Кіріспе

Американдық невролог Роберт Вартенберг (19 маусым 1887 – 16 қараша 1956) – клиникалық невролог және профессор. Бұрынғы Ресей империясында туған ол университетте оқып, Германияда мансап құрды. Еврей болғандықтан, нацистік режим кезінде Фрайбург университетінің неврологиялық клиникалық бөлімінен қызметтен алынды. Ол АҚШ-қа көшіп, Сан-Францискода қоныстанды және Сан-Францискодағы Калифорния университетінде оқытумен айналысты. Ол 150-ден астам мақала және төрт кітаптың авторы болды, сондай-ақ неврологиялық жағдайлардың клиникалық белгілері саласында маңызды жаңалықтар ашты. Ол Америкалық неврология академиясының жыл сайынғы Роберт Вартенберг лекциясымен және неврология саласындағы көптеген есімдермен (эпонимдермен) есте қалады.

Ерте өмір және білім

Уортенберг 1887 жылы Беларусь, Гродно қаласында, сол кездегі Ресей империясының құрамында дүниеге келген. Ол Киль, Мюнхен және Фрайбург университеттерінде оқып, 1919 жылы Германияның Росток университетін үздік дипломмен (magna cum laude) бітірді. Ол Гамбургте Макс Ноннемен және Бреславта Отфрид Фёрстермен жұмыс істеді. Уортенберг 1925-1926 жылдары Рокфеллер қорының стипендиаты ретінде АҚШ, Ұлыбритания және Францияға сапарлады. Осы кезеңде ол Бостон қаласында Харви Кушингпен бірге жұмыс істеді.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Вартенберг бірнеше неміс университеттерінде жұмыс істеді. 1930 жылдардың басында ол Фрайбург университетінде неврологиялық клиниканың меңгерушісі және неврология мен психиатрия профессоры болды. Яхуди болғандықтан Вартенберг нацистік режимнің қуғынына ұшырады. Нацистік режимнің «Кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру» заңына сәйкес, ол Фрайбург университетінің Клиникалық неврология бөліміндегі лауазымынан алынды. Вартенберг 1935 немесе 1936 жылы нацистік Германиядан босқын ретінде кетіп, Сан-Францискода қоныстанды және 1936 жылы Калифорния университетінде жұмыс істей бастады. 1952 жылы неврологияның клиникалық профессоры атанды, ал кейін неврология бөлімінің меңгерушісі болды. Өмірі бойында Вартенберг 150-ден астам мақала және төрт кітап жазды. Оның алғашқы кітабы «Рефлекстерді зерттеу» кем дегенде алты тілге аударылды. Соңғы кітабын өлімінен екі сағат бұрын баспаға тапсырды. Вартенберг Америка неврология академиясын құруға көмектесті және Confina Neurologica мен The Journal of Nervous and Mental Disease журналдарының редакциялық кеңесінде жұмыс істеді. Әріптестері арасында ол әріптестерінің жазбаларын қатал және егжей-тегжейлі қарастыратын сыншы ретінде танымал болды. Оның бір әріптесі оны былай сипаттады: «Кемшіліксіздікке ұмтылысы оны кейде қиын жағдайға түсірді, өйткені ол өткір және аса сыншыл сыншы ретінде танылды, оның қатаң сын-ескертпелері көбінесе өте жағымсыз әсер қалдырды. Бұл өте өкінішті еді, өйткені оның сөздік қанағаттанбауы жылы және жомарт мінезімен мүлдем үйлеспеді». Сол әріптесі оны тамаша оқытушы деп атады, бұл пікірді Вартенбергтің студенттері де қолдады. Вартенберг Испания, Италия, Германия, Австрия, Бразилия және Аргентина неврологиялық қоғамдарының құрметті мүшесі болды. Ол сондай-ақ Америка неврология академиясын құруға көмектесті. Мансабында ол ондаған медициналық мектептердің академиялық іздестіру комиссияларында жұмыс істеді, сонымен қатар Confina Neurologica және The Journal of Nervous and Mental Disease журналдарының редакциялық кеңесіне кірді. The Journal of Nervous and Mental Disease журналы оның 65 жылдығына арналған «1953 жылғы неврологиялық мәселелер» атты фестшрифт жариялады, ал Америка неврология академиясы (AAN) Вартенбергтің құрметіне жыл сайын Роберт Вартенберг лекциясын ұйымдастырады. AAN веб-сайтында айтылғандай, «Роберт Вартенберг лекциясы сыйлығы клиникалық маңызы бар зерттеулердегі үлкен жетістіктерге ие неврологқа беріледі».

Эпонимдер

Мансабында Вартенберг есімді неврологиялық терминдерді көбірек сипаттама беретін атаулармен алмастыруға ұмтылды. Дегенмен, қазір ол бірнеше есімдік атаулармен еске алынады. Оларға Вартенбергтің көшіп жүретін сезімдік нейропатиясы, Вартенберг белгісі, Вартенберг синдромы және Вартенберг дөңгелегі кіреді. Вартенбергті кейде Вартенберг дөңгелегін ойлап тапқан деп жаңылыстырады. Вартенбергтің айтуынша, бұл құрал, тері сезімталдығын тексеруге қолданылатын, ол Германияда тұрған кезде Еуропада кеңінен таралған. Ол оны өнертапқан жоқ, бірақ оны "күнделікті неврологиялық практика үшін қажетті құрал" деп санап, АҚШ-тағы әріптестеріне қолдануды ұсынды.

Жеке өмір

Вартенберг 1887 жылғы 19 маусымда дүниеге келген. 1929 жылы ол баронесса Изабел фон Сазенхофенге үйленді. Германияда мансабын құрғаннан кейін, нацистік режимнің қудалауына байланысты ол елден кетіп, АҚШ-тың Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласында мансабын қайта құрды. 1954 жылы неврология ғылымының құрметті профессоры атағына ие болып зейнетке шықты. Өмірінің соңғы жылдары денсаулығы нашарлағаннан кейін, Вартенберг 1956 жылғы 16 қарашада Герберт К. Моффит ауруханасында 69 жасында "жүрек ауруынан" қайтыс болды. Одан әйелі және қайын атасы, барон Карл фон Сазенхофен қалды, ол олармен бірге тұрған.