Кіріспе

Химиялық қосылыс

Ставудин (d4T), басқалар арасында Zerit тауарлық атауымен сатылады, – бұл ВИЧ/ЖИТС-тің алдын алу және емдеу үшін қолданылатын антиретровирустық препарат. Жиі кездесетін жағынқы әсерлеріне бас ауруы, диарея, құсу, бөртпе және шеттік нерв жүйесінің мәселелері жатады. Бұл препарат жалпы қолжетімділікте сатылады. Ставудин сондай-ақ, жұмыс орындасында (мысалы, инеден шағу) немесе жұқтырылған қан немесе басқа дене сұйықтықтарымен байланысқа түскеннен кейін ВИЧ-1 инфекциясын жұқтыру қаупін азайтуға көмектеседі. Инфекцияны тиімдірек бақылау және ВИЧ-тің асқынуларын азайту үшін ол әрқашан басқа ВИЧ-қа қарсы препараттармен бірге қолданылады.

Жүктілік және бала емізу

Жануарлар зерттеулерінде ставудиннің ұрыққа әсер ететіні көрсетілген, бірақ адамдарға қатысты зерттеулерден деректер жоқ. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) АҚТҚ жұқтырған аналарға балаларына сүт арқылы жұғу қаупін болдырмау үшін балаларын емшекпен тамақтандырмауды ұсынады. Ставудиннің жануарлардың сүтіне өтетініне қатысты деректер бар, бірақ адам сүтіне қатысты деректер жоқ.

Әрекет ету механизмі

Ставудин – тимидиннің нуклеозидтік аналогы. Ол жасушалық киназалармен белсенді трифосфатқа айналдырылады. Ставудин трифосфаты табиғи субстрат – тимидин трифосфатымен бәсекелесіп, ВИЧ-тың кері транскриптазасын тежейді. Кері транскриптаза – вирусқа өз генетикалық материалының иесінің ДНК-сына енгізу үшін РНК-сынан ДНК көшірмесін жасауға қажетті фермент. ДНК тізбегіне енген кезде ставудин трифосфаты ДНК репликациясын тоқтатуға себеп болады.

Фармакокинетика

Абсорбция: Ставудин жылдам сіңіріледі және жақсы ауыздық биодоступтылыққа ие (F = 0,86).

Тарих

Ставудинді алғаш рет 1960 жылдары Жером Хорвиц жасаған, ал бастапқыда ол D4T деп аталған. 1980 жылдары ЖҚТБ эпидемиясы басталғанда, Уильям Прузофф және Йель университетіндегі басқа ғалымдар ставудиннің ВИЧ-қа қарсы қасиеттерін анықтады. 1990 жылы Йель университеті ставудин (d4T) дәрісін ВИЧ-ты емдеу үшін патенттеді және Zerit тауарлық атауымен дәріні өндіруге Bristol Myers Squibb компаниясына эксклюзивті лицензия берді. 1992 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) ставудинге параллель бағалау статусын берді – бұл агенттікке препаратты бекітілгенге дейін пациенттерге қолжетімді етуге мүмкіндік берді. Ставудин FDA-ның үдетілген мақұлдау рәсімі бойынша ұсынылды. Осы рәсім арқылы ставудиннің тиімділігі клиникалық көрсеткіштер емес, CD4 маркеріне әсері арқылы бағаланды. FDA-ның қорытындысы бойынша, CD4 клеткаларының санының артуы препараттың ЖҚТБ және ВИЧ инфекциясына қарсы тиімділігін көрсетеді. Ставудин 1994 жылғы 27 маусымда FDA бекіткен ЖҚТБ және ВИЧ инфекциясын емдеуге арналған төртінші препарат болды. Мақұлдағаннан кейін де препараттың клиникалық пайдасын бағалау үшін зерттеулер жалғастырылды. Клиникалық пайда болмаған жағдайда, үдетілген мақұлдау алынып тасталуы мүмкін. 2018 жылы Mylan Pharmaceuticals 20 мг, 30 мг және 40 мг ставудин капсулаларын өндіруді тоқтатты.