Кіріспе

Химикалық қосылыс

Абакавир, «Зиаген» брендімен де сатылады, – HIV/AIDS-ті емдеу үшін қолданылатын дәрі. Басқа нуклеозидтік аналогты кері транскриптаза ингибиторлары (НТИ) сияқты, абакавир басқа HIV дәрілерімен бірге қолданылады және жеке-дара қолдануға ұсынылмайды. Ол таблетка немесе ерітінді түрінде ауызға қабылданады және үш айдан асқан балаларда қолдануға болады. Абакавир – NRTI дәрілері класына жатады, олар HIV вирусының көбейіп өсуіне қажет фермент – кері транскриптазаны тоқтату арқылы әрекет етеді. NRTI класының ішінде абакавир карбоциклді нуклеозид болып табылады. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының «Қажетті дәрілер тізіміне» енген. Ол генериктік дәрі ретінде де қолжетімді.

Өте сезімталдық синдромы

Абакавирге жоғары сезімталдық адам лейкоциттерінің В антигенінің локусындағы нақты бір аллельмен, атап айтқанда HLA B*5701 белдеуімен тығыз байланысты. Бұл жоғары сезімталдық реакциясының механизмі абакавирдің HLA B*57:01 антигенін байланыстыру ошағында байланысуына байланысты, бұл Т-жасушаларына ұсынылғанда "өзгеше" болып көрінетін басқа пептидтердің байланысуына мүмкіндік береді. HLA B*5701 таралуы мен шығу тегі арасында байланыс бар. Аллельдің таралуы еуропалық шығу тегіндегі адамдар арасында орташа есеппен 3,4-тен 5,8 пайызды құрайды, американдық үндістерде – 17,6 пайыз, испандық американдықтарда – 3,0 пайыз, қытайлық американдықтарда – 1,2 пайыз. Африка халқы арасында HLA B*5701 таралуында айтарлықтай айырмашылықтар бар. Африкалық американдықтарда таралуы орташа есеппен 1,0 пайызды құрайды, Нигериядан келген йорубаларда – 0 пайыз, Кениядан келген лухьяларда – 3,3 пайыз, Кениядан келген масаиларда – 13,6 пайыз. Бірақ орташа мәндер үлгі топтары ішіндегі жиіліктердің өте өзгермелілігінен алынған. Абакавирге жоғары сезімталдық синдромының жиі кездесетін белгілері: қызба, осалдық, құлайғандық және диарея. Кейбір науқастарда теріде бөртпе пайда болуы мүмкін. АХС белгілері әдетте абакавирді қолдана бастағаннан кейін алты апта ішінде пайда болады, бірақ оларды ЖИТС, иммундық жаңару синдромы, басқа дәрілерге байланысты жоғары сезімталдық синдромы немесе инфекция белгілерімен шатастыруға болады. АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) 2008 жылдың 24 шілдесінде абакавир және абакавир құрамындағы дәрілерге қатысты ескерту жариялады. FDA мақұлдаған препараттар туралы нұсқауда абакавирді қолданар алдында HLA B*5701 аллеліне скрининг жүргізу және осы аллельді анықтаған емделушілерге баламалы ем тағайындау ұсынылады. Сонымен қатар, Клиникалық фармакогенетиканы іске асыру консорциумы және Нидерланд фармакогенетика жұмыс тобы HLA B*5701 аллелі бар адамдарға баламалы емді қолдануды ұсынады. Адамның абакавирге жоғары сезімталдық реакциясын анықтау үшін терідегі жамбас сынағы да қолданылуы мүмкін, бірақ АХС-ке бейім кейбір науқастар жамбас сынағына жауап бермеуі мүмкін. Абакавирге күдікті жоғары сезімталдық реакциясы пайда болған жағдайда, барлық науқастарда, тіпті HLA B*5701 аллелі жоқ науқастарда да, емдеуді дереу және толығымен тоқтату қажет. 2011 жылдың 1 наурызында FDA халықты абакавирдің қауіпсіздігіне қатысты жүргізіліп жатқан тексеру туралы және препаратпен байланысты жүрек талмасының қаупінің арту мүмкіндігі туралы хабардар етті. Дегенмен, FDA жүргізген 26 зерттеудің мета-талдауы абакавирді қолдану мен жүрек талмасы арасында ешқандай байланыс таппады.

Иммунопатогенез

Абакавирге жоғары сезімталдық синдромының негізгі механизмі HLA B*5701 белок өнімінің өзгеруімен байланысты. Абакавир HLA B*5701 ақуызына жоғары ерекшелікпен байланысып, антиген байланыстыру тігінің пішіні мен химиялық құрамын өзгертеді. Бұл иммундық төзімділіктің өзгеруіне және одан кейін абакавирге қатысты цитотоксикалық T-жасушаларының белсенділігіне алып келеді, бұл абакавирге жоғары сезімталдық синдромы деп аталатын жүйелік реакцияны тудырады. Этанол алкоголь дегидрогеназасын тежеу арқылы абакавирдің деңгейін арттыруы мүмкін. Абакавир алкоголь дегидрогеназасы және глюкуронидация арқылы метаболизденеді. Метадон абакавирдің терапиялық тиімділігін азайтуы мүмкін. Абакавир метадонның қан сарысуындағы концентрациясын төмендетуі мүмкін. Орлистат антиретровирустық препараттардың қан сарысуындағы концентрациясын төмендетуі мүмкін. Бұл өзара әрекеттесудің механизмі толыққанды анықталмаған, бірақ орлистаттың абакавирдің сіңуін азайтуына байланысты деп болжануда. Кабозантиниб: МРҚ2 ингибиторлары (Көп дәрілік резистенттілікпен байланысты протеин 2 ингибиторлары) тобына жататын препараттар, мысалы, абакавир кабозантинибтің қан сарысуындағы концентрациясын арттыруы мүмкін.

Әрекет ету механизмі

Абакавир – вирус көбеюін тежейтін нуклеозидтік кері транскриптаза ингибиторы. Ол карбовир трифосфатына (CBV TP) фосфорилирленген гуанозиннің аналогы болып табылады. CBV TP вирус молекулаларымен бәсекелесіп, вирус ДНК-сына енгізіледі. CBV TP вирус ДНК-сына енгізілгеннен кейін, транскрипция және ВИЧ кері транскриптазасы тежеледі.

Фармакокинетика

Абакавир ауыз жолымен қабылданады және 83% жоғары биожетімділігімен жылдам сіңіріледі. Ерітінді мен таблетканың концентрациясы және биожетімділігі шамалас. Абакавирді тамақпен бірге немесе тамақтан тәуелсіз қабылдауға болады. Абакавир қан-ми тосқауылынан өтеді. Абакавир негізінен алкоголь дегидрогеназасы және глюкуронил трансфераза ферменттері арқылы белсенді емес карбоксилат және глюкуронид метаболиттеріне айналады. Оның жартылай ыдырау периоды шамамен 1,5-2,0 сағатты құрайды. Егер адамның бауыр жеткіліксіздігі болса, абакавирдің жартылай ыдырау периоды 58%-ға ұзарады. Абакавир несеппен (83%) және нәжіспен (16%) шығарылады. Гемодиализ немесе перитонеалдық диализ арқылы абакавирді шығаруға болатыны белгісіз. Абакавир АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан 1998 жылдың 18 желтоқсанында мақұлданды, осылайша ол АҚШ-та мақұлданған он бесінші антиретровирустық препарат болды. Оның патені АҚШ-та 2009 жылдың 26 желтоқсанында аяқталды.