Кіріспе

Халықаралық қатынастардағы қоғамдық қарым-қатынастар дипломатияның бір түрі болып табылады.

Халықаралық қатынастарда қоғамдық дипломатия – мемлекеттің стратегиялық мақсаттарына қолдау көрсету үшін, шетелдік жұртшылықпен тікелей байланыс орнатуға бағытталған, ақпарат беру және ықпал ету мақсатындағы диалог құруға арналған, үкімет тарапынан қолдау көрсетілетін әртүрлі шаралардың жиынтығы. Бұл шараларға насият тарату да кіреді. ХХ ғасырдағы халықаралық тәртіптегі өзгерістермен бірге, қоғамдық дипломатияның тәжірибесі де өзгерді. Оның мамандары жеке кездесулер мен БАҚ-қа берілетін сұхбаттардан бастап, интернет және білім алмасу сияқты түрлі құралдар мен әдістерді пайдаланады.

Негізгі мәліметтер мен анықтамалар

"Гулионға дейін «Халық дипломатиясы»: бір сөз тіркесінің эволюциясы» атты эссесінде USC Center on Public Diplomacy-нің Николас Дж. Кулл былай деп жазады: «Халық дипломатиясы» сөз тіркесінің ең алғашқы қолданылуы шын мәнінде америкалық емес, бірақ 1856 жылдың қаңтарында Лондон Таймс газетінің жетекші мақаласында кездеседі. Ол тек қана президент Франклин Пирстің позициясын сынаған бір мақалада әдептілік синонимі ретінде қолданылады". Куллдің айтуынша, Флетчер заң және дипломатия мектебінің деканы, сондай-ақ, зейнеткердегі көрнекті дипломат Эдмунд Гуллион «бұл сөз тіркесін қазіргі мағынасында алғаш қолданған». 1965 жылы Гуллион Эдвард Р. Мэрроу атындағы қоғамдық дипломатия орталығын құрды, ал Кулл былай деп жазады: «Мэрроу орталығының ертедегі брошюрасы Гуллионның тұжырымдамасының ыңғайлы тұжырымдамасын ұсынды»:

Халық дипломатиясы . шетелдік саясаттың қалыптасуы мен іске асырылуына халықтың көзқарастарының ықпалын зерттейді. Ол дәстүрлі дипломатиядан тыс халықаралық қатынастардың өлшемдерін қамтиды; басқа елдерде үкіметтердің халық пікірін қалыптастыруы; бір елдегі жеке топтар мен мүдделердің екіншісімен өзара әрекеттесуі; шетелдік істер туралы хабарлау және оның саясатқа тигізетін әсері; дипломаттар мен шетелдік тілшілер сияқты байланыс жасаумен айналысатын адамдар арасындағы байланыс; және мәдениеттер аралық байланыс процесі. Халық дипломатиясы – әлемдегі халықпен тиімді байланыс орнату – Американың көзқарасын және идеяларын түсінуге, бағалауға және тіпті үлгі алуға ұмтылу; тарихи тұрғыдан алғанда, Американың ең тиімді ықпал құралы. – Джилл А. Шукер (Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қоғамдық істер жөніндегі бұрынғы аға директоры), 2004 жылғы шілде. 1999 жылы Мемлекеттік департаментпен біріккенге дейін қоғамдық дипломатияға жауапты негізгі үкіметтік агенттік болған АҚШ Ақпарат агенттігі (USIA) оны «АҚШ-тың ұлттық мүддесі мен ұлттық қауіпсіздігін шетелдік халықты түсіну, хабарлау және ықпал ету арқылы, сондай-ақ американдық азаматтар мен мекемелер мен олардың шетелдегі әріптестері арасындағы диалогты кеңейту арқылы ілгерілету» деп сипаттады. Бір ел әдейі немесе орынсыз түрде, сондай-ақ ресми және жеке тұлғалар мен мекемелер арқылы әрекет ете алады. Тиімді халық дипломатиясы сыртқы саясаттың мақсаттарына жету үшін сатудың орнына диалогтың маңызды екендігінен басталады: халық дипломатиясы екі жақты жол ретінде қарастырылуы керек. Сонымен қатар, халық дипломатиясымен айналысатын іс-әрекеттер көбінесе ресми АҚШ үкіметінің көзқарастарынан өзгеше, жеке американдық тұлғалар мен ұйымдардың әртүрлі көзқарастарын ұсынады. Дәстүрлі дипломатия бір үкіметпен екінші үкімет арасында белсенді жұмыс істейді. Дәстүрлі дипломатияда АҚШ елшілігінің қызметкерлері АҚШ үкіметін басқарған елде, негізінен, қарым-қатынас орнату және басқарған үкіметтің қызметкерлерімен ресми іс жүргізу арқылы өкілдік етеді, ал халық дипломатиясы негізінен қоғамның көптеген үкіметтік емес элементтерін қамтиды.

Қытай Халық Республикасы

Құрылғанынан кейін көп ұзамай Қытай Халық Республикасы қоғамдық дипломатияға деген көзқарасын "халық дипломатиясы" (ренмин вайжяо) ретінде қалыптастырды. Халық дипломатиясы "халық арқылы саясатқа әсер ету" деген ұранмен өрнектелді. 2000 жылдардың басынан 2024 жылға дейін Қытайдың бауырлас қалалармен орнаған қатынастары екі есеге артты, ал басқалары стратегиялық коммуникацияны қамтиды. Халықаралық хабар тарату XXI ғасырдағы қоғамдық дипломатияның маңызды құралы болып табылады, бұл ретте дәстүрлі түрде нашар мемлекеттердің күшті мемлекеттер ұсынатын ақпараттың гегемониясына және монополиясына қарсы тұру мүмкіндігі бар. Жеке байланыстар, "Америка дауысы", "Еркін Еуропа" және "Азаттық" радиосы сияқты хабар таратушылар, "Фулбрайт" және "Халықаралық басшылар алмасу бағдарламасы" сияқты алмасу бағдарламалары, шетелдегі американдық өнер мен қойылымдар, сондай-ақ интернетті пайдалану – бұл аудиторияға және жеткізілетін хабарламаға байланысты қоғамдық дипломатияны іске асыруға қолданылатын құралдар.

Әсері

2021 жылғы зерттеуге сәйкес, көшбасшылардың жоғары деңгейдегі сапарлары шетел азаматтарының қолдауын арттырады.