Кіріспе

Портленд, Орегон қаласының жанындағы жергілікті американдықтар тайпасы – Мультнома. Мультнома – Америка Құрама Штаттарының Орегон штаты, Портленд аймағында тұратын чинукан халқының тайпасы. Мультнома ауылдары Портленд алқабында және Колумбия өзенінің екі жағасында орналасқан. Мультнома Орегон пенотиан тілдер отбасының Жоғарғы чинукан тілінің диалектісінде сөйлейді.

Тарих

Мултнома халқы – Орегон штатындағы Сауви аралында және оның төңірегінде қоныстанған чинукандықтардың бір тобы. Мултнома және олармен туысқан Клаккамас тайпалары Колумбия өзеніне құятын Уиламет өзенінің жанындағы бірнеше ауылдарда өмір сүрді (19 ғасырдың басында Уиламет өзеніне «Мултнома» деп те аталатын). Археологтардың мәліметінше, аймақтағы ауылдарда жыл бойы шамамен 3400 адам, ал балық аулау және ваппато жинау маусымдарында 8000-ге дейін адам тұрған (ваппато – картоп немесе пиязға ұқсас батпақты өсімдік және негізгі тағам). 1830 жылы, көбінесе безгек деп есептелінетін ауру Мултнома ауылдарын құртты.

Орналасқан жері

1854 жылы Мултнома округі Орегон штатының ресми бөлігіне айналды. Мултнома халқы қазіргі Мултнома округінде қоныстанған, бірақ ең бастысы, олар Колумбия өзеніндегі Сауви аралында мекен еткен. Сауви аралына жергілікті американдықтар Ваппату аралы деген ат берген. Мултнома халқы Сауви аралын басқа чинук тайпаларымен бірге «The Cathlascans» деген ортақ атаумен бөліскен. Бұған қоса, Мултнома халқы «жоғарғы чинук» тайпасы саналды және Васко-Вишрам тілінде сөйлеген. Ірі елді мекендердің бірі – Кэтлапотел қазіргі Вашингтон штатының Кларк округінде, Льюис өзенінің Колумбия өзеніне құяр жерінде орналасқан және 1805 жылы Льюис пен Кларк экспедициясы осы елді мекенге келген. Олардың күнделіктерінде бұл елді мекенде 14 үй болғаны, олардың көпшілігі 4,3 м х 6,0 м (14x20 фут) шамасында, ал кейбіреулері 12 м х 30 м (40x100 фут) дейін жететіні жазылған. Олардың мәліметінше, елді мекенде шамамен 900 адам тұрған. Катлакоматптар – Мултнома халқының бір тобы, олар Мултнома арнасының бойында, Ваппату шығанағында қоныстанған. Льюис пен Кларк 1805 жылы Катлакоматптармен байланыс жасаған.

Басшы Мултнома

Мултнома халқы өздерінің есімдерін басшысынан алған. Бірақ, Мултнома есімді олардың ұлы басшысының болғандығы күмәнді. Колумбия өзені аңғарындағы басқа да американдық тайпалар оның есімін ауызша тарихтарында айтқан, ал Орегон тарихшылары оны тек аңыз деп есептеген. Эдердің айтуынша, денесі жоқ Ұлы Рух әлем халқына қарайласқан. Барлығы қанағаттанғанмен, екі бауыр риза болмады. Ұлы Рух бауырларды жерлерін көре алатын таудың басына алып келді. Ол бауырларға қарама-қарсы бағытта жебе атуды бұйырды, және Ұлы Рух әр бауырға жебесі түскен жерді өздерінің жері деп, сондай-ақ басшылыққа ие болуға рұқсат берді. Қазіргі Колумбия өзені екі бауырдың жер талаптарын бөліп тұратын шекараға айналды. Бірінші бауырдың жебесі Уилламет аңғарына түсіп, ол Мултнома халқының бас мултномасы болды. Екінші жебе өзеннің солтүстігіне, қазіргі Кликитат округіне түсіп, ол Кликитат халқының басшысы болды.

Мултнома шарлауығының аңызы

Васко аңызына сәйкес, Малтнома басшысының қызы Ұлы Рухқа Малтнома шарлауығының басынан өз өмірін құрбан етті. Колумбия өзенінің жағасындағы тайпалар басшының қызының көрші тайпаға үйленуіне қуанды. Бірақ, бұл бақыт ұзаққа созылмады, себебі аймақта өзен бойындағы барлық тайпаларға тараған ауру пайда болды. Дәрігер Ұлы Рухтың оған тайпаның бәрі өлмекке беттейді, егер Рухқа құрбандық шалынбаса дегенін айтты; басшының қызының өмірі арқылы. Басшы оған рұқсат бермеді, бірақ қызы аурудың жақындарына әсер еткенін көргенде, түнгі уақытта өз еркімен Колумбия өзеніне қарап тұрған жартасқа көтерілді. Ол жардан секіріп түсті. Басшы қызының денесін тапқан соң, Ұлы Рухтан оның жанының тыныштықта екенін көрсететін белгі сұрады. Сонда жартастан су ағып шығып, ол Мултнома шарлауығы деп аталды.

Мультномах қазіргі кезде

Қазіргі күні тірі қалған Мултнома халқының көп бөлігі Гранд-Ронде федерациясында және Уорм-Спрингс үнді резервациясында тұрады, бірақ Мултнома тайпа немесе халық ретінде дербес сақталмаған.

"Мултнома" атауы

Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы көптеген жерлердің атаулары Мултнома халқымен байланысты. Мултнома округінің атауы осы тайпаның есімінен шыққан. Бұл атау Мултнома Атлетика Клубы, Мултнома шаршымы, Мултнома ауылы және Портленд саябағындағы Мултнома басшысының ескерткіші сияқты жерлердің де атауларында қолданылады.

Көркем шығарма

Портленд қаласында (Орегон штаты) орналасқан Вашингтон паркінде Бас Мултноманың "Ақ адамның келуі" деп аталатын мүсіні орнатылған. Бұл қола мүсінді 1904 жылы мүсінші Хермон Аткинс МакНейл қойды. Ол Фредерик Балхтың "Құдайлардың көпірі: Үнді Орегонының романтикасы" атты кітабының танымалдылығынан шабыттанды, онда Балх өсіп келе жатып жергілікті американдықтардан естіген әңгімелерді кеңейтіп, көркемдеген.