерге қаржылық көмек көрсету бойынша саясатты АҚШ Экспорт-импорт банкі және Дүниежүзілік банк қамтамасыз етуі тиіс, және ол тек коммерциялық шарттарда және негізінен жеке инвестицияларды қаржыландыру үшін қолжетімді болуы керек еді. Шетелдік көмекті тиімдірек басқару үшін президент Эйзенхауэр басқаруды жаңадан құрылған Шетелдік операциялар басқармасы (FOA) деп аталатын бір агенттікке біріктірді. MSA, TCA (MSA бағытымен) және IIAA (TCA бөлігі) 1953 жылдың тамызынан бастап таратылды және олардың елдік кеңселері FOA бойынша «АҚШ операциялық миссиялары» (USOM) аталды. Президент басқа да федералды агенттіктерге дамушы елдерге техникалық көмек көрсетуді FOA басқаруына тапсырды. Атап айтқанда, USDA OFAR бағдарламаларын FOA-ға ауыстырды, сонымен қатар АҚШ ауыл шаруашылығы өнімдерінің әлемдік нарығын құру үшін Шетелдік ауыл шаруашылығы қызметін қайта құрды. Әкімшілік функциялар әртүрлі агенттіктер FOA-ға кіргенде біріктірілді, ал 1953 жылғы шілдедегі Өзара қауіпсіздік туралы заң FOA-ға 120 күн ішінде қызметкерлерді кем дегенде 10%-ға қысқартуды тапсырды. TCA-ның көптеген жоғары кәсіби қызметкерлері тез арада жұмыстан босатылды, ал FOA әкімшісі АҚШ университеттері мен жеке ерікті ұйымдарының сарапшыларын тарту арқылы АҚШ үкіметінің төменгі штатын өтеуге тырысты. 1953 жылы дамушы елдерге арналған ExIm банкінің несиелерінің көлемі де күрт қысқарды. «Сауда, көмек емес» стратегиясы АҚШ-ты одақтастарынан көбірек тауар импорттауды талап еткенмен, әкімшілік Конгрессті импорт саясатын либерализациялауға көндіре алмады. Керісінше, сол кезде қабылданған негізгі сыртқы сауда шарасы басқа бағытта болды: АҚШ АҚШ ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортына субсидияларды көбейтті. 1953 жылғы Өзара қауіпсіздік туралы заңға енгізілген түзетулер және 1954 жылы «PL 480» деп аталатын едәуір үлкен Аграрлық сауданы дамыту және көмек туралы заң АҚШ үкіметінің АҚШ-тың ауыл шаруашылығының артық өнімдерін сатып алуға және оларды дамушы елдерге айырбастауға болмайтын жергілікті валютаға сатуға мүмкіндік берді. PL 480-нің шетел валютасындағы кірістерінің көп бөлігі АҚШ дамуына көмек ретінде дамушы елдерге қайтарылды. PL 480 алғашқы жиырма жылда алған табысы кейде өте үлкен болды және PL 480 кішірейгеніне қарамастан, USAID-ке тамақтану және апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету бағдарламаларына қаражат беруді жалғастыруда. Дамушы елдерге, әсіресе Азияға, ауқымды экономикалық көмек көрсетуге ықпал ететін бірнеше фактор пайда болды. Оңтүстік Корея 1953 жылғы шілдеде қол қойылған қарулы келісімнен кейін үлкен экономикалық көмекке мұқтаж болды, ал 1954 жылы Франция кері қайтқаннан кейін АҚШ-тың Оңтүстік Вьетнамға экономикалық көмегі артты. Әлемдік масштабта, 1953 жылғы наурыз айында Иосиф Сталиннің өлімінен кейін басталған «салқын соғыс» даму бастамаларын қаржыландыруға тырысқан төмен табысты елдердің ықпалы үшін бәсекелестік бағытында дамыды. Үндістан АҚШ-тың әскери одақтасы болмаса да, КСРО-ның ықпалын теңестіру үшін экономикалық көмек көрсету керек деп санаған елдердің бірі болды. Бұл ойлар Эйзенхауэр әкімшілігінің бірнеше дауыстарының кеңейтілген экономикалық көмекті қолдауына әкелді: FOA директоры, бұрынғы Миннесота губернаторы Гарольд Стассен; ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Чарльз Дуглас Джексон (МИТ экономистері Макс Милликан мен Уолт Ростоудың кеңестеріне жүгінді); және Мемлекеттік департамент пен Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің жетекші лауазымды адамдары. 1954 жылдың маусым айында Конгресс ExIm банкінің несие беру құқығын 4,5 миллиард доллардан 5 миллиард долларға дейін көтерді. Пресс. Эйзенхауэр сонымен қатар 1954 жылдың желтоқсанында Сыртқы экономикалық саясат жөніндегі Кабинеттік деңгейдегі кеңес құрды, ол 1955 жылдың наурыз айында даму үшін кеңейтілген жеңіл несиелерді ұсынды. 1955 жылдың сәуір айында Пресс. Эйзенхауэр Азия үшін арнайы экономикалық қор құруды ұсынды. Пресс. Эйзенхауэр 1955 жылдың мамырында FOA-ны таратып, Мемлекеттік департаментте жаңа Халықаралық ынтымақтастық басқармасын (ICA) құрды.

Шетелдік көмек туралы талқылауды шешу

Әкімшіліктің кейбір өкілдері кері бағытты көрсетіп тұрды: мысалы, мемлекеттік хатшының орынбасары Герберт Гувер және ИКА-ның жаңа басшысы Джон Холлистер, олар көбірек сақтық танытты. Келісімнің болмауына байланысты, президент Айзенхауэр мен Конгресс 1956 жылы сыртқы көмек саясатын нығайту мақсатында бірнеше зерттеулер жүргізді. Көбінесе 1957 жылдың басында жарияланған есептерде К.Д. Джексон 1954 жылы таратқан Милликан мен Ростоудың мақаласының жаңартылған нұсқасы да бар болатын. Аталған есептердің қорытындысы бойынша, тұрақты дамуға көмек көрсету АҚШ-тың әлемдегі беделіне ұзақ мерзімді пайда әкелер еді және дамушы елдерге төмен пайыздық мөлшерлемемен берілетін маңызды қаржылық көмек қажет. Дамушы елдерге, әсіресе, денсаулық сақтау жүйесіне, мектептерге және экономикалық инфрақұрылымға инвестиция жасау үшін «жұмсақ» қаржыландыру қажет болды, себебі «қатаң» коммерциялық несиелер бұл мақсатқа жарамсыз еді. Осы өзгеріске байланысты әкімшілік құрамында да өзгерістер болды: 1957 жылдың ақпанында Кристиан Хертер Герберт Гувердің, 1957 жылдың шілдесінде Роберт Андерсон Джордж Хамфридің, ал 1957 жылдың қыркүйегінде Джеймс Х. Смит Джон Холлистердің орнын басты. Президент Айзенхауэр 1957 жылдың 21 мамырында Конгреске жолдаған хатында мынадай қорытындылар жасады: «Өткен жылы Конгресс комитеттері, атқарушы билік және беделді жеке тұлғалар осы бағдарламаларды қайта қарады. Мен келесі заңнамалық шараларды ұсынамын: экономикалық дамуға көмек негізінен несиелер арқылы, техникалық көмекпен тығыз байланыста берілуі керек. Әскери және қорғаныс көмегін экономикалық дамуға көмек көрсетуден бөліп қарауды ұсынамын. Ұзақ мерзімді дамуға көмек көрсетуді Дамуға қарыз беру қоры арқылы жүзеге асыруды ұсынамын. Мұндай несиелер жеке инвесторларға, Халықаралық банкке (Дүниежүзілік банкке) немесе Экспорт-импорт банкіне бәсекелес болмауы керек, оларды алмастырмауы тиіс. Бұл қорды Халықаралық ынтымақтастық басқармасында құрып, басқару керек деп санаймын. Техникалық ынтымақтастық бағдарламасы – өзара қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ең құнды элементтердің бірі. Оны да ұзақ мерзімді негізде жалғастыру керек және ол Қордың жұмысымен тығыз байланысты болуы тиіс». Осының нәтижесінде 1957 жылдың тамызында Дамуға қарыз беру қоры құрылды. DLF негізінен инфрақұрылымды (мысалы, теміржолдар, автомобиль жолдары және электр станциялары), зауыттарды және ауыл шаруашылығын төмен пайыздық мөлшерлемемен және АҚШ долларының орнына жергілікті валютада өтелімі бар несиелермен қаржыландырды. Кейбір жобалар DLF-тің жеңіл несиесі мен Дүниежүзілік банктің қатаң несиесінің үйлесімімен қаржыландырылды. DLF алғашқы екі жылда ИКА-дан әкімшілік қолдау алғаннан кейін 1959 жылы әкімшілік тұрғысынан дербес болды. Сонымен қатар, Экспорт-импорт банкінің несие беру лимиті 1958 жылы 5 миллиардтан 7 миллиардқа дейін көтерілді, ал әкімшілік 1959 жылдың қаңтарында кеңейтілген «азық-түлік алмасу» бағдарламасын қолдады. 1950 жылдардағы АҚШ үкіметінің дамуға көмек көрсету қызметінің жалпы тенденциясын президент Айзенхауэрдің 1953 жылдан 1961 жылға дейінгі өкілеттігі кезеңіндегі далалық миссиялардағы АҚШ қызметкерлерінің санының өсуі көрсетіп тұр, ол 2839-дан 6387-ге жетті.

Көпжақты бастамалар

1950 жылдары АҚШ дамуға көмек көрсету шараларын кеңейткен кезде, басқа өнеркәсіптік елдер Екінші дүниежүзілік соғыстан экономикалық тұрғыдан қалпына келіп, дамуға көмек көрсетуге мүмкіндік алды. АҚШ олардың қатысуын бірнеше көпжақты бастамалар арқылы қолдады. Осы бастамалардың үшеуі Дүниежүзілік банктің мүмкіндіктерін кеңейтті. 1954 жылдың қарашасында АҚШ дамушы елдердің жеке секторларына несие беру үшін әлемдік капитал нарықтарынан қаражат жинайтын Дүниежүзілік банктің ұсынған Халықаралық қаржы корпорациясын қолдауға шешім қабылдады. IFC 1956 жылы құрылды. Сенатор Майк Монронидің маңызды рөл атқарған Конгресс 1958 жылдың шілдесінде Дүниежүзілік банктің тағы бір жаңа ұйымын – Халықаралық даму қауымдастығын (ХДҚ) бекітті. Өнеркәсіптік дамыған елдердің гранттарымен қаржыландырылатын ХДҚ дамушы елдерге қоғамдық жұмыстар сияқты жобалар үшін төмен пайыздық несиелер береді. ХДҚ ресми түрде 1960 жылдың қыркүйегінде құрылды, АҚШ оның бастапқы қаражатының 42% -ын құрады. 1958 жылы АҚШ Дүниежүзілік банкке өнеркәсіптік дамыған елдердің үлесін екі есеге көбейтуді ұсынды, нәтижесінде 1959 жылдың қыркүйегінде Банктің капитализациясы 10 миллиардтан 21 миллиард долларға дейін өсті. АҚШ Дүниежүзілік банктің кеңейтілген мүмкіндіктерін қолдағанмен, БҰҰ-ның Экономикалық даму жөніндегі арнайы қорын (СЭҚ) құру ұсынысын қолдамады. БҰҰ 1957 жылы «Арнайы қорды» құрды, бірақ ол БҰҰ-ның техникалық көмек бағдарламасы EPTA жобаларын жобалаумен шектелді және қоғамдық жұмыстарды қаржыландыра алмады. АҚШ Латын Америкасымен аймақтық бастаманы қабылдады. 1950 жылдардың көп бөлігінде АҚШ аймақтағы техникалық көмекке баса назар аударды. Қаржылық көмек көздері Эксимбанк пен Дүниежүзілік банкпен шектелді, АҚШ аймақтық даму банкі туралы ұсыныстарға қарсы болды. 1958 жылғы оқиғалар, атап айтқанда вице-президент Никсонның Венесуэладағы Каракасқа сапары кезінде болған тәртіпсіздік, 1958 жылдың тамызында АҚШ-тың позициясын өзгертті. АҚШ қолдауымен Америка мемлекеттері ұйымы 1959 жылдың сәуірінде Америкааралық даму банкін құрды, оның капиталының көп бөлігін қарыз алған елдер қосты. Басқа бай елдерді дамуға көмек көрсетуге одан әрі тарту үшін АҚШ 1958 жылдың тамызында «Айд-Индия» консорциумын құруды қолдады. Бұл – нақты бір елдерге бағытталған донорлардың бірнеше бейресми топтарының алғашқысы болды. АҚШ сонымен қатар Батыс Еуропа мен Жапонияны Еуропалық Маршалл жоспарының ұйымы, Еуропалық экономикалық ынтымақтастық ұйымы (ЕЭЫҰ) негізінде дамуға көмек көрсетуді арттыруға шақырды. ЕЭЫҰ 1948 жылы АҚШ үкіметінің өтініші бойынша Маршалл жоспарының көмегін алған елдер арқылы Еуропадағы осы көмекті бөлу туралы шешім қабылдау үшін құрылған, ал 1950 жылдардың соңында ол өзінің бастапқы мақсатын орындады. 1960 жылдың қаңтарында президент Эйзенхауэр және Мемлекеттік хатшының орынбасары К. Дуглас Диллон ЕЭЫҰ мүшелерінен дамуға көмек көрсетудің негізгі көздері болған ЕЭЫҰ мүшелерінен, сондай-ақ АҚШ, Канада және Жапония сияқты ірі донорлардан тұратын мүше емес елдерден тұратын Дамуға көмек көрсету тобын құру туралы келісім алды. 1961 жылы ЕЭЫҰ өзі Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы ретінде қайта құрылды, ол дамуға көмек көрсету комитетін (ДЭК) құрды, ол қайта құрылған ДКБ болып табылады және ЭЫДҰ құрамына кірді. Бұл шара дамуға көмек көрсету үшін бюджет қаражатын ұлғайту туралы бейресми келісімдерге әкелді. Бірнеше қатысушы елдер дамуға көмек көрсетуді басқару үшін жаңа агенттіктер құрды.

USAID-ті құру және даму онкүндігі

1950 жылдардың соңында дамуға көмек көрсетуді қолдау – PL 480, қаржылық көмек көрсетудің жаңа механизмдері, АҚШ-тың үлкен бюджеті мен штаты және көпжақты бастамалар – сенатор Джон Ф. Кеннедидің қолдауына ие болды, ол президенттікке кандидат болуға дайындалып жатқан еді. 1957 жылы Кеннеди сенатор Джон Шерман Купермен (АҚШ-тың Үндістандағы бұрынғы елшісі) екі партиялық ынтымақтастық арқылы АҚШ-тың Үндістанға экономикалық қолдау көрсетуін кеңейтуді ұсынды. 1960 жылы кандидат ретінде ол сенатор Хьюберт Хамфридің 1959 жылғы «Бейбітшілік үшін азық-түлік» актісінде PL 480 үшін белгіленген гуманитарлық мақсаттарға баса назар аударуды қолдады және сенатор Хамфри, Реус және сенатор Нюбергердің бастамалары арқасында дамытылып жатқан Бейбітшілік корпусы идеясын қолдады. 1961 жылдың 20 қаңтарында президент болып сайланғаннан кейін JFK 1961 жылдың 1 наурызындағы жарлық арқылы Бейбітшілік корпусын құрды. 22 наурызда ол Конгреске шетелдік көмек туралы арнайы хабарлама жіберіп, 1960 жылдардың «Даму онжылдығы» болуы керектігін және АҚШ-тың дамуға көмек көрсету әкімшілігін бірыңғай агенттікке біріктіруді ұсынды. Ол мамыр айында Конгреске «Халықаралық даму туралы акт» жобасын жіберді, ал қыркүйекте «Шетелдік көмек туралы акт» мақұлданды, ол Өзара қауіпсіздік туралы актіні жойды. Қарашада президент Кеннеди актіге қол қойып, Мемлекеттік хатшыға Мемлекеттік департамент құрамында «Халықаралық даму агенттігін» (немесе AID: кейіннен USAID деп аталды) ICA мен Дамуға қарыз беру қорының мұрагері ретінде құруды тапсырған жарлық шығарды. Осы әрекеттер арқылы АҚШ Мемлекеттік департаменттің саясатымен басшылық етуімен әкімшілік тәуелсіздікпен жұмыс істейтін, дамушы елдерге техникалық және қаржылық көмек көрсетудің жаһандық бағдарламасын жүзеге асыруға арналған тұрақты агенттік құрды. Бұл құрылым бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Бұл серпілісті әлемдік аренаға жеткізе отырып, 1961 жылдың қыркүйегінде БҰҰ Бас Ассамблеясында сөйлеген сөзінде президент Кеннеди «Біріккен Ұлттар Ұйымының даму онжылдығын» жариялады. Бұл бастама желтоқсанда Бас Ассамблеяның қаулысымен мақұлданды, даму және дамуға көмек көрсету ұғымдарын жаһандық басымдықтар ретінде бекітті.

Жаңа нұсқаулар туралы заң

1960 жылдардың соңында шетелдік көмек Вьетнам соғысы бойынша заң шығару және атқару билігі арасындағы негізгі даудың ошағына айналды. 1970 жылдың қыркүйегінде президент Никсон USAID-ті таратуды және оны үш жаңа мекемемен алмастыруды ұсынды: дамуға арналған несиелер беруші мекеме, техникалық көмек және зерттеулер орталығы, сондай-ақ сауда, инвестиция және қаржы саясатын жүзеге асырушы ұйым. Жаңа құрылымда USAID-тің өңірлік миссиялары жойылатын болды. Осы бағытты ұстанып, 1971 жылдың басында президент Никсон жеке инвестициялар бағдарламаларын басқаруды USAID-ден 1969 жылдың соңында шетелдік көмек туралы заңмен құрылған Шетелдегі жеке инвестициялар корпорациясына (OPIC) берді. Конгресс президенттің USAID-ті алмастыру туралы ұсынысын қарастырмады, керісінше, USAID-тің "Адамның негізгі қажеттіліктеріне" – азық-түлік және тамақтану, халықты жоспарлау және денсаулық сақтау, білім беру және адам ресурстарын дамыту мәселелеріне баса назар аударуын талап ететін түзетулерді Шетелдік көмек туралы заңға енгізді. Нақтырақ айтқанда, USAID-тің бюджеті осы негізгі қажеттіліктердің әрқайсысына жұмсалатын қаражатты есепке алу үшін реформаланатын болды, бұл жүйе "функционалдық шоттар" деп аталды. (Бұрын бюджеттер "дамуға берілетін несиелер, техникалық көмек, Латын Америкасы үшін прогресс альянсы, несиелер мен гранттар және халық" сияқты санаттарға бөлінетін). Жаңа жүйе екіпартиялық топтан құралған палата мүшелері мен қызметкерлері, сондай-ақ USAID басшылығы мен тәуелсіз сарапшылардың бірлескен жұмысының нәтижесінде жасалды. Президент Никсон 1973 жылдың желтоқсанында "Жаңа бағыттар туралы" заңға (PL 93 189) қол қойды. Сондай-ақ 1973 жылы "Перси түзетуі" Шетелдік көмек туралы заңға АҚШ-тың дамуға көмек көрсетуіне әйелдерді бағдарламаларға интеграциялауды міндеттеді, нәтижесінде 1974 жылы USAID-тің Дамудағы әйелдер (WID) кеңсесі құрылды. 1973 жылғы Хелмс түзетуі АҚШ үкіметінің абортты отбасылық жоспарлау әдісі ретінде қолдануына тыйым салды, бұл USAID-ті абортқа қолдау көрсетуден толығымен бас тартуға мәжбүр етті. 1974 жылы "Шетелдік көмек туралы" заңға енгізілген тағы бір түзету полицияға көмек көрсетуге тыйым салды, осылайша USAID Латын Америкасындағы қоғамдық қауіпсіздік бағдарламаларына қатысуын тоқтатты, бұл 1960 жылдары Вьетнам соғысымен бірге АҚШ үкіметінің антикоммунистік стратегиясының бір бөлігі болды. Реформалар сонымен қатар 1960 және 1970 жылдары Латын Америкасы мен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген USAID қызметкерлерінің Мемлекеттік департамент дипломаттары басқаратын бірлескен кеңселерде немесе АҚШ әскери қызметкерлерімен бірге жұмыс істеген тәжірибесіне де нүкте қойды. "Адамның негізгі қажеттіліктері" реформалары жоғары білімге USAID-тің көмегін айтарлықтай қысқартты. Бұл көмектің көп бөлігі аштықпен күресіп жатқан дамушы елдердің ауыл шаруашылығы университеттеріне бағытталды, бұл туралы 1974 жылы Иллинойс университетінің профессоры Хэдли Ридтің кітабында айтылған, онда USAID-тің қолдауымен АҚШ-тың жер гранты университеттерінің Үндістанның ауыл шаруашылығы университеттерін салудағы жұмысы сипатталған. Ридтің кітабы аштықтың алдын алумен айналысатын Иллинойс штатының конгресс мүшесі Пол Финдлиге Рид сипаттаған сияқты бағдарламаларға көбірек қолдау көрсетуге рұқсат беретін заң жобасын жасауға түрткі болды. USAID қызметкерлері, мемлекеттік университеттер мен жер гранттары колледждерінің қауымдастығы (NASULGC) және сенатор Хьюберт Хамфри қатысқан заңнамалық процесте Финдлидің заң жобасы 1975 жылы қабылданған FAA-ға түзету арқылы Шетелдік көмек туралы заңның XII тақырыбына айналды. XII бөлімде Халықаралық азық-түлік және ауыл шаруашылығы дамуы жөніндегі кеңес (BIFAD) құрылды, онда АҚШ университеттері мен ауыл шаруашылығы технологиясы институттарының жеті мүшесі бар, олар USAID-ге XII бөлімді іске асыру бойынша кеңес береді. 1970 жылдардың басындағы барлық осы шаралардың АҚШ-тың дамуға көмегінің жалпы көлеміне тигізген әсерін АҚШ қызметкерлерінің өңірлік миссиялардағы санының өзгеруі көрсетеді. 1969 жылы президент Никсон президент болған кезде, бұл көрсеткіш Вьетнам соғысы кезеңіндегі ең жоғары көрсеткіштен – 8717 адамнан 7701 адамға дейін төмендеді. 1976 жылы Никсон-Агню және Форд-Рокфеллер әкімшіліктерінің соңында бұл көрсеткіш 2007 адамды құрады. Өкілдер палатасы USAID-ті тарату туралы заң жобасын қабылдаса да, ол заңға айналмады. Сыртқы саясат бойынша Конгрестің қолдауын алу үшін президент Билл Клинтон 1997 жылы Мемлекеттік департаменттің сыртқы істер агенттіктерін біріктіру туралы ұсынысын қабылдады. "1998 жылғы Сыртқы істер агенттіктерін біріктіру туралы заң" (PL 105 277-нің G бөлімі) IDCA-ны, Қаруды бақылау және қарусыздану агенттігін, сондай-ақ шетелде американдық кітапханаларын ұстап тұрған АҚШ Ақпарат агенттігін таратып жіберді. Заң президентке USAID-ті таратуға рұқсат бергенімен, президент Клинтон осы мүмкіндікті пайдаланбады. 2003 жылы президент Буш PEPFAR-ды, яғни президенттің ЖҚС/АИДС-ке қарсы төтенше жоспарын құрды, бұл USAID-тің ЖҚС/АИДС бағдарламаларын Мемлекеттік департаменттің жаңа Жалпы АИДС координаторы кеңсесінің басшылығына берді. 2004 жылы Буш әкімшілігі Millennium Challenge Corporation (MCC) құрылды, бұл жаңа шетелдік көмек агенттігі әлеуметтік-экономикалық дамудағы жақсы көрсеткіштері үшін таңдалған шектеулі елдерге қаржылық көмек көрсетуге бағытталды. MCC сонымен қатар USAID басқаратын дамуға көмек көрсету жобаларын қаржыландырады. 2006 жылдың қаңтарында Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс АҚШ-тың шетелдік көмегінің директоры кеңсесін ('F') Мемлекеттік департаментінің құрамында құрды. Департамент хатшысының орынбасары деңгейіндегі директордің басшылығымен F кеңсесінің мақсаты шетелдік көмек сыртқы саяси мақсаттарға жету үшін мүмкіндігінше пайдаланылуын қамтамасыз ету болды. F кеңсесі Мемлекеттік департамент пен USAID-тің арасындағы шетелдік көмек жоспарлау және ресурстарды басқаруды біріктірді, сондай-ақ USAID-тің барлық кеңселерінің бюджетін жүзделген "Стандартталған бағдарламалық құрылым" бойынша басқарды, оған жүздеген "Бағдарламалық кіші элементтер" кірді. Нәтижесінде USAID даму саясаты мен бюджетке жауапты Вашингтондағы кеңсесін жапты. 2010 жылдың 22 қыркүйегінде президент Барак Обама жаһандық даму жөніндегі президенттік саяси шешімді (PPD) бекітті. (Әкімшілік PPD-ні жариялау үшін тым сезімтал деп есептегенімен, ол 2014 жылдың ақпанында АҚШ сотының бұйрығымен жарияланды. Әкімшілік бастапқыда саясатты сипаттайтын фактілер жинағын ұсынды.) PPD АҚШ саясатында дамуға көмектің рөлін арттыруға және "USAID-ті АҚШ үкіметінің жетекші даму агенттігі ретінде қайта құруға" уәде берді. Ол сонымен қатар жаһандық дамуға қатысты күш-жігерге инновацияларға баса назар аударуды енгізді. PPD-нің "USAID берікті саясатты, жоспарлау және бағалау қабілеттерін дамытады" деген нұсқауын іске асыру үшін USAID 2010 жылдың ортасында даму жоспарлау кеңсесін, яғни Саясат, жоспарлау және оқу бюросын қайта құрды. 2010 жылдың 23 қарашасында USAID Президент Обаманың "Аштыққа қарсы күрес" бастамасын іске асыруға жетекшілік ету үшін Жаңа тағамдық қауіпсіздік бюросының құрылғанын жариялады, бұрынғысы Мемлекеттік департамент басқарған. 2010 жылдың 21 желтоқсанында Мемлекеттік хатшы Клинтон төртжылдық дипломатия және даму туралы шолуды (QDDR) жариялады. Әскери төртжылдық қорғаныс шолуы үлгісінде жасалған 2010 жылғы QDDR USAID-тің Сыртқы қызмет штатын қайта құру жоспарын растады, сонымен қатар АҚШ-тың көмегін іске асыруда Мемлекеттік департамент пен отандық агенттіктерден келген қызметкерлердің арттырылған рөлін атап өтті. Бұған қоса, ол денсаулық сақтау саласындағы көмекті Мемлекеттік департаменттен USAID-ге қайтару жоспары туралы бағдарламаны ұсынды. 2015 жылдың сәуірінде жарияланған келесі QDDR әкімшіліктің саясатын растады.

Бюджет

+ 2012 қаржы жылындағы АҚШ экономикалық көмегі үшін ең үлкен бюджеттері бар 20 ел (Миллиард доллар) Ауғанстан 2,24 Пәкістан 0,97 Иордания 0,48 Эфиопия 0,45 Гаити 0,31 Кения 0,31 Ирак 0,28 Конго Демократиялық Республикасы 0,24 Уганда 0,22 Танзания 0,21 Сомали 0,20 Батыс жағалау және Газа 0,20 Гана 0,19 Бангладеш 0,18 Колумбия 0,18 Индонезия 0,17 Либерия 0,16 Йемен 0,16 Мозамбик 0,16 Үндістан 0,15 USAID көмегін ұсыну шығындары агенттіктің "Операциялық шығыстарын" (2012 қаржы жылында 1,35 миллиард доллар) және "Екіжақты экономикалық көмек" бағдарламасының шығыстарын (2012 қаржы жылында 20,83 миллиард доллар, оның басым бөлігі USAID басқаруында болды) қамтиды. USAID көмегінің бюджеті және АҚШ сыртқы көмегінің басқа да аспектілері туралы толық мәліметтер USAID бюджеттік веб-сайтында қолжетімді. Бұл бетте Конгресс бюджеттік негіздемесіне сілтеме бар, онда АҚШ үкіметінің барлық халықаралық істер бағдарламалары мен азаматтық агенттіктердің, соның ішінде USAID-тің сыртқы операциялар бюджеті ("150-ші шот") көрсетілген. Бұл бетте "Ақша қайда жұмсалады?" деген кестеге де сілтеме бар, онда USAID-тің қаржылық көмегін алғандар (шетелдік үкіметтер және ҮЕҰ), әртүрлі елдерге жұмсалған сомалар, сондай-ақ USAID техникалық көмек ретінде ұсынған тауарлар мен қызметтерді сатып алған көздер (АҚШ мемлекеттік мекемелері, университеттер және жеке компаниялар) көрсетілген. АҚШ көмек бюджетінің жалпы сомасы басқа елдердің көмек бюджеттерімен бірге Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының веб-сайтындағы кестеде ұсынылған. 1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Жер саммитінде әлемнің көптеген үкіметтері БҰҰ-ның 21-ші күн тәртібінің аясында іс-қимыл бағдарламасын қабылдады, оған бай елдердің жалпы ұлттық табының (ЖҰТ) 0,7%-ын құрайтын ресми даму көмегі (РДК) мақсаты кірді, бұл шамамен ЭЫДҰ-ның 22 мүшесі ретінде белгіленді және Даму көмегі комитеті (ДАК) деп танылды. Көптеген елдер бұл мақсатқа қол жеткізбеді, себебі ЭЫДҰ кестесінде көрсетілгендей, 2011 жылы ДАК-тың орташа РДК ЖҰТ-тың 0,31%-ын құрады. 2011 жылғы АҚШ көрсеткіші ЖҰТ-тың 0,20%-ын құрады, бұл АҚШ-ты жеке елдер арасындағы ең ірі РДК көзі ретінде сақтап қалды. ЭЫДҰ мәліметінше, 2022 жылы АҚШ-тың жалпы ресми даму көмегі (РДК) (55,3 миллиард АҚШ доллары, алдын ала мәліметтер) Украинаға қолдау көрсету және Ауғанстаннан келген босқындарға жұмсалатын шығындардың артуына байланысты өсті. РДК жалпы ұлттық табыстың 0,22%-ын құрады.

Гаити

2010 жылғы қаңтарда Гаитиде болған жер сілкінісінен кейін USAID шамамен 200 000 үйсіз қалған гаитилікке қауіпсіз тұрғын үймен қамтамасыз етуге көмектесті; 1 миллионнан астам адамға егу шараларын жүргізуге көмектесті; шамамен 10 миллион текше метр болатын қиратылған ғимараттардың 1,3 миллионнан астамын тазартты; 10 000-нан астам фермерге жүгері, бұршақ және сорго сияқты маңызды дақылдардың өнімділігін екі есеге арттыруға көмектесті; сондай-ақ 350 000-нан астам гаитилікке уақытша жұмыс орындары ұсынып, жергілікті экономикаға 19 миллион доллардан астам инвестиция жасады. USAID холерамен күресу үшін шамамен 42 миллион доллар жұмсады, бұл ауруханаға жатқызу қажетті жағдайлардың санын азайтуға және өлім-жітім көрсеткішін төмендетуге мүмкіндік берді.

Ауғанстан

2001 жылы Ауғанстанға АҚШ-тың кіргенімен, USAID Мемлекеттік хатшылық және Қорғаныс министрлігімен бірлесіп, қайта құру жұмыстарын үйлестірді.

Ирак

2003 жылғы Ирак операциясын жоспарлау кезеңіндегі USAID және АҚШ үкіметінің басқа да агенттіктер арасындағы өзара әрекеттесулерді Иракты қайта құру жөніндегі арнайы бас инспектордың кеңсесі "Қиын сабақтар: Иракты қайта құру тәжірибесі" кітабында сипаттаған. Кейіннен USAID Ирактағы АҚШ-тың қайта құру және даму жұмыстарында маңызды рөл атқарды. 2009 жылға дейін USAID қауымдастықтарды тұрақтандыруға, экономикалық және ауыл шаруашылығының өсуіне көмектесуге, сондай-ақ ұлттық, жергілікті және провинциялық үкіметтердің Ирак халқының қажеттіліктерін қанағаттандыру және оларға жауап беру мүмкіндіктерін арттыруға бағытталған бағдарламаларға шамамен 6,6 миллиард доллар инвестициялады. 2003 жылдың маусым айында C-SPAN телеарнасы USAID әкімшісі Эндрю Нациостың Иракқа сапасын тікелей көрсетті. C-SPAN арнасы осы оқиғаға арналған арнайы бағдарламаны төрт күн бойы эфирге шығарды.

Ливан

USAID Ливандық Америка Университеті мен Бейрут Американдық Университетін кезең-кезеңімен қаржылай қолдау көрсетіп келеді, Ливандық Америка Университетінің «Үлкендікке қадам» науқанына маңызды үлес қосты.

Боливия

2008 жылы Боливия президенті Эво Моралеске қарасты кока өсірушілер одағы Чапаре аймағында жұмыс істейтін USAID-тің 100 қызметкері мен мердігерін елден шығарып салды, себебі АҚШ-тың оларды өнімді емес басқа дақылдарға көшуге көндіру әрекеттеріне наразылық білдірді. Анд ақпарат желісінің хабарлауынша, 1998 жылдан 2003 жылға дейін боливиялық фермерлер коканың барлық түрін жою шартымен ғана USAID-тен басқа дақылдарды егуге көмектесу үшін қаржы ала алды. Ұйым директоры Кэтрин Ледебурдың айтуынша, АҚШ заңдарында талап етілгендей, қатысушы аймақтардың өздерін "терроризмнен азат аймақтар" деп жариялау сияқты басқа да талаптар адамдарды ашуландырды. "Барлық кокаңызды жойып, содан кейін сегіз жылдан кейін жеміс беретін апельсин ағашын өсіріп, арада жеуге ештеңе болмаса, бұл жаман идея", - деді ол. "USAID-ті шығару – бұл жалпы америкалықтарға қарсы сезім емес, жаман бағдарламаларды қабылдамау деп ойлаймын". Президент Эво Моралес 2013 жылдың 1 мамырында USAID-ті Боливиядан, елдегі он жылдық қызметтен кейін, өз үкіметін құлатпақ болды деген айыппен қуды. Президент Моралес Боливиядағы USAID-тің мақсаты – боливиялықтардың емес, американдық мүдделерді ілгерілету екенін түсіндірді. Президент Моралес американдық операциялардың ортасында қалып, боливиялық кока фермерлеріне зиян келтіретін «есірткіге қарсы» бағдарламалар туралы атап өтті. 2019 жылғы боливиялық саяси дағдарыстан кейін, Жанин Анез билікке келген соң, Анез ханым USAID-ті Боливияға «Боливиядағы сайлау процесіне техникалық көмек көрсету» үшін қайта шақырды.

Шығыс Африка

2011 жылдың 19 қыркүйегінде USAID және Ad Council Шығыс Африкада сол жылы болған қатыгез құрғақшылық туралы хабардар ету мақсатында "Аштық, соғыс және құрғақшылық" (FWD) науқанын іске қосты. Телевизиялық және интернет жарнамаларымен қатар, әлеуметтік желілер арқылы FWD американдықтарды осы дағдарыл туралы ақпарат таратуға, көмек көрсету операцияларын жүргізіп жатқан гуманитарлық ұйымдарды қолдауға және жаһандық шешімдер үшін Feed the Future бағдарламасына жүгінуге шақырды. Гена Дэвис, Ума Турман, Джош Хартнетт және Шанель Иман сияқты танымал адамдар қоғамдық қызмет туралы хабарламалар арқылы науқанға қатысты. Каргилл, General Mills, PepsiCo және General Mills сияқты компаниялар да FWD науқанына қолдау көрсетуге келісті.

Палестиналық аумақтар

USAID 2019 жылдың 31 қаңтарында Батыс жағалау мен Газа секторындағы барлық жобаларын аяқтады. 2023 жылдың 10 қарашасында USAID-тің 1000-нан астам қызметкері Израиль-Хамас соғысында дереу атысты тоқтатуға шақыратын ашық хатқа қол қойды.

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік

2023 жылдың сәуір айында USAID және Global Food Safety Initiative (GFSI) Африкадағы азық-түлік қауіпсіздігін және тұрақты азық-түлік жүйелерін жақсарту мақсатындағы өзара түсіністік туралы меморандум (MOU) жасады. GFSI-ның өлшемдерді салыстыру және стандарттарды үйлестіру жұмысы азық өнеркәсібі үшін GFSI мойындайтын сертификаттау бағдарламаларын өзара қабылдауға көмектесуге бағытталған.

Дау-жанжалдар мен сын

USAID және АҚШ-тың жалпы сыртқы экономикалық көмегі 1950 жылдардан бері үздіксіз пікірталас, қырқыс даулар мен сынап-қанаулардың нысаны болып келген.

Кәсіпке байланысты емес келісімшарттар

USAID көбінесе бірнеше аптадан бірнеше жылға дейінгі мерзімге арнайы қызметтер көрсету үшін жеке фирмалармен немесе жеке тұлғалармен келісімшарт жасайды. Бірақ, АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі мұндай тапсырмаларды АҚШ үкіметінің штатты қызметкерлеріне жиірек жүктеуі керек пе деген сұрақ көптен бері қойылып келеді. АҚШ үкіметінің қызметкерлері бағдарламаның алғашқы жылдары, 1940-шы жылдары тікелей техникалық көмек көрсеткен. Бірақ, федералды үкіметтің техникалық сарапшыларына өздері орындай алмайтын, ірі көлемдегі көмек бағдарламаларын жоспарлау және басқару қажеттігі туындады. 1950-ші жылдардың басында техникалық көмектің әлемдік ауқымда кеңеюі сыртқы сарапшыларды тарту қажеттілігін арттырды, бұл 1953 жылы Конгресс АҚШ үкіметінің штаттық құрамын қысқарту талабымен одан да жеделдетілді. 1955 жылға қарай, бақылаушылар мансаптық келісімшарттармен жұмыс істейтін қызметкерлердің орнына, қысқа мерзімді келісімшарттарды қайта пайдалануға көшу байқалғанын айтты.

Экономикалық мүдделер

USAID "АҚШ-тың сыртқы көмегі Американың сыртқы саясатының мүдделерін – демократияны және еркін нарықты дамыту, сонымен қатар дамушы елдердің азаматтарының тұрмысын жақсарту мақсатында әрдайым екі бағытта жүзеге асырылып келген" деп мәлімдейді. Үкіметтік емес ұйымдардың бақылау тобы Ауғанстанға көрсетілген көмектің 40%-ға дейін донор елдерге қайтарылып, келісімшарттарды көтеріңкі бағамен беру арқылы түскенін анықтады. USAID ресми түрде мердігерлерді бәсекелі және объективті принциптер бойынша іріктеп алғанымен, бақылаушы топтар, саясаткерлер, шетелдік үкіметтер мен корпорациялар агенттіктің тендерлік процесіне қазіргі президент әкімшілігінің саяси және қаржылық мүдделерінің ықпал етуіне мүмкіндік бергені үшін сынға алды. Мысалы, Буш әкімшілігі тұсында Иракты қайта құруға арналған 600 миллион долларлық келісімшартқа қатысуға іріктелген бес компанияның барлығы да әкімшілікпен тығыз байланыста болғандығы белгілі болды.

Саяси мүдделері

Уильям Блум 1960 және 1970 жылдары USAID "ЦРУ-мен тығыз жұмыс қарым-қатынасын сақтады және Агенттіктің қызметкерлері көбінесе USAID қызметімен жамылып шетелде жұмыс істеді" деді. 1960 жылдардағы Қоғамдық қауіпсіздік кеңсесі, қазір таратылған USAID бөлімшесі, осыған мысал ретінде келтіріледі. Ол шетелдік полицияны қарсы көтеріліс әдістеріне (соның ішінде азаптау техникаларына) оқыту үшін жасырын орталық ретінде қызмет еткен. Бразилияның ең ірі газеті Folha de S. Paulo, USAID-ті Бразилиядағы саяси реформаға ықпал етуге тырысқанын, бұл оңшыл партияларға тікелей пайда әкелуге бағытталғанын айыптады. 2005 жылы USAID Бразилия Конгресінде өткен семинарға 95 000 АҚШ доллары жұмсады, ол партиялық адалсыздыққа жаза беруді көздейтін заңнаманы қабылдауға бағытталған реформаны ілгерілетуді мақсат етті. Folha басылымына Ақпарат алу туралы заң бойынша қол жеткізген USAID құжаттарына сәйкес, семинар ел Конгресінде кең ауқымды саяси реформа талқылауларының алдында өткізілуі жоспарланған. Құжаттарда "партиялық тәртіпсіздік саяси спектрде кең таралған болса да, [үкіметтік] Жұмысшы партиясы сияқты либералды солшыл партияларда бұл деңгейі төмен" деп жазылған. Сондай-ақ, конференцияның "жергіліктендірілуі" туралы алаңдаушылық білдірілді, осылайша ол АҚШ тарапынан қарастырылмайтын болады. Іс-шараның негізгі демеушісі Халықаралық республикалық институт болды. 2008 жылы Бенджамин Дэнгл "Прогрессив" журналында Буш әкімшілігінің Боливиядағы "Моралес үкіметін әлсірету және елдің белсенді әлеуметтік қозғалыстарын бағындыру" үшін USAID-ті пайдаланғанын жазды, дәл осылай ол Венесуэла және Латын Америкасының дәстүрлі аймақтарында да әрекет еткен. 2012 жылдың жазында ALBA елдері (Венесуэла, Куба, Эквадор, Боливия, Никарагуа, Сент-Винсент және Гренадиндер, Доминика, Антигуа және Барбуда) өз мүшелерін USAID-ті өз елдерінен қууға шақырды.

Біріккен Ұлттар Ұйымына әсер ету

Бірнеше зерттеулер АҚШ-тың басқа елдерден қажетті әрекеттерді алу үшін шетелдік көмекті саяси құрал ретінде қолданатынын көрсетеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне мүшелік АҚШ-тан келетін көмектің айтарлықтай өсуіне әкелуі мүмкін. 1990 жылы Йеменнің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Абдулла Салех әл-Аштал Иракқа қарсы күш қолдануға бағытталған АҚШ жетекшілігіндегі коалицияға қарсы дауыс берген кезде, АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Томас Пикеринг йемендік елшінің орнына барып: "Бұл сіздің ең қымбат дауысыңыз болды" деді. Сонымен бірге, USAID Йемендегі қызметін және қаржыландыруын дереу тоқтатты.

Мемлекеттік департамент террористер тізімі

USAID үкіметтік емес ұйымдарға қаржыландыру шарты ретінде терроризмді жоққа шығару туралы құжатқа қол қоюды талап етеді. Батыс жағалау мен Газа секторындағы 135 үкіметтік емес ұйымды біріктіретін Палестина үкіметтік емес ұйымдарының желісінің медиа-координаторы Иссам Абдул Рахман өзінің ұйымының "саяси шарттармен жүзеге асырылатын қаржыландыруға қарсы екенін" мәлімдеді. Сондай-ақ, АҚШ Мемлекеттік департаменті террористік ұйым деп таныған Палестинаны азат ету халық фронты USAID-тің бұл талабының "Батыс барлау қызметтерінің құпия бөлмелерінде дайындалған саяси шешімдерді Палестиналықтардың құқықтары мен қағидаларын, әсіресе оралу құқығын әлсірету үшін таңу әрекетінен басқа емес" екенін айтты.

Проституция мен жыныстық саудадан бас тарту

2003 жылы Конгресс АҚШ үкіметінен жекелеген ұйымдарға АҚТҚ және басқа да аурулармен күресу үшін USAID гранттары арқылы әлемдік деңгейде көмек көрсетуді көздейтін заң қабылдады. Заң грант алушылардан "проституция мен адам саудасына қатысты нақты қарсы тұратын саясатқа" ие болуды талап етті. 2013 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Халықаралық даму агенттігіне қарсы Ашық қоғам халықаралық альянсы, Инк. ісінде бұл талаптың Бірінші түзетудегі сөзді мәжбүрлеуге тыйым салуды бұзғаны туралы шешім шығарды.

Перудегі мәжбүрлі стерилизацияға қатысы

1990 жылдары USAID Перуде шамамен 300 000 жергілікті әйелді күштеп стерильдеуге қатысқандығы анықталды, бұл елдің «Жасыл жоспары» аясында болды. USAID, Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық қоры (БҰҰХҚ) және Ниппон қоры сияқты халықаралық ұйымдар тарапынан ұсынылған халықты бақылау ережелері Фухимори үкіметінің стерилизациялау саясатын қолдады. Перу парламентінің кіші комитеті жүргізген тергеулер USAID қаржыландыруының көлемі мен жасалған стерилизациялар саны арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетті. Бұл саясаттың нәтижесінде ұрпақ алмасуға әкеліп соқты, нәтижесінде ауылдық аймақтарды экономикалық жаңғыртуға қабілетсіз жас буын пайда болды, бұл аталған аймақтардағы кедейлікті күшейтті. 2023 жылдың тамызында USAID-тің тексеру бөлімі HHRD ұйымына грант алуға рұқсат берді. 2024 жылы Джордж Мейсон университетінің зерттеушілері HHRD-ға қатысты айыптаулардың нашар дереккөздерден алынған ақпаратты манипуляциялау арқасында ірі американдық мұсылмандық қайырымдылық ұйымдарын мақсат тұтқан науқанның бір бөлігі екенін мәлімдеді.

Мәтіннің түйіндері

Қысқаша сілтемелер енген дереккөздер үшін толық сілтемелерді төмендегі "Әдебиеттер тізімі" бөлімінен қараңыз.