Америкалық неоконсервативті саясатты зерттеу орталығы

Кіріспе

Бұрынғы американдық неоконсервативті ой-саналар тобы.

Жаңа американдық ғасыр жобасы (PNAC) – АҚШ-тың сыртқы саясатына бағытталған, Вашингтон қаласында орналасқан неоконсервативті ой-саналар тобы. Ол 1997 жылы коммерциялық емес білім беру ұйымы ретінде құрылды, және Уильям Кристол мен Роберт Каган құрды. PNAC-тің жарияланған мақсаты – «Американың әлемдік көшбасшылығын ілгерілету» болды. Ұйым «Американың басшылығы Америка үшін де, әлем үшін де жақсы» деп мәлімдеді және «Рейганның әскери күш пен моральдық тұжырымдылық саясатына» қолдау көрсетуге тырысты. PNAC-тің негізін қалаушы принциптерге қол қойған жиырма бес адамның ондайы АҚШ президенті Джордж Буштың әкімшілігінде қызмет етті, оның ішінде Дик Чейни, Дональд Рамсфелд және Пол Вулфовиц. Ирвин Стелцер және Дейв Грондин сияқты сарапшылар PNAC-тің Буш әкімшілігінің сыртқы саясатын қалыптастыруда, әсіресе Ирак соғысына қолдау көрсетуде маңызды рөл атқарғанын айтады. Индержит Пармар, Филип Хаммонд және Дональд Э. Абельсон сияқты ғалымдар PNAC-тің Джордж Буш әкімшілігіне тигізген ықпалы шамадан тыс бағаланғанын мәлімдеді. Жаңа американдық ғасыр жобасы 2006 жылы қызметін тоқтатты; оның орнына 2009 жылы Кристол мен Каган бірлесіп құрған Сыртқы саясат бастамасы атты жаңа ой-саналар тобы келді. Сыртқы саясат бастамасы 2017 жылы таратылды.

Шығуы және жұмыс істеуі

Жаңа американдық ғасыр жобасы Кристол мен Каганның Республикалық партияда "Американың сыртқы саясаты үшін нақты көрегендік жоқ" деген сенімінен туындады, бұл республикалық лидерлерге Президент Билл Клинтонның сыртқы саясатын тиімді сынға алуға мүмкіндік берер еді. 1997 жылдың маусым айында Кристол мен Каган PNAC-ты құрды, оның мақсаты – "Foreign Affairs" журналында бұрын баяндалған өз мақсаттарын ілгерілету болды. PNAC-тың негізгі қағидалар жинағында осы мақаланың тұжырымдары мен мақсаттары қайта жаңғырылды.

Принциптер туралы мәлімдеме

PNAC-тің алғашқы қоғамдық әрекеті 1997 жылдың 3 маусымында «Принциптер туралы мәлімдеме» жариялау болды. Мәлімдемеге жоба мүшелері мен сыртқы қолдаушылар, соның ішінде (мәлімдеме қағидаттарына қол қойғандар) барлығы 25 адам қол қойды. Онда АҚШ «әлемдегі ең басты держава» ретінде сипатталды және елдің алдында «Америка принциптері мен мүдделеріне ұнайтын жаңа ғасырды құру» міндеті тұрғаны айтылды. Осы мақсатқа жету үшін мәлімдемеге қол қойғандар қорғанысқа жұмсалатын қаражатты едәуір арттыруды және «шет елде саяси және экономикалық еркіндікті» ілгерілетуді ұсынды. АҚШ демократиялық одақтастарымен байланысын нығайтып, «біздің мүдделеріміз бен құндылықтарымызға қарсы келетін режимдерге қарсы тұруы» және «біздің қауіпсіздігімізге, гүлденуімізге және принциптерімізге оңтайлы халықаралық тәртіпті» сақтап, кеңейтуі керектігі де айтылды. «Әскери күш пен моральдық нақтылық» саясатын «Регандық» деп сипаттап, PNAC қағидалары «АҚШ өткен ғасырдағы жетістіктерін дамытып, келесі ғасырдағы қауіпсіздігі мен ұлылығын қамтамасыз етуі үшін» қажет екені қорытындыланды.

Иракта режимді өзгертуді талап ету

1998 жылы Кристол мен Каган «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалалары арқылы Ирактың қарусыздандыру процесі кезінде Ирактағы билік режимін өзгертуді қолдады. Ирактың БҰҰ қару-жарақтарын тексеру комиссиясымен ынтымақтасуға құлшынбайтыны сезілген соң, ПНАК-тың негізгі мүшелері – Ричард Перл, Пол Вулфовиц, Р. Джеймс Вулси, Эллиотт Абрамс, Дональд Рамсфелд, Роберт Зоэлик және Джон Болтон президент Билл Клинтонға Саддам Хусейнді биліктен кетіруді талап ететін ашық хатқа қол қойды. Аталған хатта Саддам Хусейн АҚШ-қа, оның Таяу Шығыстағы одақтастарына және аймақтағы мұнай ресурстарына қауіп төндіретіні, Ирактың бақылауындағы жаппай қырып-жою қаруларының болуы ықтимал екені айтылды. Сондай-ақ, хатта АҚШ «Перс шығанағындағы соғыстағы серіктестеріміздің санкцияларды сақтауын немесе Саддам БҰҰ инспекцияларын бұзғанда немесе олардан қашқанда оны жазалауын күтуге енді мүмкіндігіміз жоқ» делінген. Америка саясаты «БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде бірауыздан келісімге қол жеткізуге ұмтылудың қателігімен шектелуіне болмайды» деген пікір білдіріліп, «АҚШ-тың БҰҰ-ның қазіргі қарарларына сәйкес, Перс шығанағындағы өмірлік маңызы бар мүдделерін қорғау үшін қажетті шараларды, соның ішінде әскери шараларды қабылдауға құқығы бар екені» мәлімделді. ПНАК мүшелері БҰҰ-ның Иракқа қарсы санкциялары Иракты қарусыздандырудың тиімді құралы бола алмайтынына сенгендіктен, АҚШ Конгресінің республикалық мүшелері Ньют Гингрич пен Трент Лотқа хат жолдап, Конгреске әрекет етуге шақырды және 1998 жылғы Иракты азат ету туралы заңды (H. R. 4655) қолдады. Бұл заң президент Клинтонның қол қоюымен қабылданды. 1998 жылдың ақпан айында ПНАК хатына қол қойған бірқатар адамдар Клинтонға екіпартиялық Кемел аралықтағы бейбітшілік және қауіпсіздік комитетінің ұқсас хатына да қол қойды. 1999 жылдың қаңтарында ПНАК 1998 жылдың желтоқсан айында Иракқа қарсы «Шөл түлкісі» операциясы кезінде жасалған бомбалаудың тиімсіздігін сынаған хабарлама таратты. Аталған хабарламада АҚШ Иракты азат ету туралы заң арқылы қолдаған Ирактың демократиялық оппозициясының өміршеңдігіне күмән келтіріліп, кез келген «тыйып тұру» саясаты – иллюзия деп бағаланды. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін көп ұзамай ПНАК президент Джордж Бушқа хат жолдап, «Ирактағы Саддам Хусейнді биліктен кетіруді» көздеген билік режимін өзгертуді ұсынды. Хатта «терроризмді және оны демеушілерін жоюға бағытталған кез келген стратегия Саддам Хусейнді Иракта биліктен кетіруге бағытталған күш-жігерді қамтуы керек» делінді, тіпті Ирактың 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарға қатысы екенін көрсететін ешқандай дәлел болмаса да. Хат авторлары Хұсейн билікте қалуына рұқсат ету «халықаралық терроризмге қарсы соғыста ерте және мүмкін шешуші жеңіліс» болады екенін ескертті. 2001 жылдан бастап 2003 жылғы Иракқа басып кіруге дейін ПНАК және оның көптеген мүшелері Иракқа қарсы әскери шараларды белсенді түрде қолдады және Саддам Хусейнді билікте қалдыру «терроризмге берілу» болады деп мәлімдеді. Кейбір сарапшылар ПНАК-тың 1998 жылғы 16 қаңтарда президент Клинтонға «Саддам Хусейін режимін биліктен кетіруді» талап еткен хатын және ПНАК мүшелерінің көптегенінің Буш әкімшілігіндегі қызметтерін ерекше атап өтті. Мысалы, 2003 жылы «Der Spiegel» журналында жарияланған мақаласында Жохен Болше ПНАК-ты «Американың жаһандық үстемдігінің дәуірін, БҰҰ-ның әлсіреуін және 1998 жылдан бері Иракқа қарсы агрессивті соғыс жоспарларын» жасаған «ұлтаралық оңшыл американдық саяси орталықтар» деп сипаттады. Бірақ кейбір саясаттанушылар, тарихшылар және ғалымдар осы мәлімдемелерге қарсы шықты. Дональд Э. Абельсон «ПНАК-тың саяси аренадағы өркендеуін» зерттеген ғалымдар «ПНАК-тың Мақсаттар туралы мәлімдемесіне қол қойған бірнеше адам Буш әкімшілігінде жоғары лауазымдарға тағайындалғанын» естен шығара алмайтынын, бірақ бұл фактіні мойындау «институт Буштың сыртқы саясатын жасады» деген пікірден өте алшақты екенін жазды.

In 1998, Kristol and Kagan advocated regime change in Iraq throughout the Iraq disarmament process through articles that were published in the New York Times. Following perceived Iraqi unwillingness to co operate with UN weapons inspections, core members of the PNAC including Richard Perle, Paul Wolfowitz, R. James Woolsey, Elliott Abrams, Donald Rumsfeld, Robert Zoellick, and John Bolton were among the signatories of an open letter initiated by the PNAC to President Bill Clinton calling for the removal of Saddam Hussein. Portraying Saddam Hussein as a threat to the United States, its Middle East allies, and oil resources in the region, and emphasizing the potential danger of any weapons of mass destruction under Iraq's control, the letter asserted that the United States could "no longer depend on our partners in the Gulf War to continue to uphold the sanctions or to punish Saddam when he blocks or evades UN inspections". Stating that American policy "cannot continue to be crippled by a misguided insistence on unanimity in the UN Security Council", the letter's signatories asserted that "the U. S. has the authority under existing UN resolutions to take the necessary steps, including military steps, to protect our vital interests in the Gulf". Believing that UN sanctions against Iraq would be an ineffective means of disarming Iraq, PNAC members also wrote a letter to Republican members of the U. S. Congress Newt Gingrich and Trent Lott, urging Congress to act, and supported the Iraq Liberation Act of 1998 (H. R.4655) which President Clinton signed into law in October 1998. In February 1998, some of the same individuals who had signed the PNAC letter in January also signed a similar letter to Clinton, from the bipartisan Committee for Peace and Security in the Gulf. In January 1999, the PNAC circulated a memo that criticized the December 1998 bombing of Iraq in Operation Desert Fox as ineffective. The memo questioned the viability of Iraqi democratic opposition, which the U. S. was supporting through the Iraq Liberation Act, and referred to any "containment" policy as an illusion. Shortly after the September 11 attacks, the PNAC sent a letter to President George W. Bush, specifically advocating regime change through "a determined effort to remove Saddam Hussein from power in Iraq". The letter suggested that "any strategy aiming at the eradication of terrorism and its sponsors must include a determined effort to remove Saddam Hussein from power in Iraq", even if no evidence linked Iraq to the September 11 attacks. The letter warned that allowing Hussein to remain in power would be "an early and perhaps decisive surrender in the war on international terrorism." From 2001 through the 2003 invasion of Iraq, the PNAC and many of its members voiced active support for military action against Iraq, and asserted leaving Saddam Hussein in power would be "surrender to terrorism". Some have regarded the PNAC's January 16, 1998, letter to President Clinton urging "the removal of Saddam Hussein's regime from power", and the involvement of multiple PNAC members in the Bush Administration Writing in Der Spiegel in 2003, for example, Jochen Bölsche specifically referred to PNAC when he claimed that "ultra rightwing US think tanks" had been "drawing up plans for an era of American global domination, for the emasculation of the UN, and an aggressive war against Iraq" in "broad daylight" since 1998. Some political scientists, historians, and other academics have been critical of many of these claims. Donald E. Abelson has written that scholars studying "PNAC's ascendancy" in the political arena "cannot possibly overlook the fact" that several of the signatories to PNAC's Statement of Purposes "received high level positions in the Bush administration", but that acknowledging these facts "is a far cry from making the claim that the institute was the architect of Bush's foreign policy".

Американың қорғанысын қайта құру

PNAC-тың ең ықпалды жарияланымдарының бірі 90 беттік «Американың қорғанысын қайта құру: жаңа ғасыр үшін стратегиялар, күштер және ресурстар» атты есеп болды. PNAC-тың 1997 жылғы қағидалар туралы мәлімдемесіне сілтеме жасай отырып, «Американың қорғанысын қайта құру» АҚШ «АҚШ әскери күштерінің басымдығын сақтап, әлемдік көшбасшылық позициясын сақтауға және кеңейтуге ұмтылуы керек» деп мәлімдеді. Ол өткен он жылды бейбітшілік пен тұрақтылық кезеңі деп атап, бұл «кең тараған экономикалық өсім үшін геосаяси негіз» және «Американың бостандық пен демократия қағидаларының таралуына» жағдай жасады. Есепте «халықаралық саясаттың ешбір сәтін уақытпен тоқтатуға болмайды; тіпті жаһандық америкалық бейбітшілік те өздігінен сақталмайды» делінген. Есепке сәйкес, қорғанысқа жұмсалатын қаржының қазіргі деңгейі жеткіліксіз, бұл саясаткерлерді «күшейіп келе жатқан үлкен тәуекелдерді тиімсіз басқаруға» мәжбүр етеді. Нәтижесінде, «бүгінгі қажеттіліктерге ертеңгі қажеттіліктерді ескермей қаржы жұмсау; үлкен соғыстарға күш жинау үшін қалаларды күзетуден бас тарту; Еуропада болуды немесе Азияда болуды «таңдау» және т.б.» болып табылады. Есепте мұның бәрі «бұрыс таңдаулар» және «жалған үнемдеулер» екені, бұл ұзақ мерзімді американдық мүдделерді ілгерілетуге көмектеспейді делінген. «Қорғаныс талаптарымызды орындамауымыздың нақты құны – американдық әлемдік көшбасшылық қабілетінің төмендеуі және, әрі қарай, Американың қағидалары мен өркендеуіне ерекше жағдай жасайтын жаһандық қауіпсіздік тәртібінің жоғалуы болады», - делінген есепте. «Американың қорғанысын қайта құру» АҚШ әскери күштері үшін төрт негізгі міндетті белгілеуді ұсынды: «Америкалық отанды» қорғау, «бірнеше, бір уақыттағы ірі театрлық соғыстарды» жеңу, маңызды аймақтарда «қауіпсіздік ортасын қалыптастырумен байланысты қала күзетушілік» міндеттерін орындау және АҚШ күштерін «әскери істердегі революцияны пайдалану» үшін өзгерту. Нақты ұсыныстарға АҚШ-тың ядролық басымдығын сақтау, әскерилердің активті құрамын 1,4 миллионнан 1,6 миллионға дейін арттыру, АҚШ күштерін Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Азияға қайта орналастыру және АҚШ күштерін «таңдап» жаңарту кірді. Есепте «кедергі келтіретін» бағдарламаларды, мысалы, «Бірлескен соққылаушыны» (оның айтуынша, Пентагонның «аса қымбат» қаржысын жұтып алып, шектеулі пайда әкеледі) жою, бірақ «жаһандық зымыран қорғанысын» және «ғарыш пен киберкеңістікті» бақылау, соның ішінде «ғарышты басқару» міндеті бар жаңа әскери қызмет құруды қолдады. Осы мақсаттарға жету үшін «Американың қорғанысын қайта құру» әскери және қорғаныс шығындарын «ЖІӨ-нің кемінде 3,5-3,8 пайызына дейін, жыл сайын қорғаныс шығындарының жалпы сомасына 15-20 миллиард доллар қосып, біртіндеп арттыруды» ұсынды. Кейбір сыншылар одан да әрі барып, «Американың қорғанысын қайта құруды» әлемдік американдық гегемония үшін жоспар ретінде қарастыру керек деді. 2003 жылы Der Spiegel журналында жазған Йохан Больше «Американың қорғанысын қайта құру» «Рамсфелд, Чейни, Вулфовиц және Либби үшін PNAC ұйымымен әзірленгенін» және «АҚШ-тың басымдығын сақтау, қарсы күштерді тежеу және әлемдік қауіпсіздік жүйесін АҚШ мүдделеріне сәйкес қалыптастыру мәселелеріне арналғанын» мәлімдеді. Британдық депутат Майкл Мичер 2003 жылы осыған ұқсас айыптаулар жасап, бұл құжаттың «Буш әкімшілігінің» негізгі мүшелері үшін «жаһандық Пакс Американы құру жоспары» екенін мәлімдеді. Академик Питер Дейл Скотт кейіннен «PNAC идеологиясы 2000 жылы «Американың қорғанысын қайта құру» атты маңызды позициялық құжатта жиынтықталды. Бұл құжат халықаралық құқықпен шектелмеген жаһандық Пакс Американы қолдады». Дональд Э. Абельсон және Филипп Хаммонд сияқты басқа ғалымдар осы сын-пікірлердің көпшілігін асыра сілтегенін айтты, сонымен қатар PNAC-тың шығу тегі, мақсаттары және ықпалы туралы ұқсас мәлімдемелер «АҚШ-тағы неоконсервативті желідегі академиялық әдебиетке еніп келеді». Мысалы, Хаммондтың айтуынша, «Американың қорғанысын қайта құру» «терроризмге қарсы соғыстың астында американдық әлемді билеу жоспары іске асырылғанын дәлелдейтін дәлел ретінде жиі келтіріледі», бірақ шын мәнінде бұл «әдеттегідей» болды. Хаммондтың айтуынша, есептегі ұсыныстар «неоконсерваторлар жалпы алғанда не айтарын күтуге болады, және олардың 2001 жылдың қыркүйегіне дейін көпшілікке қол жетімді құжаттарда айтқандары үлкен аян емес». Сол сияқты, Абельсон...

One of the PNAC's most influential publications was a 90 page report titled Rebuilding America's Defenses: Strategies, Forces, and Resources For a New Century. Citing the PNAC's 1997 Statement of Principles, Rebuilding America's Defenses asserted that the United States should "seek to preserve and extend its position of global leadership" by "maintaining the preeminence of U. S. military forces." It suggested that the preceding decade had been a time of peace and stability, which had provided "the geopolitical framework for widespread economic growth" and "the spread of American principles of liberty and democracy". The report warned that "no moment in international politics can be frozen in time; even a global Pax Americana will not preserve itself. According to the report, current levels of defense spending were insufficient, forcing policymakers "to try ineffectually to 'manage' increasingly large risks". The result, it suggested, was a form "paying for today's needs by shortchanging tomorrow's; withdrawing from constabulary missions to retain strength for large scale wars; 'choosing' between presence in Europe or presence in Asia; and so on". The report asserted that ll of these were "bad choices" and "false economies", which did little to promote long term American interests. "The true cost of not meeting our defense requirements", the report argued, "will be a lessened capacity for American global leadership and, ultimately, the loss of a global security order that is uniquely friendly to American principles and prosperity". Rebuilding America's Defenses recommended establishing four core missions for US military forces: the defense of the "American homeland", the fighting and winning of "multiple, simultaneous major theatre wars", the performance of "'constabular' duties associated with shaping the security environment" in key regions, and the transformation of US forces "to exploit the 'revolution in military affairs'". Its specific recommendations included the maintenance of US nuclear superiority, an increase of the active personnel strength of the military from 1.4 to 1.6 million people, the redeployment of US forces to Southeast Europe and Asia, and the "selective" modernization of US forces. The report advocated the cancellation of "roadblock" programs such as the Joint Strike Fighter (which it argued would absorb "exorbitant" amounts of Pentagon funding while providing limited gains), but favored the development of "global missile defenses" and the control of "space and cyberspace", including the creation of a new military service with the mission of "space control". To help achieve these aims, Rebuilding America's Defenses advocated a gradual increase in military and defense spending "to a minimum level of 3.5 to 3.8 percent of gross domestic product, adding $15 billion to $20 billion to total defense spending annually. Some critics went further, asserting that Rebuilding America's Defenses should be viewed as a program for global American hegemony. Writing in Der Spiegel in 2003, Jochen Bölsche claimed that Rebuilding America's Defenses "had been developed by PNAC for Rumsfeld, Cheney, Wolfowitz, and Libby" and was "devoted to matters of 'maintaining US pre eminence, thwarting rival powers and shaping the global security system according to US interests'". British MP Michael Meacher made similar allegations in 2003, stating that the document was "a blueprint for the creation of a global Pax Americana", which had been "drawn up for" key members of the Bush administration. Academic Peter Dale Scott subsequently wrote"[PNAC's] ideology was summarized in a major position paper, Rebuilding America's Defenses, in 2000. This document advocated a global Pax Americana unrestrained by international law "

Other academics, such as Donald E. Abelson and Phillip Hammond, have suggested that many of these criticisms were overblown, while noting that similar statements about PNAC's origins, goals, and influence "continue to make their way into the academic literature on the neo conservative network in the United States". Hammond, for example, notes that though Rebuilding America's Defenses "is often cited as evidence that a blueprint for American domination of the world was implemented under cover of the war on terrorism", it was actually "unexceptional". According to Hammond, the report's recommendations were "exactly what one would generally expect neoconservatives to say, and it is no great revelation that they said it in publicly available documents prior to September 2001". Similarly, Abelson has written that "evaluating the extent of PNAC's influence is not as straightforward" as Meacher and others maintain" as "we know very little about the inner workings of this think tank and whether it has lived up to its billing as the architect of Bush's foreign policy".

Дипломатиялық стратегияларға қарағанда әскери стратегияларға назар аударыңыз

PNAC мүшесі Реуэль Марк Герехт былай деді: "Біздің жауларымыз бен достарымызға кез келген үлкен державаға тән қорқынышты қайта орнатудан басқа жолымыз жоқ. Тек Саддам Хусейнге қарсы соғыс ғана Американың шетелдегі мүдделерін және отандық азаматтарын қорғайтын құрметті қайта жаңарта алады". Стратегиялық зерттеулер институтының зейнеткер профессор Джеффри Рекорд өзінің "Терроризмге қарсы жаһандық соғыстың шектері" атты монографиясында және Уильям Риверс Питт, Truthout басылымында, PNAC-тің әскери гегемонияға қол жеткізу мақсаттары әскердің мүмкіндіктерін ескере отырып, шамадан тыс амбициялық болды, олар "АҚШ-тың күшінің шектерін" танымады және дипломатияны емес, әскери күшті алдын ала қолдану "кері әсерлерге" алып келуі мүмкін екенін айтты. Пол Рейнольдс та осыған ұқсас пікір білдірді. 2006 жылы PNAC-тің бұрынғы атқарушы директоры Гэри Шмитт PNAC-тің "мәңгілікке созылуы" жоспарланбағанын және "өз жұмысын атқарғанын" айтты, сондай-ақ "біздің көзқарасымыз қабылданды" деп мәлімдеді. 2018 жылдың 5 қыркүйегінен 2019 жылдың 13 қаңтарына дейін PNAC-тің бас беті ешқандай түсіндірмесіз қайтадан желіге қосылды.