Олимпиададағы рагби тарихы

Кіріспе

Регби одағы – бұл ойынның 15 адамдық нұсқасы, ол 1924 жылдан кейін жазғы Олимпиада ойындарында тоқтатылды, сондай-ақ [[Регби одағы жазғы Олимпиада ойындарында#Қайта қосуға жасалған әрекеттер]].

Регби одағы қазіргі заманғы жазғы Олимпиада ойындарында ерлер арасында медаль үшін күресетін спорт түрі болып табылады және алғашқы жеті жарыстың төртеуінде өткізілді. Бұл спорт түрі 1900 жылы Париж ойындарында тұңғыш рет көрсетілді, онда алтын медальді ұйымдастырушы ел жеңіп алды. Содан кейін ол 1908 жылы Лондон ойындарында, 1920 жылы Антверпен ойындарында және 1924 жылы Париж ойындарында да көрсетілді. 1924 жылғы ойындардан кейін Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) регби одағын Олимпиада бағдарламасынан шығарып тастады. Осы уақыттан бері спортты Олимпиада бағдарламасына қайта енгізуге көптеген талпыныстар жасалды. 2009 жылдың қазан айында Копенгагенде өткен сессиясында ХОК спорттың жеті адамдық нұсқасын 2016 жылғы Рио-де-Жанейро жазғы Олимпиада ойындарына қосуға дауыс берді. Бұл жарыс 2014 жылғы Жастар жазғы Олимпиада ойындарында Олимпиада бағдарламасында алғаш рет өтті.

Қосылу

Спортты заманауи Олимпиада ойындарын қайта жаңғыртумен танымал Пьер де Кубертен енгізді. Ол сонымен қатар Францияда регбиді дамытуға көмектесті, 1892 жылы Францияның алғашқы ішкі клубтық чемпионатын төрешілік етіп, ал 1906 жылы Жаңа жыл күні «Парк де Пренс» стадионында Францияның алғашқы халықаралық матчын өткізді. Кубертен 1894 жылы Халықаралық Олимпиада комитетін (ХОК) құрды, бірақ регби одағы II Олимпиадаға дейін бағдарламаға енбеді.

1900 жыл

Үш Ұлттық Олимпиада комитеті (ҰОК) – Франция, Германия және Ұлыбритания – 1900 жылғы Олимпиада ойындарына командаларын тіркеді. Бұл командалар қазіргі түсінік бойынша ұлттық командалар емес еді: Францияны Францияның жеңіл атлетикалық спорт қоғамдарының одағы, Ұлыбританияны Мозли Вандерерс RFC, ал Германияны FC 1880 Франкфурт ұсынды. Франция мен Ұлыбритания арасындағы ойынды 6000 адам тамашалады, бұл Ойындардағы ең көп көрермен саны болды. Франция құрамасының екі ойыншысы француз ұлтынан емес еді: Константин Хенрикес Гаитиден, ал Андре Рузвельт америкалық болды, сондықтан Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) бұл медальді аралас командаға берді. Франция құрамасының ойыншысы Константин Хенрикес – Олимпиада ойындарына қатысқан алғашқы белгілі қара терілі спортшы.

1908 жыл

Регби одағы 1904 жылы Сент-Луисте өткен ойындарда да, 1906 жылғы аралық ойындарда да ойналмады, бірақ 1908 жылы, Олимпиада спорттың туған жерінде өткен кезде, бағдарламаға енгізілді. Регби футбол одағы (RFU) Олимпиаданың осы бақырсында спортты ұйымдастыруға қатысты. 1900 жылғы Ойындардағыдай, үш команда қатысты: Австралазия (Австралия мен Жаңа Зеландияны білдіреді), Франция және қабылдаушы ел – Ұлыбритания (Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігін қамтиды), бірақ Франция турнир басталар алдында, лайықты құрама ала алмағандықтан қатысудан бас тартты. Австралазия құрамында қазірдің өзінде Ұлыбританияда турнеде болған «Уаллабис» командасы өнер көрсетті. Ол кезде Англия мен Уэльстің ең үздік ойыншылары Жаңа Зеландияда турнеде болды, ал RFU оларды 1907 жылғы Англия округтік чемпионатында Дурхамды жеңгеннен кейін тиімді команда деп таңдады. Корнуоллды таңдау даулы болды, себебі олардың тек үш ойыншысы ғана Англия құрамасына шақырылған, ал «Уаллабис» оларды 18:5 есебімен жеңген еді. Күтілгендей, Австралазия Ұлыбританияны жеңіп, алтын медальді жеңіп алды – 32:3 есебімен. «Ақ қала» стадионындағы матч нашар жағдайда, тұманды және тайғақ жағдайда өтті. Австралиялық команданың екі мүшесі кейін тағы бір Олимпиада алтын медалін жеңіп алды: Дэнни Кэрролл 1920 жылы АҚШ құрамында регбиден тағы бір алтын медальді жеңіп алды, ал Сидни Миддлтон 1912 жылғы Ойындарда ескек спортынан алтын медальді жеңіп алды, онда регби бағдарламаға енбеген еді. Бұл спорт түрі 1916 жылғы жазғы Олимпиаданың алдын ала кестесіне де іліге алмады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылды.

1920 жыл

1920 жылы Британдық Колумбиядан жеңіліссіз оралған Беркли регби клубының турлық тобынан кейін, Калифорнияда 1920 жылғы Антверпен ойындарына американдық команданы жіберу науқаны басталды. Бұл Франция мен АҚШ-ты жалғыз қалып қойды. Олардың матчы 20 000-ға жуық көрерменнің алдында жаңбыр астында өтті. Регби спортына жаңа келген көптеген ойыншылары бар АҚШ командасы күтпеген жеңіс одны тіркеп, 8:0 есебімен жеңді, барлық ұпайлар екінші таймда алынды. АҚШ командасының ойыншысы Моррис Киркси Антверпеннен тағы екі медальмен оралды – 100 метрлік жүгіруде Чарльз Падоктан кейін екінші орын алды және жеңімпаз 4x100 метрлік эстафета командасының құрамында болды.

1924 жыл

Спорт түрі 1924 жылы Парижде өткен келесі Олимпиада ойындарына қайта енді. USOC команда жіберуге шешім қабылдады, ал қабылдаушы ел мен Румыния қатысты. Америка құрамасының көп бөлігін де Калифорниялық ойыншылар құрады. АҚШ командасы Нью-Йорк қаласынан Англияға жеті күндік теңіз сапарымен шықты. Франция Румынияны 59:3 есебімен жеңіп, финалға фаворит ретінде өтті. Алтын медаль үшін өткен ойын 18 мамырда Коломбс аренасында 30 000 көрерменнің алдында өтті. Финалда француз жанкүйерлері американдық команданы ұшыратып, ысқырықтап қарсылық білдірді. Француз жанкүйерлері алаңға бөтелкелер мен тастар лақтырып, американдық ойыншылар мен шенеуніктерге шабуыл жасады, трибуналарда қатыгез төбелес болды, ал американдық көрермен Гидеон Нельсон бетіне таяқпен соққы алғаннан кейін есінен танып қалды. Американдықтар 17:3 есебімен алтын медальді жеңіп алды. Финалдық сигнал берілгенде француз жанкүйерлері алаңға басып кірді, полиция мен француз ойыншылары мен шенеуніктері американдықтарды қорғауға мәжбүр болды. Медаль тапсыру рәсімінде "Жұлдызды ту" француз жанкүйерлерінің ұшырауы мен ысқырығынан көміліп қалды, ал американдық команда полиция күзетімен киім ауыстыратын бөлмеге эскортталды. 1924 жылғы алтын медаль матчының сирек кездесетін кадрлары "A Giant Awakens: the Rise of American Rugby" регби туралы деректі фильміне енгізілді.

Істен шығару

1924 жылғы Олимпиада финалындағы көрермендердің зорлық-зомбылығы және одан кейін алаңға басып кіру регбиге жаман имидж берді. Бұған, оны тиімді жарысқа айналдыру үшін жеткілікті командаларды тартудағы қиындықтар, жеке және әйелдер арасындағы жарыстарды көбейтуге деген ниет, сондай-ақ 1925 жылы Барон Пьер де Кубертен Олимпиада қозғалысының төрағасы қызметінен кеткен кездегі маңызды жақтастың кетуі Олимпиададағы регбидің құлдырауына себеп болды. 1976 жылы 22 африкалық ел және Гайана Жаңа Зеландияның Оңтүстік Африкаға регби командасымен сапар жасауына байланысты Монреальдегі Олимпиададан шеттетілуін талап етті. Оңтүстік Африка 1964 жылдан бері апартеид саясатынан кейін Олимпиададан шеттетілген болатын. Регби енді Олимпиада спорты болмағандықтан, ХОК Жаңа Зеландияны шеттетуден бас тартты, ал осы 23 ел 1976 жылғы Олимпиадаға бойкот жариялады.

Он бесіншілер

1960 жылы Италия, 1980 жылы Кеңес Одағы және 1988 жылы Оңтүстік Корея регби одағын қайтадан енгізуді сұрады. 1980 жылғы өтініш қабылданбады, ал 1988 жылғы ойындарға жақын болғанымен, спорттың қабылдануына қол жеткізілмеді. Бұл бастаманы Халықаралық регби футбол кеңесі (қазіргі World Rugby (WR)) қолдады. IRB жеке қабылдаушы қалалардың өтініштерін қолдаудан басқа, 1990-шы жылдардың басына дейін спортты Олимпиадаға қайтаруға өз күшін жұмылдырмады. Осы кезде, сол кездегі IRB хатшысы Кит Роулендс пен Ұлыбритания Олимпиадалық қауымдастығының хатшысы Дик Палмер арасындағы бірқатар бейресми кездесулер арқылы екі қозғалысты қайта біріктіру жұмыстары басталды. 1994 жылы Уэльстің сот судьясы Вернон Пью IRB төрағасы болып сайланғанда, Олимпиадалық мойынұзартуға қадам салына бастады. Пью IRB кеңесін Олимпиадалық мүшелік – бастапқыда қатысусыз спорт түрінде болса да – регбиге пайдалы болады және IRB мүше одақтарына Ұлттық Олимпиада комитеттеріне мүшелік алуға мүмкіндік береді деп сендірді. Франция, Италия және Румыния сияқты көптеген еуропалық федерациялар ондаған жылдар бойы өздерінің Ұлттық Олимпиада комитеттерінің мүшелері болды. Олимпиадаға регбиді қайтару туралы талап Африка, Азия, Океания және Америка елдерінің регбиден IRB-ге қосылуымен күшейді, себебі бұл спорт көптеген кіші елдерге медаль алудың нақты мүмкіндігін ұсынатын спорт түрі деп есептелді. Олимпиадалық қозғалысқа қайта қабылдану процесіндегі маңызды қадам 1994 жылдың қарашасында Кардифф қаласында өткен ресми шарада жасалды, онда IRB ресми түрде ХОК-тің мойындалған халықаралық федерациясы ретінде бекітілді. Бұл шарада Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Хуан Антонио Самаранч регбидің тарихы мен құндылықтары Олимпиада философиясымен және дәстүрлерімен үлкен үйлесімде екенін атап өтті. Кардиффте өткен бұл тарихи кездесу IRB-ның жыл сайынғы ХОК отырыстарына қатысуына және болашақ Олимпиада ойындары бағдарламасына енгізуді қарастыруға әкелді. 2002 жылы регби-7, гольф және қытай шайқас өнері – ушуды енгізу жоспары ұсынылды.

Italy in 1960, the Soviet Union in 1980, and South Korea in 1988 made requests to have rugby union brought back. The 1980 request did not pass, and the 1988 games came close but failed to see the sport's admission, which was backed by the International Rugby Football Board (now, World Rugby (WR)). Apart from supporting the individual host cities' requests, the IRB did not focus its own efforts on returning the sport to the Olympics until the early 1990s, when efforts began to reunite the two movements with a series of informal meetings between the then IRB Secretary, Keith Rowlands, and the British Olympic Association Secretary, Dick Palmer. In 1994, when Vernon Pugh QC of Wales was elected Chairman of the IRB, the march towards Olympic recognition began in earnest. Pugh convinced the IRB Council that Olympic membership – initially as a non participation sport – would be beneficial to rugby and offer the IRB member unions membership of their National Olympic Committees. Many European Federations, such as France, Italy and Romania, had been members of their National Olympic Committees for decades. The demand to get rugby back in the Olympics mounted as more rugby nations from Africa, Asia, Oceania and the Americas joined the IRB, because it was a sport seen as providing a realistic medal opportunity for a number of smaller nations. A significant step in the process of acceptance back into the Olympic Movement was achieved at a ceremony held in Cardiff in November 1994, when the IRB was officially confirmed as a Recognised International Federation of the IOC. At that ceremony, International Olympic Committee President, Juan Antonio Samaranch, pointed out that rugby's history and values were very much in tune with the Olympic philosophy and traditions. This historic meeting in Cardiff led to IRB representation at annual IOC meetings and consideration for inclusion in the programme of future Olympic Games. In 2002, a plan was presented to induct rugby sevens, golf and the Chinese martial art of wushu.

Орындар

Ойындар өткізілетін стадиондардың сыйымдылығы. 1900 Париж Велодром де Винсенс – тізімде жоқ. 1908 Лондон Уайт Сити стадионы – 97 000. 1920 Антверпен Олимпиялық стадионы – 12 771. 1924 Париж Стад де Коломбс – 22 737.