Кіріспе

Б.з.б. III ғасыр грек әдебиеттанушысы және грамматигі Александрияда.

Византиялық Аристофан (Aristophánēs ho Buzántios; шамамен 257 – шамамен 185/180 ж.б.б.) – эллиндік грек ғалымы, сыншысы және грамматигі, Гомерді зерттеудегі еңбектерімен, сондай-ақ Пиндар мен Гесиод сияқты басқа классикалық авторлар туралы жұмыстарымен әйгілі. Шамамен 257 ж.б.б. Византияда дүниеге келген ол көп ұзамай Александрияға көшіп, Зенодот, Каллимах және Дионисий Ямбтан дәріс алды. Алпыс жасында ол Эратосфеннен кейін Александрия кітапханасының бас кітапханашысы болып тағайындалды. Шамамен 185–180 ж.б.б. Александрияда қайтыс болды. Оның шәкірттерінің арасында Каллистрат, Самотракиялық Аристарх және, мүмкін, Агаллис болды. Одан кейін «Жіктеуші» Аполлоний басшылық етті; оны Александрияның бұрынғы бас кітапханашысы Родос Аполлонийімен шатастырмау керек. Аристофанның шәкірті Самотракиялық Аристарх Александрия кітапханасының алтыншы бас кітапханашысы атанды.

Жұмыс

Аристофан "Киронның нұсқаулары" Гесиодқа жатқандығын алғаш болып жоққа шығарды.

Акцент жүйесі

Аристофан грек тілінде айтылуды белгілеу үшін қолданылатын акценттерді нақты акцент жүйесіне келтіргенімен, архаикалық және классикалық гректің тональды, биіктікке негізделген жүйесі (немесе одан ауысып) Койне грегінің стресске негізделген жүйесіне ұшырады. Бұл кезеңде грек тілі, Александрдың жаулап алуларынан кейін, Шығыс Жерорта теңізінде лингва франка ретінде қолданыла бастады (различные семит тілдерін ығыстырды). Акценттер грек тілінің ескі әдебиеттерде дұрыс айтылуына көмектесу үшін жасалған.

Белгілеу

Ол сондай-ақ б.з.д. 200 жылы тыныш белгілердің алғашқы түрлерінің бірін ойлап тапты: өлең жолдарын (колометрия) бөлетін жалғыз нүктелер (théseis, латынша distinctiones) және дауыстап оқығанда мәтіннің әр бөлігін аяқтау үшін қажетті тыныс мөлшерін көрсететін белгілер (бұл грамматика ережелерін сақтау үшін емес, себебі грамматика ережелері тыныш белгілеріне бірнеше ғасырдан кейін ғана қолданылды). Қысқа бөлім үшін (комма) орта деңгейде (·) stigmḕ mésē нүктесі қойылды. Осыдан қазіргі заманғы үтір тыныш белгісінің және оның атауының шығуы басталады. Ұзақ бөлім үшін (колон) мәтіннің төменгі жағына гипостигма нүктесі қойылды (. ), бұл қазіргі заманғы қос нүкте немесе жарты нүктеге ұқсас, ал өте ұзақ үзіліс (periodos) үшін мәтін жолының жоғарғы жағына stigmḕ teleía нүктесі қойылды (·). Ол obelus үшін «/» символына ұқсас белгі қолданды.

Лексикография

Лексикограф ретінде ол көне және сирек кездесетін сөздерді жинады. Аристофан көбінесе өз ұстазы Зенодот редакциялаған ақындарға (әсіресе Гомерге) көңіл бөлді. Ол Гесиодты, сондай-ақ бас лирикалық, трагедиялық және комедиялық ақындарды редакциялады, Платонның диалогтарын трилогияларға топтастырды және Аристотельдің «Жануарлар табиғаты» еңбегін қысқартып өңдеді. Аристофанның және трагедия авторларының пьесаларына жазған түсіндірмелерінің көп бөлігі сақталған. Лексикограф ретінде Аристофан шетелдік және сирек кездесетін сөздер мен тіркестерді, сондай-ақ арнайы тізімдер (туыстық белгілейтін сөздер, сәлемдесу әдістері) жасады. Ол Архилохтың аңызға толы ақтауы туралы толық кітап жазды, бірақ осы кітаптан сақталған жалғыз үзіндісі теңіз өнімдеріне қатысты.

Тірі қалған шығармалары

Византиялық Аристофанның көп томдық еңбектерінен бүгінгі күнге жеткені – кейінгі жазушылардың әдеби түсініктемелерінде, яки скулияларында келтірілген бірнеше үзінділер, грек драмалық шығармаларына жазылған бірнеше аргументтер және сөздіктің бір бөлігі ғана. Қазіргі қолда бар үзінділердің ең соңғы басылымын Уильям Дж. Слейтер түзіп шығарған.