Кіріспе
Солтүстік Американың абориген тілдері туысы Таноан /t//ə/'/n//oʊ//.//ən/, сонымен қатар Киова–Таноан немесе Таноан–Киова, қазіргі Нью-Мексико, Канзас, Оклахома және Техас штаттарындағы жергілікті халықтар сөйлейтін тілдер туысы. Көптеген тілдер – Тива (Таос, Пикурис, Оңтүстік Тива), Тева және Това – Нью-Мексиконың америкалық пуэблоларында (Аризонада бір ерекше жағдай бар) сөйленеді. Осы тілдер алғаш рет "Таноан" деп аталды. Киова тілі – бұл туыс тіл, қазір көбінесе Оклахома штатының оңтүстік-батысында қолданылады. Киова тайпасы тарихи түрде қазіргі Техас және Оклахома аймақтарында қоныстанған.
Tanoan /t//ə/'/n//oʊ//.//ən/, also Kiowa–Tanoan or Tanoan–Kiowa, is a family of languages spoken by indigenous peoples in present day New Mexico, Kansas, Oklahoma, and Texas. Most of the languages – Tiwa (Taos, Picuris, Southern Tiwa), Tewa, and Towa – are spoken in the Native American Pueblos of New Mexico (with one outlier in Arizona). These were the first languages collectively given the name of Tanoan. Kiowa, which is a related language, is now spoken mostly in southwestern Oklahoma. The Kiowa historically inhabited areas of modern day Texas and Oklahoma.
Атауы
Таноан тілі ұзақ жылдардан бері тива, тева және това тілдерінен тұратын Пуэбло тілдерінің маңызды отбасы ретінде танылған. Киоуа тілін осы отбасыға қосу бастапқыда осы топтар арасындағы мәдени айырмашылықтарға байланысты қырқыс пікірталас тудырды. Көшпелі Киова халқының мәдениеті Тива, Тева және Това пуэблоларынан едәуір өзгеше, бұл Таноандар мен Киоандардың тілдік байланысын жасыра түсті. Тіл білімі мамандары қазір Киоуасыз Таноан отбасы парафилетикалық болады дегенге келіседі, себебі Пуэбло тілдерінің кез келген ата-тегі Киоуаның да ата-тегі болар еді. Киова тілі Тива-Тева тілдеріне қарағанда Тоуа тіліне жақын болуы мүмкін. Ескі мәтіндерде Таноан және Киоуа-Таноан терминдері жиі алмастырылып қолданылған. «Таноан» атауы бірнеше халықтардың ортақ мәдениетін білдіретіндіктен, бүгінде тіл отбасының бұкіл құрамын атау үшін «Киоуа-Таноан» термині жиі қолданылады, ал «Таноан» – қазір Нью-Мексико және Аризонада (мысалы, Аризона Тева) сөйленетін тілдерді қамтитын тармақ болып табылады.
Киова халқының тарихының алғашқы кезеңдері туралы көп мәлімет жоқ. Осы себепті, осы тіл отбасының мүшелерінің екі топқа («Пуэблолық» және «Жазықтық») қалай бөлінгені және олардың өмір салтының түбегейлі түрде қалай ерекшеленгені туралы тарихтың мән-жайлары белгісіз. Бұл халықтардың арасындағы ежелгі байланыс туралы ауызша дәстүрлер жоқ. Ғалымдар осы халықтардың ортақ тілдік элементтерінің қалыптасуы үшін қашан байланысқа түскенін анықтаған жоқ. Киова халқының ең ерте дәстүрлері мен тарихи жазбалары олардың солтүстік және батыстан, қазіргі тайпалық аумаққа көшіп келгенін көрсетеді. Бүгінде бұл аймақ Техас және Оклахома штаттарының құрамында, олар 18-шы ғасырдың соңынан бері осы жерлерді мекендейді.