Кіріспе

Руль шетіне орнатылатын тұтқа

Бродди тұтқасы (басқаша жазу: бродди тұтқасы) – автомобильдің немесе басқа да рульді көлік құралының немесе жабдықтың руліне бекітілетін есік тұтқасы сияқты тұтқа. Осы тұтқаның басқа да атаулары: «өлім тұтқасы», «мойын тұтқасы», «әже тұтқасы», «саусаққа соққы беретін тұтқа» және «дөңгелек айналдырушы».

Құрылымы мен қолданылуы

Құрылғы – жүргізушіге қаратылған, тәуелсіз айналатын кішкентай тұтқа (АҚШ-тың классикалық есік тұтқасына ұқсас), ол рульдің сыртқы жиегіне берік бекітілген. Ілгекті тұтқа – қосымша жабдық. Еркін айналу рульді бір қолмен басқаруды жеңілдету немесе жылдамдату үшін жасалған. Күштік руль жүйесі жоқ кейбір ауыр автомобильдерде рульді бұру қиын және баяу болған, жүргізушіге рульді екі қолмен айналдыру қажеттігі туатын. Ал тұтқа жүргізушіге рульді жылдам бұруға мүмкіндік берді. Бродный тұтқалары күштік руль пайда болғанға дейін жүк көліктері мен тракторларда танымал болды. Олардың негізгі қолданылуы әлі де жүк көліктерінде, әсіресе тіркемелі жүк көліктерінде сақталады, себебі олар рульді басқарумен қатар радионы немесе беріліс қорабын басқаруға мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ вилочный көтерулерде, шаруашылық тракторларында, құрылыс техникасында, атпен жүретін газон шабу машиналарында және мұз тегістеу машиналарын да қолданылады, онда жиі өткір бұрылыстар қажет. Тұтқалар кейде шаруашылық және коммерциялық тракторларға қосымша жабдық ретінде орнатылады, олардың басты мақсаты – бір қолмен рульді басқаруды жеңілдету. Осы уақытта жүргізуші басқа басқару элементтерін екінші қолымен басқарады немесе кері қозғалады. Кейбір қайықтарда тот баспайтын дөңгелекті, тұтқасы бар руль орнатылған.

Этимологиясы мен кемшіліктері

"Рульдік бұрауыш түймешігін" 1936 жылы Висконсин штатының Джоэл Р. Торп ойлап тапты. "Броди түймешігі" деген атау Стив Бродиге сілтеме жасайды және бұл түймешікпен жасалатын кез келген қауіпті трюктерді сипаттау мақсатында болған. Бұл құрылғы жүргізушіге рульді бір жағынан екінші жағына жылдам бұруға мүмкіндік береді, қар жамылған көшелерде көлікті "қарға сияқты айналдыруға" болатын жағдай тудырады, бірақ сонымен қатар, жылдамдықпен жүргенде жүргізушінің көліктің рульдік жүйесі мен жолды сезіну қабілетін төмендетіп, рульді дұрыс басқару қиындығына себеп болады. Сондай-ақ, бұрылыстан кейін рульді босатып алғанда, дөңгелек жылдам айналып, түймешік пайдаланушының саусақ буынына, қолына немесе шынтағына тиып кететіндіктен, "буынды жарақатандайтын" деп те атайды. Егер жүргізуші ұзын жеңді көйлек киген болса, рульдің жиегіндегі ілмекті бөлік көйлектің жеңіне, түймесіне ілігіп қалуы мүмкін. Көйлекті түймешіктен босатуға тырысқанда жүргізуші көліктің бағытын жоғалтуы мүмкін. Басқа атаулары: "руль айналдырғыш", "әже түймешігі" және "жар-жар түймешігі", себебі ол бір қолмен жүргізуге мүмкіндік береді, ал екінші қолы романтикалық істерге арналады.

Заңдық

Кейбір АҚШ штаттарында броди түймешелерін қолдануды реттейтін немесе тыйым салатын заңдар бар. Сонымен қатар, OSHA жабдық өндірушісінің келісімінсіз өндірістік жабдықты өзгертуге тыйым салады. Нидерландыда броди түймешелерін пайдалануға жүргізушінің медициналық негізді себебі болған жағдайда ғана рұқсат беріледі. Форклифттерде және жиі күрт руль бұруды талап ететін басқа да жабдықтарда медициналық себептерге қарамастан рұқсат етіледі. Ұлыбританиядағы ережелер рульге кез келген ілмектерді немесе сыртын шығаруға рұқсат етпейді, мүгедектерге көліктеріне қажетті өзгерістерді енгізу үшін қажет болған жағдайларды қоспағанда.