Кіріспе

Бельгиялық белсенді (1918–1944)
Абрахам (Абрам) Леон (шын аты Абрахам Вейнсток; 22 қазан 1918 – 1944 жылғы қыркүйек) – Бельгиялық еврей троцкишіл партиясының басшысы және теоретик, 1944 жылы нацистер Аушвиц концлагерінде өлтірді.

Өмірбаян

Леон 1918 жылы 22 қазанда Варшавада дүниеге келді. Оның ата-анасы, «ресми шағын буржуазиялық сионизмнің» жақтастары, Палестинада сионистік арманды іске асыру үшін Польшадан кетіп қалды; отбасы 1926 жылы Бельгияға оралды. Леон солтүстік сионист жастар қозғалысы Хашомер Хацайрдың Бельгиядағы бөлімшесіне мүше болып, кейін жетекшісі атанды. 1936 жылы, Action Socialiste Révolutionnaire партиясының троцкист көшбасшысының белгиялық көміршілерге арналған сөздерін тыңдағаннан кейін, Леон саяси көзқарасын сталинизмнен троцкизмге ауыстырды. 1936-1940 жылдар аралығында Леон Хашомер Хацайрден революциялық троцкизмге саяси өтуін баяу және жүйелі түрде жүзеге асырды. 1939 жылғы Молотов-Риббентроп келісімі Доуге басқарған бельгиялық троцкистерді (соның ішінде Доуге өзінді) және Бельгия Коммунистік партиясын терең дағдарысқа ұшыратты. Эрнест Мандельдің айтуынша, «Леон үміт себептерін дұрыс бағалап, Еуропадағы жұмысшылар қозғалысы өзінің төмендеу шегіне жеткенін атап өтті. Енді жаңа өрлеуді күту қажет, бірақ оны пассивті күту емес, оған дайындалу керек – кадрларды және, мүмкіндігінше, жұмысшыларды дайындау керек». 1940 жылдың 20 тамызында Л.Д. Троцкийдің қазасы туралы қайғылы жаңалық келгенде, Леон бірден бельгиялық троцкистер қозғалысының алғашқы заңсыз памфлетін жазды. Ол Брюссельдегі партияның бірнеше аймақтық жетекшілерімен байланыс орнатты. Алғашқы басшылық құрыла бастады. Заңсыз троцкистік ұйым рухани көшбасшысы қайтыс болған күні дүниеге келді. [ ] Осы сәттен бастап Леонның өмірі Бельгиядағы троцкистік қозғалыстың тарихымен тығыз байланысты болды. Бір кезде Леон троцкист және қарсылық қозғалысының жетекшісі, неміс Мартин Монатпен бір пәтерде тұрды, ол оккупацияланған Франциядағы Вермахт ішінде жұмыс істеуді Леонға тапсырды. Мандель Леонды «бельгиялық троцкистік партияның басты шабыттандырушысы» деп есептейді. Ол Леонның «алғашқы атқару комитеті құрылғаннан бастап саяси хатшы болып қызмет еткенін» және Леон Бельгияның троцкистік «Ленин жолы» заңсыз газетінің бас редакторы болғанын айтады; сонымен қатар, ол осы газеттің көптеген маңызды мақалаларын жазды. Леон соғыс кезінде Еуропадағы Төртінші Интернационалдың басқа бөлімдерімен байланыс орнатуда да маңызды рөл атқарды – бұл өте қиын және қауіпті міндет болды. 1942 жылдың тамызында Леон бельгиялық және француздық троцкистік партияларының арасындағы алғашқы кездесуді ұйымдастырды; ол сонымен қатар «Вермахттың пролетариаттық сарбаздары арасындағы партия жұмысын» заңсыз жүргізді және «жегісті фабрика комитеттерінің кездесулеріне қатысты», бұл оған үлкен қауіп төндірді. Леон бельгиялық жұмысшыларды классикалық лениндік дәстүрде Гитлер мен Черчилль екеуіне қарсы күресуге шақырды, империалистік Екінші дүниежүзілік соғысты азаматтық соғысқа айналдыруға үгіттеді.

Тұтқындау, қамауға алу, азаптау және өлтіру

1943-1944 жылдары Италияда Бенито Муссолинидің фашистік режимі құлаған кезде, Еуропаның революциялық социалистік жұмысшылары соғыстың аяқталуы жақын екенін және оның соңында, Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяғында болғандай, революциялық күреске мүмкіндік туатынын сезіне бастады. Леон осы мүмкіндікке дайындық жасап, 1944 жылдың ақпан айында өткен "Төртінші Интернационалдың Еуропалық конференциясының жұмысында" жетекші рөл атқарды. Еуропада одақтастардың десант түсіргені туралы жаңалықты естігенде, Леон енді Шарлеруадағы үйіне қауіпсіз оралуға болатын уақыт келді деп шешті; бірақ ол келген түні полиция үйіне шабуыл жасап, оны тұтқындады. Ол түрмеге қамалып, гестаподан қиналыстар көрді, бірақ осы қиын жағдайда да Леон түрмеден хаттарды шығарып, бельгиялық партиялас достарымен байланыс орната алды. Нацистер Леонды дереу Аушвицке депортациялады, онда ол ауруға шалдыққанша қатыгездікке ұшырады, содан кейін СС оны газ камерасына жіберу үшін іріктеді. Осылайша, Леон 1944 жылдың қыркүйек айында 26 жасында нацистердің қолынан қаза болды.

Теориялық еңбектері

Леонның ең танымал басылған еңбегі – "Еврей мәселесі: Марксистік түсіндіру", еврейлердің әлеуметтік-экономикалық тарихы, антисемитизм және сионизмді марксистік тұрғысынан талдаған, кеңінен қолданылатын еңбек. 1946 жылы француз тілінде, Леонның өлімінен кейін жарық көрген бұл кітапқа бастапқыда көп көңіл бөлмеді, бірақ 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында, Алты күндік соғыстың салдарынан сионизм мен антисионизм мәселелері саяси солшылдар арасында қайта жанданғанда, үлкен қызығушылыққа ие болды. Бұл кітап Жаңа солшыл қозғалысында сионизмді сынағандар арасында ең ықпалды мәтінге айналды. Мәтінде айқын идеологиялық көзқарас пен шағын тарихи қателіктер болғанымен, еврей мәселесін тарихи материалистік тұрғысынан терең талдайды.