Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Энергия алуға қолданылатын сұйықтықтар
Liquids that can be used to create energy
Сұйық отындар – механикалық энергияны жасауға қолданылатын, жануға қабілетті немесе энергия өндіретін молекулалар, көбінесе кинетикалық энергияны тудырады; олар сондай-ақ өздері құйылған ыдыстың пішінін қабылдауы тиіс. Сұйық отынның тұтанғыш болатыны – сұйықтығы емес, оның буы. Көптеген қолданыстағы сұйық отындар қазба отындарынан алынады; алайда, сутегі отыны (көлік құралдарында қолдану үшін), этанол және биодизель сияқты бірнеше түрлері де сұйық отын ретінде жіктеледі. Көптеген сұйық отындар көлік және экономикада маңызды рөл атқарады. Сұйық отындар қатты отындардан және газ тәрізді отындардан өзгеше.
Liquid fuels are combustible or energy generating molecules that can be harnessed to create mechanical energy, usually producing kinetic energy; they also must take the shape of their container. It is the fumes of liquid fuels that are flammable instead of the fluid. Most liquid fuels in widespread use are derived from fossil fuels; however, there are several types, such as hydrogen fuel (for automotive uses), ethanol, and biodiesel, which are also categorized as a liquid fuel. Many liquid fuels play a primary role in transportation and the economy. Liquid fuels are contrasted with solid fuels and gaseous fuels.
Жалпы қасиеттері
Сұйық отынның кейбір жалпы қасиеттері – оларды тасымалдау оңай, және оларды салыстырмалы түрде жеңіл басқаруға болады. Сұйық отынның физикалық қасиеттері температураға байланысты өзгереді, бірақ газ отынына қарағанда олар аз өзгереді. Осы қасиеттердің кейбіреулері: жалындық температура, тұтанатын будың қалыптасатын ең төменгі температурасы; өрттік температура, будың тұрақты түрде жануын қамтамасыз ететін температура; дизель отыны үшін бұлттану температурасы, еріген балауыз тәрізді заттардың бірігуі басталатын температура, және құю температурасы, отынның еркін құйылуы үшін тым қою болатын температура. Бұл қасиеттер отынның қауіпсіздігіне және оны қолдануға әсер етеді.
Some common properties of liquid fuels are that they are easy to transport, and can be handled with relative ease. Physical properties of liquid fuels vary by temperature, though not as greatly as for gaseous fuels. Some of these properties are: flash point, the lowest temperature at which a flammable concentration of vapor is produced; fire point, the temperature at which sustained burning of vapor will occur; cloud point for diesel fuels, the temperature at which dissolved waxy compounds begin to coalesce, and pour point, the temperature below which the fuel is too thick to pour freely. These properties affect the safety and handling of the fuel.
Мұнай отындары
Қазіргі кезде қолданылатын көптеген сұйық отындар мұнайдан жасалады. Олардың ең белгілісі – бензин. Ғалымдар мұнайдың жер қыртысының ішінде жылу мен қысымның әсерінен өлген өсімдіктер мен жануарлардың қазбаланған қалдықтарынан пайда болғанына келіседі.
Most liquid fuels used currently are produced from petroleum. The most notable of these is gasoline. Scientists generally accept that petroleum formed from the fossilized remains of dead plants and animals by exposure to heat and pressure in the Earth's crust.
Бензин
Бензин – ең көп қолданылатын сұйық отын. Бензин, АҚШ және Канадада бензин деп аталатын, ал басқа елдерде мұнай, көмірсутек молекулаларынан (тек сутегі мен көміртектен тұратын қосылыстардан) құралады, олар алифалық қосылыстарды, яғни сутек атомдары бекітілген көміртек тізбектерін құрайды. Дегенмен, бензиннің құрамында бензол сияқты көптеген ароматтық қосылыстар (сақина тәрізді көміртек тізбектері) табиғи түрде кездеседі және отынмен ұзақ уақыт қарым-қатынаста болудың денсаулыққа зиянды салдарына себеп болады. Бензин өндірісі шикі мұнайды дистилляциялау арқылы жүзеге асырылады. Мұнай өңдеу зауыттарында шикі мұнайдан қажетті сұйықтық бөліп алынады. Шикі мұнай жер астынан әртүрлі тәсілдермен өндіріледі, олардың ең көп таралғаны – штангалық сорғылар. Бензин алу үшін, алдымен мұнайды шикі мұнайдан бөліп алу қажет. Бензиннің өзі жана бермейді, бірақ оның буы тұтанады, соның салдарынан қалған сұйықтық буланып, жану процесі жүреді. Бензин өте ұшқыр және оңай жануға қабілетті, сондықтан оның ағуы өте қауіпті. Көптеген елдерде сатылатын бензиннің октан саны жарияланады. Октан саны – бензиннің ерте жануға, яғни «детонацияға» қарсы тұру шамасының эмпирикалық өлшемі. Октан саны жоғары болған сайын, отын жоғары қысымда өздігінен тұтануға төзімдірек болады, бұл қысымды арттыруға мүмкіндік береді. Жарыс машиналарын және жоғары өнімділігі бар автомобильдерде қолданылатын, қысым коэффициенті жоғары қозғалтқыштар көбірек қуат бере алады; алайда, мұндай қозғалтқыштарға жоғары октанды отын қажет. Октан санын арттыру үшін бұрын «детонацияға қарсы» қоспалар, мысалы, тетраэтилқорғасын қосылған. Бірақ қорғасын қоспаларының қоршаған ортаға тигізетін зиянынан қазір октан санын детонацияға себеп болатын қоспаларды тазарту арқылы арттырады.
Gasoline is the most widely used liquid fuel. Gasoline, as it is known in United States and Canada, or petrol virtually everywhere else, is made of hydrocarbon molecules (compounds that contain hydrogen and carbon only) forming aliphatic compounds, or chains of carbons with hydrogen atoms attached. However, many aromatic compounds (carbon chains forming rings) such as benzene are found naturally in gasoline and cause the health risks associated with prolonged exposure to the fuel. Production of gasoline is achieved by distillation of crude oil. The desirable liquid is separated from the crude oil in refineries. Crude oil is extracted from the ground in several processes, the most commonly seen may be beam pumps. To create gasoline, petroleum must first be removed from crude oil. Liquid gasoline itself is not actually burned, but its fumes ignite, causing the remaining liquid to evaporate and then burn. Gasoline is extremely volatile and easily combusts, making any leakage potentially extremely dangerous. Gasoline sold in most countries carries a published octane rating. The octane number is an empirical measure of the resistance of gasoline to combusting prematurely, known as knocking. The higher the octane rating, the more resistant the fuel is to autoignition under high pressures, which allows for a higher compression ratio. Engines with a higher compression ratio, commonly used in race cars and high performance regular production automobiles, can produce more power; however, such engines require a higher octane fuel. Increasing the octane rating has, in the past, been achieved by adding 'anti knock' additives such as lead tetra ethyl. Because of the environmental impact of lead additives, the octane rating is increased today by refining out the impurities that cause knocking.
Дизельді
Әдеттегі дизель бензинге ұқсас, ол мұнайдан алынған алифатикалық көмірсутектердің қоспасы. Дизель бензиннен қымбат немесе арзан болуы мүмкін, бірақ өндірісі, әдетте, арзан, өйткені пайдаланылатын өндіру процестері қарапайым. Кейбір елдерде (әсіресе Канада, Үндістан және Италияда) дизель отынына салық ставкалары төмен. Дизель фракциясы тазартылғаннан кейін, әдетте, отындағы күкірт мөлшерін азайту үшін өңделеді. Күкірт көлік құралында коррозияға, қышқыл жаңбырларға және түтін құбырынан (эскеп құбырынан) көбірек қара түтін шығаруға себеп болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропада күкірт деңгейі АҚШ-қа қарағанда төмен болды. Алайда АҚШ-тың соңғы заңнамасы дизельдегі күкірттің ең жоғары мөлшерін 2007 жылы 3000 ppm-ден 500 ppm-ге дейін, ал 2010 жылға қарай 15 ppm-ге дейін төмендетті. Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Азияның бірнеше елінде де осындай өзгерістер жүріп жатыр. Қараңыз: Өте төмен күкіртті дизель. Дизельдік қозғалтқыш – ішкі жанатын қозғалтқыш түрі, ол отынды ауамен алдын ала қысылған жанар камерасына (бұл температураны көтереді) шашыратып тұтандырады, сыртқы тұтану көзін пайдаланудан айырмашылығы, мысалы, ұсқын.
Conventional diesel is similar to gasoline in that it is a mixture of aliphatic hydrocarbons extracted from petroleum. Diesel may cost more or less than gasoline, but generally costs less to produce because the extraction processes used are simpler. Some countries (particularly Canada, India and Italy) also have lower tax rates on diesel fuels. After distillation, the diesel fraction is normally processed to reduce the amount of sulfur in the fuel. Sulfur causes corrosion in vehicles, acid rain and higher emissions of soot from the tail pipe (exhaust pipe). Historically, in Europe lower sulfur levels than in the United States were legally required. However, recent US legislation reduced the maximum sulfur content of diesel from 3,000 ppm to 500 ppm in 2007, and 15 ppm by 2010. Similar changes are also underway in Canada, Australia, New Zealand and several Asian countries. See also Ultra low sulfur diesel. A diesel engine is a type of internal combustion engine which ignites fuel by injecting it into a combustion chamber previously compressed with air (which in turn raises the temperature) as opposed to using an outside ignition source, such as a spark plug.
Керосин
Керосин шамдарда, тамақ пісіру, жылыту және кішкентай қозғалтқыштарда қолданылады. Ол жарық беру үшін кит майын ығыстырды. Реактивтік отын түрлі сорттарда (Avtur, Jet A, Jet A 1, Jet B, JP 4, JP 5, JP 7 немесе JP 8) жасалады, бұл керосин негізіндегі қоспалар. Отынның RP 1 деп аталатын бір түрі сұйық оттегімен бірге ракеталық отын ретінде қолданылады. Бұл отынды керосині түтін және қату температурасы көрсеткіштеріне сәйкес келеді. 20 ғасырдың ортасында керосин немесе "TVO" (Тракторлық буландыру майы) тракторлар үшін арзан отын ретінде пайдаланылды. Қозғалтқыш бензинмен іске қосылып, қызғаннан кейін керосинге ауыстырылды. Коллектордағы "жылу клапаны" газды шығару құбыры арқылы бағыттап, керосинді электр ұшқынымен тұтандыруға жеткізеді. Керосин кейде дизель отынына суықта қатып қалмауы үшін қоспа ретінде қолданылады. Дегенмен, кейбір жаңа көлік дизель қозғалтқыштарында мұны істеу ұсынылмайды, себебі ол қозғалтқыштың шығарындыларын бақылау жүйесіне кедергі келтіруі мүмкін.
Kerosene is used in kerosene lamps and as a fuel for cooking, heating, and small engines. It displaced whale oil for lighting use. Jet fuel for jet engines is made in several grades (Avtur, Jet A, Jet A 1, Jet B, JP 4, JP 5, JP 7 or JP 8) that are kerosene type mixtures. One form of the fuel known as RP 1 is burned with liquid oxygen as rocket fuel. These fuel grade kerosenes meet specifications for smoke points and freeze points. In the mid 20th century, kerosene or "TVO" (Tractor Vaporising Oil) was used as a cheap fuel for tractors. The engine would start on gasoline, then switch over to kerosene once the engine warmed up. A "heat valve" on the manifold would route the exhaust gases around the intake pipe, heating the kerosene to the point where it can be ignited by an electric spark. Kerosene is sometimes used as an additive in diesel fuel to prevent gelling or waxing in cold temperatures. However, this is not advisable in some recent vehicle diesel engines, as doing so may interfere with the engine's emissions regulation equipment.
Сұйытылған мұнай газы (СЖГ)
LP газы – пропан мен бутан қоспасы, екеуі де қалыпты атмосфералық жағдайларда оңай сығылатын газдар. Ол сығымдалған табиғи газдың (СТГ) көптеген артықшылықтарын ұсынады, бірақ одан жақсырақ жана бермейді, ауадан ауыр және әлдеқайда оңай сығылады. Көбінесе тамақ дайындау және үйді жылыту үшін қолданылатын LP газы мен сығылған пропан моторлы көліктерде жиірек қолданылуда; пропан – әлемдегі үшінші ең көп қолданылатын мотор отыны.
LP gas is a mixture of propane and butane, both of which are easily compressible gases under standard atmospheric conditions. It offers many of the advantages of compressed natural gas (CNG), but does not burn as cleanly, is denser than air and is much more easily compressed. Commonly used for cooking and space heating, LP gas and compressed propane are seeing increased use in motorized vehicles; propane is the third most commonly used motor fuel globally.
Мұнайдан басқа табиғи жанар-жағармайлар
Мұнай оңай қол жетімді болмаған жағдайда, Фишер-Тропш процесі сияқты химиялық процестер көмірден немесе табиғи газдан сұйық отын алу үшін қолданылуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия әскері үшін көмірден синтетикалық отын өндіру стратегиялық маңызға ие болды. Бүгінде табиғи газдан синтетикалық отын шығарылады, себебі көліктік құралдарда сұйық отынның құны жоғарырақ.
When petroleum is not easily available, chemical processes such as the Fischer–Tropsch process can be used to produce liquid fuels from coal or natural gas. Synthetic fuels from coal were strategically important during World War II for the German military. Today synthetic fuels produced from natural gas are manufactured, to take advantage of the higher value of liquid fuels in transportation.
Табиғи газ
Табиғи газ, негізінен метандан тұрады, сұйық күйге сығылып, басқа дәстүрлі сұйық отындардың орнына қолданылуы мүмкін. Оның жануы басқа көмірсутекті отындарға қарағанда әлдеқайда таза, бірақ отынның төмен қайнау температурасы оны сұйық күйде сақтау үшін жоғары қысымда ұстауды қажет етеді. Бензин сияқты отындарға қарағанда оның тұтану температурасы төмен болғанымен, жоғары автоматты тұтану температурасы және төмен тығыздығының арқасында көп жағдайда қауіпсіз, себебі ауаға шыққанда ол тез таралады.
Natural gas, composed chiefly of methane, can be compressed to a liquid and used as a substitute for other traditional liquid fuels. Its combustion is very clean compared to other hydrocarbon fuels, but the fuel's low boiling point requires the fuel to be kept at high pressures to keep it in the liquid state. Though it has a much lower flash point than fuels such as gasoline, it is in many ways safer due to its higher autoignition temperature and its low density, which causes it to dissipate when released in air.
Биодизель
Биодизель дизельге ұқсас, бірақ бензин мен этанол арасындағы айырмашылықтарға жақын. Мысалы, биодизельдің цетан саны жоғары (мұнайдан алынған дизельдің 45-50-мен салыстырғанда 45-60) және ол ластану мен шөгінділерді тазартатын құрал ретінде әрекет етеді. Оның экономикалық тиімділігі мұнай бағасы барреліне 80 доллардан (2007 жылдың ақпан айының соңында 40 фунт стерлинг немесе 60 евро) асып кеткенде ғана мүмкін екені айтылады. Дегенмен, бұл жағдайға, экономикалық ахуалға, үкіметтің биодизельге қатысты ұстанымына және тағы да басқа көптеген факторларға байланысты. Кейбір елдерде оның төмен құнмен қолжетімді екені дәлелденген. Сонымен қатар, ол обыкновенный дизельге қарағанда шамамен 10%-ға аз энергия береді. Жоғары октанды спирттер мен бензин үшін ұшқышпен жанатын қозғалтқыштарда қолданылатын жоғары сығылу коэффициенттері сияқты, биодизельдің жоғары цетан санын пайдалану қарапайым 2-ші дизельге қарағанда энергия тапшылығын жоюға мүмкіндік береді.
Biodiesel is similar to diesel but has differences akin to those between petrol and ethanol. For instance, biodiesel has a higher cetane rating (45 60 compared to 45 50 for crude oil derived diesel) and it acts as a cleaning agent to get rid of dirt and deposits. It has been argued that it only becomes economically feasible above oil prices of $80 (£40 or €60 as of late February, 2007) per barrel. This does, however, depend on locality, economic situation, government stance on biodiesel and a host of other factors and it has been proven to be viable at much lower costs in some countries. Also, it yields about 10% less energy than ordinary diesel. Analogous to the use of higher compression ratios used for engines burning higher octane alcohols and petrol in spark ignition engines, taking advantage of biodiesel's high cetane rating can potentially overcome the energy deficit compared to ordinary Number 2 diesel.
Алкогольдер
Көбінесе, "алкоголь" термині этанолға, адамдар жасаған алғашқы органикалық химиялық затқа қатысты айтылады, бірақ кез келген алкоголь отын ретінде жағуға жарамды. Этанол және метанол ең көп қолданылатыны, олар тиімді болу үшін жеткілікті түрде арзан.
Generally, the term alcohol refers to ethanol, the first organic chemical produced by humans, but any alcohol can be burned as a fuel. Ethanol and methanol are the most common, being sufficiently inexpensive to be useful.
Метанол
Метанол – табиғи газдың құрамына кіретін метаннан алынатын ең жеңіл және қарапайым спирт. Оның қолданылуы негізінен уыттылығымен (бензин сияқты) және жоғары коррозиялық қасиеттерімен, сондай-ақ сумен жақсы араласуымен шектеледі. Октандарды арттыру үшін бензиннің кейбір түрлеріне шамалы мөлшерде қосылады. Метанол негізіндегі отын жарыс машиналарын және модельдік ұшақтарда қолданылады. Метанол метил спирті немесе ағаш спирті деп те аталады, себебі бұрын ол ағаш құрамынан дистилляциялау арқылы алынған. Оны метил гидраты деп те біледі.
Methanol is the lightest and simplest alcohol, produced from the natural gas component methane. Its application is limited primarily due to its toxicity (similar to gasoline), but also due to its high corrosivity and miscibility with water. Small amounts are used in some types of gasoline to increase the octane rating. Methanol based fuels are used in some race cars and model aeroplanes. Methanol is also called methyl alcohol or wood alcohol, the latter because it was formerly produced from the distillation of wood. It is also known by the name methyl hydrate.
Этанол
Этанол, сондай-ақ астық спирті немесе этил спирті деп аталады, көбінесе алкогольді сусындарда кездеседі. Дегенмен, ол отын ретінде де қолданылуы мүмкін, әсіресе бензинмен қосылып. Көбінесе бензиннің экологиялық зиянын азайту үшін 9:1 қатынасында бензин мен этанол қоспасы қолданылады. 85% этанол мен 15% бензиннен тұратын қоспаны пайдалануға қызығушылық артып келеді. Бұл отын қоспасы E85 деп аталады және оның октан саны көптеген премиум бензиндерден жоғары. Қазіргі заманғы Flexible fuel көліктерінде пайдаланғанда, этанолдың төмен энергетикалық сыйымдылығына байланысты отынның көп жұмсалуы есебінен, ол ауыстыратын бензинге қарағанда жоғары өнімділік береді. Бензин және өнеркәсіптік мақсаттарға қолданылатын этанол көбінесе астық немесе қант қамысынан ашыту арқылы өндірілгенге қарағанда арзан мұнай өнімі – этиленнен синтезделетін болғандықтан, оны қазылған отын деп санауға болады.
Ethanol, also known as grain alcohol or ethyl alcohol, is commonly found in alcoholic beverages. However, it may also be used as a fuel, most often in combination with gasoline. For the most part, it is used in a 9:1 ratio of gasoline to ethanol to reduce the negative environmental effects of gasoline. There is increasing interest in the use of a blend of 85% fuel ethanol blended with 15% gasoline. This fuel blend called E85 has a higher fuel octane than most premium types of gasoline. When used in a modern Flexible fuel vehicle, it delivers more performance to the gasoline it replaces at the expense of higher fuel consumption due to ethanol's lesser specific energy content. Ethanol for use in gasoline and industrial purposes may be considered a fossil fuel because it is often synthesized from the petroleum product ethylene, which is cheaper than production from fermentation of grains or sugarcane.
Бутанол
Бутанол – спирт, оны қозғалтқышты өзгертпестен көптеген бензинді ішкі жану қозғалтқыштарында отын ретінде қолдануға болады. Ол әдетте Clostridium acetobutylicum бактериясының (Вейцман организмі деп те аталады) биомассаны ашыту нәтижесінде түзіледі. Бұл процесті алғаш рет 1916 жылы Хаим Вейцманн түтінсіз оқ-дәрі, кордит жасау үшін крахмалдан ацетон өндіруді сипаттады. Бутанолдың артықшылықтары – оның жоғары октан саны (100-ден астам) және жоғары энергетикалық құндылығы, бензинге қарағанда шамамен 10%-ға төмен, содан кейін этанолдан 50%-ға, ал метанолдан 100%-ға артық. Бутанолдың негізгі кемшіліктері – оның жоғары тұтану температурасы (35°C немесе 95°F), уыттылығы (уыттылық деңгейлері бар, бірақ нақты расталмаған) және жаңаруға жарамды бутанолдың ашыту процесі жағымсыз иіс шығарады. Вейцман организмі бутанолдың 2%-ға дейін ғана концентрациясына төзімді, ал этанол мен ашытқы 14%-ға дейін төзе алады. Мұнайдан бутанол өндіргенде мұндай иіс пайда болмайды, бірақ мұнай қорының шектеулігі және қоршаған ортаға тигізетін зияны балама отынның мақсатына қайшы келеді. Бутанолдың құны шамамен 1,25–1,32 доллар за килограмм (0,57–0,58 доллар за фунт немесе 4 доллар шамасында АҚШ галлоны үшін). Бутанол этанолдан (шамамен 0,40 доллар литріне немесе 1,50 доллар галлонына) және метанолдан әлдеқайда қымбат. 2006 жылдың 20 маусымында DuPont және BP компаниялары қант қызылшасынан жылына 9 миллион галлон (34 000 текше метр) бутанол өндіру үшін қолданыстағы этанол зауытын қайта жабдықтау туралы хабарлады. DuPont компаниясы субсидиясыз мұнаймен бәсекелесуді мақсат етіп отыр, яғни баға айырмасы этанолмен салыстырғанда азайып келеді.
Butanol is an alcohol which can be used as a fuel in most gasoline internal combustion engines without engine modification. It is typically a product of the fermentation of biomass by the bacterium Clostridium acetobutylicum (also known as the Weizmann organism). This process was first delineated by Chaim Weizmann in 1916 for the production of acetone from starch for making cordite, a smokeless gunpowder. The advantages of butanol are its high octane rating (over 100) and high energy content, only about 10% lower than gasoline, and subsequently about 50% more energy dense than ethanol, 100% more so than methanol. Butanol's only major disadvantages are its high flashpoint (35 °C or 95 °F), toxicity (note that toxicity levels exist but are not precisely confirmed), and the fact that the fermentation process for renewable butanol emits a foul odour. The Weizmann organism can only tolerate butanol levels up to 2% or so, compared to 14% for ethanol and yeast. Making butanol from oil produces no such odour, but the limited supply and environmental impact of oil usage defeat the purpose of alternative fuels. The cost of butanol is about $1.25–$1.32 per kilogram ($0.57 $0.58 per pound or $4 approx. per US gallon). Butanol is much more expensive than ethanol (approximately $0.40 per litre or 1.50 per gallon) and methanol. On June 20, 2006, DuPont and BP announced that they were converting an existing ethanol plant to produce 9 million gallons (34 000 cubic meters) of butanol per year from sugar beets. DuPont stated a goal of being competitive with oil at $30–$40 per barrel ($0.19 $0.25 per liter) without subsidies, so the price gap with ethanol is narrowing.
Сутек
Сұйытылған сутек – сутек элементінің сұйық күйі. Ол ракеталық қолданыстар үшін кеңінен қолданылатын сұйық ракета отыны және ішкі жану қозғалтқышында немесе отын жасушасында отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Сутекпен жүретін көліктердің әртүрлі концепцияларында көлемдік энергия төмендеуімен, жану үшін қажетті сутек көлемі үлкен болады. Сутекті алғаш рет 1898 жылы Джеймс Дьюар сұйытқан.
Liquefied hydrogen is the liquid state of the element hydrogen. It is a common liquid rocket fuel for rocket applications and can be used as a fuel in an internal combustion engine or fuel cell. Various concept hydrogen vehicles have been lower volumetric energy, the hydrogen volumes needed for combustion are large. Hydrogen was liquefied for the first time by James Dewar in 1898.
Аммиак
Аммиак (NH3) отын ретінде бұрын, бензин қолжетімсіз болған кезде пайдаланылған (мысалы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгиядағы автобустар үшін). Оның көлемдік энергия тығыздығы литріне 17 мегаджоульді құрайды (сутек үшін – 10, метанол үшін – 18, диметил эфирі үшін – 21 және бензин үшін – 34). Оны сұйық отын ретінде пайдалану үшін қысып немесе салқындату қажет, бірақ сутекті сұйыту үшін қажеттідей криогендік салқындау қажет емес.
Ammonia (NH3) has been used as a fuel before at times when gasoline is unavailable (e. g. for buses in Belgium during WWII). It has a volumetric energy density of 17 Megajoules per liter (compared to 10 for hydrogen, 18 for methanol, 21 for dimethyl ether and 34 for gasoline). It must be compressed or cooled to be a liquid fuel, although it does not require cryogenic cooling as hydrogen does to be liquefied.